ความศรัทธาที่ต้องมีการจัดการ

โดย...อนัญญา มูลเพ็ญ

เมื่อต้นสัปดาห์ผู้เขียนมีโอกาสติดตามคณะของนายกรัฐมนตรีลงพื้นที่ จ.นครพนม และได้มีโอกาสไปสักการะพระธาตุพนม สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองที่ไม่เพียงคนนครพนมเท่านั้นที่กราบไหว้บูชา แต่เป็นพระธาตุโบราณที่คนอีสานและประชาชนจาก สปป.ลาว ให้ความเคารพอย่างมาก

ประวัติที่นี่ได้ก่อสร้างขึ้นหลังการเสด็จปรินิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 5 ปี สร้างขึ้นเพื่อบรรจุพระอุรังคธาตุ (กระดูกส่วนอก) ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่ากับว่าพระธาตุพนมมีอายุยาวนานกว่า 2,500 ปีแล้ว แต่ที่เรายังเห็นองค์พระธาตุยังดูใหม่นั้น เนื่องจากว่าเมื่อปี 2518 ได้เกิดพายุอย่างหนักใน จ.นครพนม พัดองค์พระธาตุพังลงมาทั้งองค์ ต่อมาทางราชการ พ่อค้า ประชาชนจึงรวมเงินกันเพื่อก่อสร้างพระธาตุองค์ใหม่ขึ้นโดยครอบบนพระธาตุองค์เดิม

นอกจากพระธาตุพนมแล้ว ทางคณะยังได้แวะสักการะสถานที่สำคัญทางศาสนาอีกหลายแห่ง ซึ่งประวัติแต่ละแห่งถือว่ายาวนานหลายร้อยปี

นอกจากศาสนาสถานสำคัญๆ เป็นที่รู้จักในนครพนม ในฐานะที่ผู้เขียนเองเป็นคนอีสานมักเล่าให้มิตรสหายคนเมืองหลวงหลายคนฟังเสมอว่าจริงๆ ที่อีสานมีแหล่งวัฒนธรรม ความเชื่อที่น่าสนใจอีกเยอะมาก

โดยเฉพาะสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อทั้งทางศาสนาและสิ่งลึกลับ ซึ่งตอนนี้เองบางแห่งก็เริ่มเป็นที่สนใจของคนทั่วประเทศไปแล้ว ซึ่งหนึ่งในนั้นคือวัดคำชะโนด อ.บ้านดุง จ.อุดรธานี ที่ผู้คนจากทุกสารทิศกำลังหลั่งไหลกันไปไหว้สักการะขอพรองค์พญาศรีสุทโธนาคราช พญานาคที่เป็นที่เคารพของคนอีสาน

ผู้เขียนได้ไปวัดคำชะโนดครั้งล่าสุดเมื่อก่อนปีใหม่ที่ผ่านมา เป็นการไปในรอบหลายปี ไปคำชะโนดครั้งนี้ต่างจากครั้งก่อนๆ อย่างมาก โดยเฉพาะปริมาณของผู้คนที่หลั่งไหลมา จากปกติที่คนมาที่นี่มากอยู่แล้ว แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นคนในพื้นที่หรือหากเป็นจังหวัดอื่นก็มักจะเป็นคนอีสาน แต่ล่าสุดที่ไปฟังจากสำเนียงภาษาคนที่คุยกันแล้วคือมาจากทั่วประเทศจริงๆ  สอบถามชาวบ้านได้รับการบอกเล่าว่าหลังจากมีละครเรื่องนาคี และมีรายการโทรทัศน์หลายรายการไปถ่ายทำเกี่ยวกับที่นี่เลยดึงผู้คนให้หลั่งไหลมาที่นี่ไม่ขาดสาย 

แน่นอนที่จำนวนผู้คนที่เข้าไปในพื้นที่มากขึ้น ย่อมทำให้ชาวบ้านในพื้นที่มีโอกาสทำมาหากินเพิ่มขึ้น นำไปสู่รายได้ที่เพิ่มขึ้น แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้เช่นกันว่าในผลบวกที่เกิดขึ้น มักมีผลกระทบทางลบเกิดขึ้นพร้อมกันเสมอ ที่เห็นได้ชัดคือปริมาณขยะที่เพิ่มขึ้นอย่างมากตามจำนวนเครื่องสักการะ สภาพแวดล้อมบนเกาะคำชะโนดที่ทรุดโทรมลง การจราจรที่ติดขัดด้วยจำนวนรถส่วนบุคคลที่เข้ามาที่นี่

ส่วนตัวเองไม่แน่ใจว่า การบริหารพื้นที่แห่งนี้เป็นอย่างไร บริหารโดยองค์การบริหารส่วนตำบล โดยท้องถิ่น หรือจังหวัดเป็นหลัก แต่ก็อยากเห็นส่วนกลางอาจจะเป็นกระทรวงท่องเที่ยว หรือกระทรวงวัฒนธรรมได้เข้าไปดูแลร่วมกับท้องถิ่นด้วยเพื่อวางแผนบริหารพื้นที่ ก่อนที่สถานที่สำคัญแห่งนี้จะทรุดโทรมมากไปกว่านี้ เช่น อาจจะต้องมีการจำกัดจำนวนคนที่ข้ามไปยังเกาะคำชะโนด มีมาตรการดูแลขยะ ตลอดจนการจัดรถสาธารณะจากตัวเมืองเข้าไปที่วัด เพื่อแก้ไขปัญหาจราจร

จริงๆ แล้วอาจจะไม่ใช่แค่คำชะโนด เกี่ยวกับการบริหารจัดการพื้นที่ท่องเที่ยวนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็นกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา หรือกระทรวงวัฒนธรรม อาจต้องเข้ามาให้ร่วมมือทำงานกับท้องถิ่นมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่รัฐบาลกำลังให้ความสำคัญกับการส่งเสริมการท่องเที่ยวท้องถิ่น เพื่อกระจายรายได้ลงสู่ชุมชน หากมีแต่โปรโมทให้มีการเข้าไปท่องเที่ยวมากๆ แต่ไม่มีการบริหารจัดการที่ดี สุดท้ายแหล่งท่องเที่ยวก็ทรุดโทรมและไม่ยั่งยืนในระยะยาว

ที่ผู้เขียนหยิบเรื่องนี้ขึ้นมาเขียนครั้งนี้ สารภาพว่าเพราะส่วนหนึ่งเป็นคนในท้องที่ใกล้เคียงคำชะโนด เคยไปคำชะโนดมาตั้งแต่เด็ก และก็เหมือนกับคนอีสานโดยเฉพาะคนอีสานลุ่มน้ำโขงคนอื่นๆ ที่มีความเชื่อความศรัทธาต่อพญานาค ความศรัทธานั้นช่วยเหนี่ยวนำให้เราอยู่ในครรลองของคุณงามความดี ไม่ใช่เพียงสิ่งที่งมงายไร้สาระ เราไม่อยากเห็นสถานที่อันเป็นที่เคารพต้องทรุดโทรมลงเพราะกระแสที่วูบวาบ ปัญหาทั้งหมดแก้ได้ด้วยกลไกการบริหารจัดการของรัฐได้