We, Robots. What About Our Rights?

โดย...โสภณ ศุภมั่งมี  ภาพ : iheartjimmy.com

 ช่วงกลางปีที่ผ่านมา ผมมีโอกาสได้ดูซีรี่ส์เรื่องหนึ่งชื่อ "Westworld" เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสวนสนุก ธีมคาวบอยขนาดมหึมาในโลกอนาคต ที่มี Hosts หรือพนักงานต้อนรับที่เป็น A.I-Artificial Intelligence ซึ่งรูปร่างหน้าตาเหมือนมนุษย์ทุกอย่าง

 การพูดจาตอบโต้ การตอบสนอง และการเคลื่อนไหวของร่างกาย รวมไปถึงลักษณะนิสัยส่วนตัวเล็กๆ น้อยๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ประจำตัวของ Host แต่ละ "ตัว" อีกด้วย

 เป้าหมายของสวนสนุก คือการบันดาล "จินตนาการ" ของแขกให้เป็นความจริง ไม่ว่าความฝันความต้องการนั้นจะอยู่ในขั้วไหนของคำว่าศีลธรรมก็ตาม อยากเป็นฮีโร่ล่าเหล่าผู้ร้ายช่วยเหลือคนอื่นก็ได้ อยากเป็นโจรปล้นฆ่าชิงทรัพย์ก็ได้ หรือแม้แต่ทำตัวเลวทรามต่ำช้าปลดปล่อยความหื่นกระหายกามอารมณ์ต่อเหล่า Hosts ยังไงก็ได้

 พอหมดวัน Hosts เหล่านี้ก็จะถูกจับมาล้างความทรงจำ (เหมือนการ Format เมโมรีการ์ด) และเช้าวันรุ่งขึ้นทุกอย่างก็เริ่มต้นวนลูปให้บริการแขกคนต่อๆ ไป เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

 โดยมีกฎอยู่หนึ่งข้อว่า "เมโมรี Hosts ไม่สามารถจะทำร้ายสิ่งมีชีวิตได้" ไม่ว่าในกรณีใดๆ ก็ตาม (กฎข้อที่หนึ่งของ Asimov’s Laws) พวกเขาถูกโปรแกรมมาให้ร่างกายขยับไม่ได้และหยุดทำงานลงทันที

 แต่แล้วปัญหาก็เกิดขึ้นเมื่อหุ่นยนต์เหล่านี้เริ่มจำได้ว่า ตนเองถูกกระทำย่ำยีมานานมากแค่ไหน ทั้งๆ ที่ตัวเองก็มีความรู้สึก ความคิด ความต้องการ ความฝัน ความหวัง ความเศร้า และความต้องการไม่ต่างไปจากเหล่ามนุษย์ แล้วทำไมพวกเขาต้องตกอยู่ในสภาพไร้ความยุติธรรมและเป็นผู้ถูกกระทำเช่นนี้

 ถึงตอนนี้ทุกคนก็คงพอเดาออกว่าสุดท้ายแล้วจะเกิดอะไรขึ้นต่อจากนี้ ความบาดหมางเช่นนี้ บทสรุปมักไม่ค่อยสวยงามเท่าไรนัก

 ถึงแม้ว่าเนื้อเรื่องของซีรี่ส์ชุดนี้ เป็นเรื่องแต่ง แต่ถ้าจะบอกว่า "ไร้สาระ" หรือ "เป็นไปไม่ได้" ก็คงไม่ถูกต้องซะทีเดียว เพราะปฏิเสธไม่ได้เลยว่า ปัจจุบัน A.I ถูกพัฒนาขึ้นมาอย่างมาก จนเริ่มมีบทบาทที่สำคัญในสังคม

 เราอาจคุ้นเคยกับ "แมชชีน" ที่เป็นส่วนประกอบสำคัญในสายผลิตสินค้าอุตสาหกรรมในโรงงาน ทำงานรูปแบบเดิมซ้ำๆ งานน่าเบื่อที่มนุษย์ไม่ค่อยอยากทำ แต่ในปัจจุบันหุ่นยนต์มีความเฉลียวฉลาดมากขึ้น สามารถโต้ตอบ ตัดสินใจ แสดงออก และ "คิด" ได้ว่า ต่อไปอยากทำยังไง โดยไม่ต้องอาศัยการควบคุมจากมนุษย์

 แล้ววันหนึ่งหุ่นยนต์เริ่มคิด ตัดสินใจ และตั้งคำถามได้ขึ้นมาจะเกิดอะไรขึ้น?

 พวกเขายังถือว่าเป็นเครื่องจักรไร้ชีวิตจิตใจอยู่หรือไม่? แล้วเราในฐานะมนุษย์ที่เล่นบทบาทพระเจ้าสร้างพวกเขาขึ้นมาต้องมีการปรับตัวยังไงบ้าง? เราต้องมีกฎหมายควบคุมให้ "พวกเขา" โดยเฉพาะหรือไม่?

 คำถามเหล่านี้ล้วนเป็นประเด็นที่ถูกถกเถียงกันอย่างแพร่หลายโดยไร้ข้อสรุปที่ตายตัว

 ตอนนี้คณะกรรมการกิจการด้านกฎหมายของรัฐสภายุโรป ได้มีมติให้เริ่มร่างกฎเกณฑ์เกี่ยวกับการพัฒนาและการใช้ A.I และหุ่นยนต์ โดยในร่างข้อเสนอดังกล่าวก็มีแนวทางเบื้องต้นในการกำหนดสิ่งที่เรียกว่า "ความเป็นบุคคลอิเล็กทรอนิก" (Electronic Personhood) รวมอยู่ด้วย

 ถ้าลองคิดดูให้ดี ในปัจจุบันเรามีบุคคลสมมติที่คุ้นเคยกันดีที่อยู่ในรูป "นิติบุคคล" ของบริษัทต่างๆ ที่ตามกฎหมายแล้วสามารถถูกฟ้องร้องและมีสิทธิประโยชน์เป็นของตนเอง ไม่เกี่ยวข้องกับบุคคล (จริงๆ) ที่ควบคุมดูแลนิติบุคคลนั้น แล้วถ้าต่อไปหุ่นยนต์หรือ A.I จะมีสภาพเป็น "บุคคลสมมติ" ขึ้นมาก็คงไม่แปลกอะไรมากนัก

 และเมื่อหุ่นยนต์ได้กลายเป็น "บุคคล" (สมมติหรือไม่) พวกเขาก็ต้องมีกฎหมายที่ควบคุมพฤติกรรมเช่นเดียวกันกับมนุษย์ ในเมื่อมีสิทธิมนุษยชนก็ต้องมีสิทธิหุ่นยนต์เช่นเดียวกัน มีการแบ่งแยกชัดเจนว่า อันไหนทำได้ไม่ได้ มีสิทธิในทางกฎหมายแบบไหน ความเสมอภาพของ "พวกเขา" เท่าเทียมกับเรารึเปล่า

 อาชีพการงานต่างๆ ที่เราคุ้นเคยกันดีอย่างการแพทย์ การคมนาคมขนส่ง (รถยนต์แบบใช้ A.I ขับเคลื่อนก็เริ่มมีให้เห็นแล้ว) การศึกษา หรือแม้แต่การทำไร่ทำสวน สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นอาชีพที่หุ่นยนต์สามารถถูกพัฒนาขึ้นเพื่อทดแทนแรงงานมนุษย์ได้อย่างแน่นอนในอนาคต แล้วมนุษย์จะเหลืออะไรให้ทำ?

 มนุษย์มีความเชื่อที่ว่า ตนเองนั้นเป็นสิ่งมีชีวิตขั้นสูงสุดของห่วงโซ่อาหาร เป็นเจ้าของโลกใบนี้อย่างไม่มีใครเทียบเคียงข้าง เราภาคภูมิใจในความเฉลียวฉลาดที่สามารถสร้างสิ่งประดิษฐ์มากมาย เพื่ออำนวยประโยชน์แก่ตนเองได้แบบไม่มีที่สิ้นสุด แต่ไม่ว่ามนุษย์เราจะเป็นอัจฉริยะขนาดไหน สุดท้ายเราก็ต้องพ่ายแพ้ต่ออายุขัยและตายไปในที่สุด

 ไม่เหมือนหุ่นยนต์สมองกลที่สามารถโอนถ่ายข้อมูล และเปลี่ยนอะไหล่ อัพเกรดตัวเองได้อยู่ตลอดเวลา อายุขัยไม่ได้ถือเป็นขีดจำกัดของการพัฒนาตนเองอีกต่อไป พวกเขาจะเก่งขึ้นเรื่อยๆ ฉลาดขึ้นเรื่อยๆ จนท้ายที่สุดอาจไม่เห็นถึงความจำเป็นของมนุษย์อีกต่อไป

 แต่ถ้ามองในมุมบวกอีกสักหน่อย ถ้าวันหนึ่งที่หุ่นยนต์เหล่านั้นเริ่มมีความคิดความอ่านเหมือนพวกเราขึ้นมา มีความรู้สึกผิดชอบชั่วดีเหมือนกับเรา บางทีอาจมีวิธีที่จะหาทางอยู่ร่วมกัน ใช้ชีวิตแบบเอื้ออำนวยและเห็นข้อดีของอีกฝ่ายโดยไม่เอารัดเอาเปรียบ ไม่แบ่ง "เขา" แบ่ง "เรา" และช่วยเหลือกัน เราอาจจะมีเพื่อนเก่งๆ เพิ่มขึ้นมาแทนศัตรูที่ไม่มีทางชนะก็เป็นได้