30 ปีแห่งความเฟื่องฟู

ความสำเร็จของเศรษฐกิจภาพรวมของเสิ่นเจิ้นในวันนี้ เป็นที่กล่าวขานกันไปต่างๆ นานา ในจำนวนนี้มีบทวิเคราะห์ในวารสารธุรกิจสุดสัปดาห์ของสหรัฐ แสดงทัศนะเกี่ยวกับบทบาทของเขตเศรษฐกิจพิเศษที่มีต่อเศรษฐกิจของประเทศจีนว่า “คนจำนวนไม่น้อยต่างแปลกใจในความเจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจของจีนที่รวดเร็วปานติดจรวด จนสามารถก้าวขึ้นสู่ความเป็นยักษ์ใหญ่บนเวทีโลกนั้น เกิดขึ้นจากปัจจัยประการใด” คำตอบที่อยู่ในความคิดของใครหลายคนมีเพียงแค่ 4 คำสั้นๆ ว่า ‘เขตเศรษฐกิจพิเศษ’” นั่นเอง

หลังจากดำเนินนโยบายพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษด้วยการระดมเงินทุนต่างชาติ เปิดตลาดการเช่าขายที่ดิน มีการซื้อขายเงินตราต่างประเทศ ที่สำคัญคือ การเปิดประเทศสู่โลกภายนอกมาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว เดือน ม.ค. ปี ค.ศ. 1984 ซึ่งเป็นช่วงที่เติ้งเสี่ยวผิงเดินทางไปสำรวจทางดินแดนทางใต้ของประเทศ ถึงกับเขียนถึงเขตเศรษฐกิจพิเศษเหล่านี้ไว้ว่า “การพัฒนาและประสบการณ์นานัปการที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาเมืองเสิ่นเจิ้นชี้ให้เห็นว่า นโยบายการกำหนดเขตเศรษฐกิจพิเศษที่ดำเนินการกันอยู่นี้มาถูกทางแล้ว” เมื่อได้เห็นความสำเร็จของการใช้นโยบายดังกล่าว เติ้งเสี่ยวผิงจึงเสนอความเห็นให้มีการขยายเขตพัฒนาเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นอีกกว่า 14 แห่ง

ผลงานที่น่าภาคภูมิใจทางเศรษฐกิจของดินแดนที่อยู่ภายใต้การพัฒนาที่เรียกว่า เขตเศรษฐกิจพิเศษเหล่านี้ ทำให้มีการรายงานถึงความสำเร็จของการพัฒนาทางเศรษฐกิจไว้อย่างน่าฟัง ดังเช่นหนังสือพิมพ์ Asian Times ของฮ่องกง เขียนบทวิเคราะห์ว่า “ในโลกนี้ เมืองที่มีประชากรอาศัยมากกว่าล้านคนมีอยู่ไม่มาก และเมืองเหล่านี้ต่างเป็นที่รู้จักกันในเวทีโลก เช่น โตเกียว นิวยอร์ก ฯลฯ แต่หากมีการถามว่า มีเมืองแห่งใดบ้างที่ราว 30 ปีก่อนมีประชากรไม่ถึง 2 หมื่นคน คำตอบของคำถามดังกล่าวก็มีเพียงเมืองเดียว นั่นคือ เสิ่นเจิ้น

นับจากการเป็นห้องทดลองของการปฏิรูปทางเศรษฐกิจแห่งแรกๆ ของประเทศ จนกลายมาป็นหัวรถจักรใหญ่ที่ช่วยขับเคลื่อนให้เศรษฐกิจของประเทศก้าวไปข้างหน้าอย่างไม่หยุดยั้ง อัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของดินแดนแห่งนี้นับแต่ปี ค.ศ. 1980 โดยเฉลี่ยตกอยู่ที่ร้อยละ 20 ต่อปี ถือว่ายังไม่เคยมีเมืองแห่งใดในโลกที่สามารถสร้างสถิติดังกล่าวได้”

เคยมีการนำคำว่า “ความเร็วระดับเสิ่นเจิ้น” มาใช้ในการเปรียบเทียบกับการพัฒนาที่รวดเร็ว และในขณะเดียวกันก็เป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความรุ่งโรจน์ของการปฏิรูปทางเศรษฐกิจอันเป็นวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลของเติ้งเสี่ยวผิง จำได้ว่า ราวเดือน ก.พ. ปี ค.ศ. 1997 ชาวเสิ่นเจิ้นที่เริ่มใช้ชีวิตอย่างสุขสบาย อันเป็นอานิสงส์จากผู้นำท่านนี้ของจีน ถึงกับร่ำไห้ปานขาดใจทันทีที่ทราบข่าวการจากไปของเติ้งเสี่ยวผิง ภาพชาวเสิ่นเจิ้นที่ให้สัมภาษณ์ถึงผู้นำอันเป็นที่รักท่านนี้ ยังคงตราตรึงอยู่ในความทรงจำแม้เวลาจากผ่านพ้นไปสิบกว่าปีแล้ว

หญิงชราผู้หนึ่งถึงกับร่ำไห้พร้อมกับกล่าวว่า “เหตุใดจึงไม่เอาชีวิตของเธอไปแทน เติ้งเสี่ยวผิงเปรียบเหมือนผู้มีพระคุณที่ชาตินี้ก็ทดแทนไม่หมด” แต่ความสูญเสียผู้นำที่ยิ่งใหญ่แห่งยุค มิได้ทำให้ชาวจีนที่รักชาติท้อถอย กลับมุ่งมั่นในการเจริญรอยตามปณิธานที่ผู้นำท่านนี้วางนโยบายอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย และแล้วความสำเร็จของเศรษฐกิจเสิ่นเจิ้น ก็เป็นที่ประจักษ์แก่ชาวจีนและชาวโลกจนน่าอัศจรรย์ใจ

ความเจริญก้าวหน้าของเมืองแห่งหนึ่ง ย่อมนำมาซึ่งความขัดแย้งและปัญหาทางสังคมนานัปการ เสิ่นเจิ้นก็หนีไม่พ้นปัญหาดังกล่าว แต่ถึงกระนั้น การปฏิรูปด้านต่างๆ ก็ยังคงดำเนินต่อไป ดังเช่นคำกล่าวของนายกรัฐมนตรี เวินเจียเป่า ที่ว่า “ต้องยืนหยัดในการเปิดกว้างทางความคิด กล้าที่จะเจาะลึก ไม่ย่ำอยู่กับที่หรือไม่เดินถอยหลัง เพราะกระทำดังกล่าวไม่เพียงจะเป็นการปิดฉากผลงานการปฏิรูปทางเศรษฐกิจตลอดระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมาเท่านั้น หากยังเป็นการปิดกั้นโอกาสดีๆ ในการพัฒนาสังคม ทั้งยังเป็นการผิดต่อปณิธานอันแน่วแน่ของประชาชน ในที่สุดก็ต้องพบกับจุดจบ”