ความตายของทนายความคนหนึ่ง

โดย  เพรงเทพ

บนเวทีออสการ์ปีนี้ ภาพยนตร์ Roman J. Israel, Esq. มีส่วนร่วมกับรางวัลในสาขานักแสดงนำชายยอดเยี่ยม โดย เดนเซล วอชิงตัน แต่ก็ต้องผิดหวัง รวมถึงในสาขาเดียวกันอีก 3 เวที คือ รางวัลลูกโลกทองคำ รางวัลสมาคมนักแสดงภาพยนตร์และโทรทัศน์ และรางวัลเอ็นเอเอซีพี อิมเมจ

ยิ่งรายได้ก็ไม่ต้องพูดถึงได้เกินครึ่งจากงบการสร้างมานิดหน่อยคือ 11.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากที่ลงทุนไป 22 ล้านดอลลาร์

ว่าไปแล้วก็น่าเสียดายอยู่พอควร แม้ภาพยนตร์เรื่องนี้จะไม่ได้อยู่ในเกณฑ์ดีมากเลอเลิศเท่าไร แต่ก็ถือว่าเป็นภาพยนตร์ที่กล้านำเสนอมุมมองของปัจเจกบุคคล เพื่อนำไปสู่อุดมการณ์ของตัวเองให้ไปสู่สังคมอุดมคติตามสาขาวิชาชีพที่ตัวเองทำ และไม่ได้เขียนบทภาพยนตร์แบบโลกสวยให้กำลังใจ แต่ตีแผ่ด้านมืดของจิตใจมนุษย์ที่ถูกสิ่งแวดล้อมและผู้คนรอบข้างบีบกำหนด จนตัดสินใจผิดพลาด

สิ่งที่ไม่น่าแปลกใจสักเท่าไรนักว่า ทำไม? เดนเซล วอชิงตัน จึงเข้าชิงรางวัลในสาขานักแสดงนำชายยอดเยี่ยมในหลายเวทีด้วยกัน ก็เพราะว่าเขาเล่นแบบโชว์เดี่ยวเกือบทั้งเรื่อง ตัวละครรอบข้างที่อยู่ร่วมในเหตุการณ์ตามท้องเรื่อง ก็เป็นแค่ส่วนเสริมเพิ่มน้ำหนักและมิติทางอารมณ์ความรู้สึกของเขาให้ผนึกแน่นลอยเด่นออกมาสู่คนดู

การรับบททนายความเจ้าหลักการที่คอยทำงานอยู่เบื้องหลังทนายความเฒ่า ที่รับว่าความจากสำนักงานทนายความเล็กๆ โดยไม่ต้องออกหน้า ความเก่งกาจของเขาทำให้เขาอยู่อย่างสงบสุขในพื้นที่ของตัวเอง เมื่อไม่ออกไปปะทะกับผู้คนข้างนอก

โรมัน เจ.อิสราเอล. เอสไควร์. เป็นชายแอฟริกัน-อเมริกัน วัยกลางคน ที่ต้องออกสู่โลกภายนอก และดูเหมือนโลกกำลังล่มสลายลงไปเมื่อเจ้าของสำนักทนายความที่คอยปกป้องดูแลเขาตายจากไป ลูกสาวและครอบครัวของนายจ้างต้องการปิดสำนักงาน และเขาต้องกลายเป็นคนว่างงาน

การอยู่โลกภายนอกกับคนที่ไม่คุ้นเคย เพราะเขาคือนักสู้ทางกฎหมายเป็นทนายความที่มีอุดมการณ์ มีความฝันและอุดมคติที่จะปฏิรูปกฎหมายในเชิงการเปลี่ยนแปลงเพื่อความถูกต้อง เขาทำงานค้นคว้าวิจัยด้วยตัวเองโดยมิต้องพึ่งพาใคร เมื่อไม่มีที่พึ่งทางการเงินเขาต้องออกทำงานออกหน้าในการพบปะลูกค้า และทำเรื่องคดีเกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกโดยตรง สมดุลที่เคยมีมายาวนานในชีวิตหายไปในทันที

ความตรงไปตรงมาตามแรงเหวี่ยงของความถูกต้อง ใช้ไม่ได้ในโลกจริงที่เต็มไปด้วยอคติและมายาคติทางสังคม เชื้อชาติ และฐานะทางเศรษฐกิจ และเขาก็หนีไม่พ้นถูกด้านมืดเข้าครอบงำ ตัดสินใจพลาดผิดไปในเพียงคราวเดียว ทุกอย่างก็พังภินท์

ความเด่นชัดในความเป็นคนแปลกแยกและโดดเดี่ยวของเขา คือวิถีชีวิตหรือไลฟ์สไตล์ที่สันโดษเรียบง่าย ใส่สูทชุดเดียวหลวมโครกตกยุคสมัย กินขนมปังกับเนยถั่วเป็นอาหารหลัก เพราะรายได้น้อย ไม่รับงานที่ฝืนความรู้สึกของตัวเองและผิดหลักการความถูกต้อง ไม่พบปะปะทะสังสรรค์กับผู้คน เลือกที่จะต่อสู้เพียงลำพังตามหลักการและความเชื่อของตัวเอง แม้จะเจ็บปวดและอยู่ในโลกที่วิ่งไวและเปลี่ยนไปมากมายก็ตาม

ความปากไววิพากษ์วิจารณ์ต่อหน้าตามที่ตาเห็นทันที ทำให้เขาอยู่ในสังคมยากยิ่งนัก โรมัน เจ.อิสราเอล. เอสไควร์. ไม่เคยสวมหน้ากากเวลาเจอใคร แล้วเขาก็พ่ายแพ้

ตัวละคร 2 ตัวที่มีอิทธิพลต่อเขาในเรื่องราวในชีวิตช่วงสุดท้ายของเขาคือ จอร์จ เพียร์ซ เจ้าของสำนักทนายความหนุ่มดาวรุ่งพุ่งแรงที่ประสบความสำเร็จในอาชีพอย่างมากมาย ที่เห็นถึงอุดมการณ์และอุดมคติในตัวเขา และนำพาเขาสู่อาชีพทนายข้างหน้าอีกครั้ง ก่อนจะเดินสู่ความตายจากความผิดพลาดของโรมันเอง และจอร์จ เพียร์ซ ก็ได้สานต่ออุดมการณ์ทางการปฏิรูปกฎหมายยื่นเรื่องอย่างเป็นรูปธรรมเพื่อนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงในสังคมตอนจบเรื่อง

อีกคนคือ มายา อัลสตัน สาวองค์กรพัฒนาเอกชนหรือเอ็นจีโอ ที่สานสัมพันธ์กับโรมัน ดูเหมือนเคมีเข้ากัน เห็นในความซื่อตรงและต้องการเปลี่ยนแปลงสังคมสู่สิ่งดีงามของเขา

โดยเฉพาะตอนที่มายาเชิญโรมันให้ไปพูดเกี่ยวกับกฎหมายให้บรรดาหนุ่มสาวเอ็นจีโอรุ่นใหม่ฟัง เกิดการปะทะคารมและล่มกลางคัน เนื่องจากโรมันปากไวถามว่าทำไมผู้ชายไม่ลุกให้ผู้หญิงที่ยืนอยู่ได้นั่งเก้าอี้ แต่กลับโดนเอ็นจีโอสาวเหวี่ยงเอา ถึงเรื่องความเท่าเทียมกันทางเพศ มองว่าโรมันเป็นมนุษย์ตกยุคและไม่ทันสังคม ทั้งที่โรมันมองแบบสุภาพบุรุษที่ต้องเอื้อเฟื้อแก่สตรี ซึ่งฉากนี้ดีมากสะท้อนช่องว่างระหว่างวัยและระหว่างยุคได้แบบเข้าถึงมากๆ

โลกของคนยุคหนึ่งอาจจะไม่ใช่อยู่ในพื้นที่ของคนอีกรุ่นหนึ่ง แม้ต่างต้องการให้สังคมเข้าสู่ความดีงามเหมือนกัน

นับได้ว่าเป็นหนังที่ดีเรื่องหนึ่ง โดยเฉพาะโครงเรื่องและประเด็นทางปัจเจกบุคคลที่สะท้อนผ่านความถูกต้องและเลื่อนไหลตามสภาพสังคมที่เปลี่ยนไป แต่น่าเสียดายที่การเดินเรื่องและจังหวะของตัวภาพยนตร์ไม่ลื่นไหลและหนืดเหนื่อยเกินในการชม รวมถึงสูตรสำเร็จในตอนท้ายเรื่องแบบโศกนาฏกรรมเพื่อนำไปสู่โลกสวย