หยุดเวลาที่ไอคอนลูกทุ่ง

โดย...พรเทพ เฮง [email protected]

 สุพรรณบุรีถือเป็นเมืองหลวงของเพลงลูกทุ่งไทย ในฐานะที่เพลงลูกทุ่งแถบลุ่มน้ำภาคกลาง เป็นลูกทุ่งกระแสหลักเพราะอยู่ใกล้เมืองหลวงกรุงเทพมหานครมากที่สุด จึงกลายเป็นความยอดนิยมและเป็นภาพลักษณ์ของลูกทุ่งไทยไปในที่สุด

 ไอคอนหรือจำหลักของยุคสมัยลูกทุ่งไทยมีหลายคน แต่พุ่มพวง ดวงจันทร์ สามารถถูกกล่าวถึงไม่เพียงแต่ผลงานเพลงและประวัติศาสตร์ของนักร้องลูกทุ่ง แต่เธอกลับมีชีวิตร่วมสมัยและเพิ่งฉลอง 25 ปีของการจากไปด้วยข่าวของการหาหวยและถูกหวยพุ่มพวง

 เธอมีชีวิตหลังความตาย อยู่เหนือกาลเวลา ด้วยความเชื่อศรัทธาในปาฏิหาริย์เรื่องแม่นของการให้หวยแฟนเพลง

 จากวิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต คณะอักษรศาสตร์ (ประวัติศาสตร์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรื่อง "วิวัฒนาการเพลงลูกทุ่งในสังคมไทย (พ.ศ. 2481-2535) THE EVOLUTION OF THAI COUNTRY SONGS IN THAI SOCEITY, 1938-1992" เมื่อปี 2541 ของ ศิริพร กรอบทอง ที่ศึกษาเพลงลูกทุ่งในเชิงประวัติศาสตร์เพื่อทำความเข้าใจถึงการเกิดและการปรับตัวของบทเพลงที่สัมพันธ์กับบริบทของสังคมไทย (พ.ศ. 2481-2535)

 ผลการศึกษาพบว่าในกระแสการขยายตัวของเศรษฐกิจทุนนิยมภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 นั้น คนชนบทได้เข้ามาเป็นแรงงานในเมืองจำนวนมาก คนเหล่านี้ได้ใช้ชีวิตสัมพันธ์กับเมืองและรับวัฒนธรรมความทันสมัยจากเมืองมากขึ้น และจากอิทธิพลของเพลงไทยสากลซึ่งกำลังแพร่หลายเป็นสิ่งบันเทิงของคนเมืองหลังสงคราม ทำให้คนชนบทที่เข้าสู่วงการเพลงได้สร้างสรรค์เพลงไทยสากลที่มีลักษณะสัมพันธ์กับท้องถิ่นพื้นบ้าน หรือที่เรียกว่าเพลงลูกทุ่งขึ้นมา

 และตั้งแต่ปี 2507 จากการที่บทเพลงมีลักษณะสอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนชนบทที่เสมือนอยู่ระหว่างโลกเก่ากับโลกใหม่ และศิลปินยังสร้างสัมพันธ์กับท้องถิ่นโดยการเดินสายและใช้สื่อเผยแพร่ทำให้เพลงลูกทุ่งแพร่หลายกลายเป็นสิ่งบันเทิงของคนในชนบทอย่างกว้างขวาง

 ในช่วงชีวิตของสุรพล สมบัติเจริญ ตลอดจนภายหลังการเสียชีวิตของสุรพล ศิลปินผู้มีบทบาทในการสร้างและเผยแพร่เพลงลูกทุ่ง (พ.ศ. 2511) วงการเพลงลูกทุ่งเข้าสู่ระบบการบริหารงานของนายทุนและในกระแสเพลงไทยสากลแนวใหม่นำสมัย เพลงลูกทุ่งได้ปรับตัวโดยมีวิถีชีวิตของคนชนบทเป็นเงื่อนไขสำคัญ โดยที่ยังคงรักษาพื้นฐานทั้งรูปแบบฉันทลักษณ์ ท่วงทำนองตลอดจนลักษณะของจารีตการเล่นเพลงอันเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิม

 นอกจากนี้ ยังนำเสนอสาระที่สะท้อนวิถีชีวิตของคนชนบทในระบบเศรษฐกิจทุนนิยมขยายตัว ซึ่งมีสภาพความเป็นอยู่ที่เหลื่อมล้ำกับสังคมเมืองอย่างชัดเจน การที่คนชนบทมีบทบาทในภาคการผลิตที่สำคัญ ทั้งภาคเกษตร อุตสาหกรรม และการบริการ อีกทั้งธำรงลักษณะของวัฒนธรรมท้องถิ่นไว้อย่างชัดเจน แม้จะโยกย้ายถิ่นที่ใดก็ตาม

 ปัจจุบันลูกทุ่งไทยถูกวัดความนิยมและปั่นกระแสผ่านมิวสิควิดีโอและคลิปต่างๆ ในโซเชียล มีเดีย เป็นพื้นที่ซึ่งทุกคนเข้าถึงได้และวัดกันที่ยอดเข้าชมเป็นหลายร้อยล้านวิว มาดูกันว่าลูกทุ่งไทยที่มุ่งไปสู่ความใหม่ซึ่งเปลี่ยนผ่านจากของเก่าดั้งเดิมไปแล้วขนาดไหน