การดูแลเพื่อความมั่นคงสำหรับผู้สูงอายุ

นอกเหนือจากหลักประกันทางการเงินแล้ว เรื่องของ “การดูแล” เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่มีความสำคัญในการสร้างความมั่นคงสำหรับผู้สูงอายุในการดำรงชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้สังคมไทยยุคปัจจุบันและอนาคต ซึ่งได้ย่างก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยแล้ว หากผู้สูงอายุต้องตกอยู่ในสภาพไม่สามารถช่วยเหลือตนเองในการประกอบกิจวัตรประจำวันได้ ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องการกินอาหาร การทำความสะอาดร่างกาย การเดิน การลุกนั่ง ต้องนอนติดเตียงตลอดเวลา ไม่สามารถลุกเดินเหินไปไหนมาไหนได้ ต้องอาศัยอุปกรณ์ต่างๆ ช่วยในการดำรงชีวิต มีอาการหลงหรือมีปัญหาความจำเสื่อม

ในภาพรวมผู้สูงอายุในปัจจุบันอาจจะยังมีลูกหลายคน ลูกหลานจึงสามารถแสดงความเป็น “ลูกหลานที่ดี” ด้วยการช่วยกันดูแล อันเป็นการตอบแทนพระคุณของท่านได้ไม่ยากนัก ทว่าผู้สูงอายุในอนาคตเล่าจะมีโอกาสได้รับการเกื้อหนุนในลักษณะเดียวกันหรือไม่ แนวโน้มจากการที่เรามีลูกกันน้อยลง สังคมไทยในอนาคตจะมีผู้สูงอายุที่ขาดหลักประกันด้านการดูแลโดยลูกหลานมากขึ้นเรื่อยๆ กล่าวได้ว่า ในอนาคตคงจะไม่ง่ายที่จะกล่าวแค่ว่าลูกหลานอกตัญญูทอดทิ้งพ่อแม่ของตน

ระบบสนับสนุนอย่างเป็นทางการสำหรับการดูแลผู้สูงอายุหากในปัจจุบันของสังคมไทยเรียกได้ว่ายังไม่ค่อยพร้อมมากนัก ผู้สูงอายุที่ถูกทอดทิ้งหรือที่ครอบครัวไม่สามารถดูแลได้เนื่องจากเหตุผลทางเศรษฐกิจ อาจขอรับการดูแลแบบสงเคราะห์ได้ที่สถานสงเคราะห์ หรือศูนย์บริการรับดูแลผู้สูงอายุของรัฐบาล มูลนิธิ สมาคม หรือองค์กรทางศาสนา กรณีผู้สูงอายุหรือครอบครัวที่มีฐานะดีสามารถ “ซื้อบริการดูแล” ได้จากสถานประกอบการภาคเอกชนได้ ไม่ว่าจะเป็นในลักษณะของการจ้างผู้ดูแลมาดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน หรือการเข้ารับบริการในบ้านพักคนชรา หรือสถานบริบาลเอกชน ซึ่งในการนี้ผู้สูงอายุหรือครอบครัวก็ต้องแบกภาระค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง

บางกรณีครอบครัวพร้อมที่จะดูแลผู้สูงอายุที่บ้านเป็นหลัก แต่ต้องการบริการอื่นมาเสริมเป็นบางครั้งบางคราวเพื่อลดภาระอันหนักหน่วงและก่อให้เกิดความเครียดในการดูแล จากนี้ไปมีความจำเป็นที่ต้องคิดเรื่องของ “ความหลากหลาย” ของบริการดูแลผู้สูงอายุกันมากขึ้น ทั้งในเรื่อง (หนึ่ง) จะดูแลในรูปแบบอย่างไร เช่น บริการเยี่ยมผู้สูงอายุตามบ้าน บริการฟื้นฟูร่างกาย บริการดูแลผู้สูงอายุช่วงเวลากลางวัน บริการดูแลระยะสั้น บริการด้านสารสนเทศ บริการด้านจัดหาอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง บริการให้คำปรึกษากับผู้ดูแลที่ตกอยู่ในสภาวะเครียด เป็นต้น (สอง) ใครจะเป็นผู้จัดบริการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะเข้ามามีบทบาทได้อย่างไรและมากน้อยเพียงไร หรือจะใช้กลไกชุมชนในการจัดบริการ หากพื้นที่ใดชุมชนขาดความเข้มแข็ง ใครจะเข้ามารับผิดชอบ นอกจากนั้นแล้ว (สาม) โครงสร้างพื้นฐานด้านกฎหมายที่เกี่ยวกับการดูแลผู้สูงอายุ ไม่ว่าจะเป็นกฎกติกาที่ชัดเจนเกี่ยวข้องการจัดตั้งสถานบริการประเภทต่างๆ รวมทั้งการให้บริการที่เป็นธรรมกับผู้ประกอบการ กฎหมายคุ้มครองผู้สูงอายุที่เข้ารับบริการในสถานบริบาล โดยเฉพาะเรื่องของทรัพย์สินเงินทองก็จำเป็นต้องเตรียมความพร้อมเช่นกัน