อบ ไชยวสุ (ฮิวเมอริสต์)

โดย...พริบพันดาว

“การเขียนเรื่องตลกนั้นเป็นเรื่องง่ายนิดเดียว...ให้เอาความจริงนั่นแหละมาเขียน แต่ไม่ใช่เอามาทั้งดุ้น เอามาทำให้มันเกินความจริงบ้าง มันก็จะกลายเป็นเรื่องตลกขบขันไป”

เคล็ดลับการเขียนหนังสือในแนวหรรษา หรือแนวตลก ที่ “ต่วย” หรือวาทิน ปิ่นเฉลียว เขียนในหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ นายอบ ไชยวสุจ.ม. ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ (หัสคดี) โดยรำลึกถึงเวลาที่คุณครูอบเล่าถึงการทำหนังสือและการเขียนหนังสือในสมัยอดีตให้ฟังอย่างสนุกสนาน

ปี 2529 อบ ไชยวสุ หรือ “ฮิวเมอริสต์” ได้รับการประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ประจำปี 2528 โดยมีคำประกาศเกียรติคุณว่า

นายอบ ไชยวสุ หรือครูอบ นามปากกา ฮิวเมอริสต์ เกิดวันที่ 15 ส.ค. 2444 เป็นนักประพันธ์ชั้นครู ผู้นำในแนวเขียนเชิงหัสคดีของไทยที่เด่นที่สุดและมีบทบาทเป็นผู้อนุรักษ์ภาษาไทยอย่างมั่นคงมาแต่ต้นจนปัจจุบัน

ผลงานของครูอบ นอกจากเป็นครูโดยอาชีพมาแต่เดิมแล้ว ท่านยังทำงานด้านวรรณกรรมตลอดมา โดยเป็นทั้งบรรณาธิการ นักหนังสือพิมพ์ นักภาษาและนักประพันธ์รวมทั้งเป็นผู้หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่มนักประพันธ์ชื่อคณะ “สุภาพบุรุษ” เมื่อประมาณปี 2472 เป็นกลุ่มนักประพันธ์มีชื่อรุ่นก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองปี 2475 ซึ่งเสมือนเป็นสายธารแห่งวรรณศิลป์ไทยยุคใหม่ที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน

งานวรรณศิลป์ที่เด่นที่สุดของครูอบในนามปากกา “ฮิวเมอริสต์” จำแนกเป็น 3 ประเภท คือ เรื่องชวนขัน หรือหัสคดี เรื่องเกี่ยวกับภาษาไทยและเรื่องแปล

งานเขียนของท่านมีความเป็นเลิศอยู่ 2 ด้าน คือ อารมณ์ขันและการใช้ภาษาไทย นามปากกา “ฮิวเมอริสต์” จึงถือเป็นผู้นำในแนวเขียนเชิงหัสคดีของไทยที่เป็นแบบฉบับของวรรณศิลป์ไทย อันหาคนเขียนงานในแนวนี้ยากมาก แม้ในปัจจุบันผลงานของท่านได้เชิดชูคุณค่าของอารมณ์ในภาษาไทยให้เราได้ประจักษ์ในอัจฉริยลักษณ์ของคนไทยที่มีในทุกยุคสมัย

นอกจากนี้ เจ้าของนามปากกา ฮิวเมอริสต์ และ L.ก.ฮ. ได้รับการยกย่องเป็นผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่น รางวัลพระเกี้ยวทองคำ ประจำปี 2529 อีกด้วย

ในปี 2542 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ได้ประกาศเกียรติคุณยกย่องรวมเรื่องสั้นชุด “เอกพจน์บุรุษที่หนึ่ง” ซึ่งรวมเรื่องสั้น 7 เรื่อง และเป็นเรื่องชั้นเยี่ยมที่คัดสรรแล้ว ซึ่งคัดสรรตีพิมพ์ครั้งแรก โดยองค์การคุรุสภาในปี 2516 เป็น 1 ใน 100 เล่มหนังสือดีที่คนไทยควรอ่าน ทั้งนี้ พรวิไล เลิศวิชา ผู้ทำการวิจัย ได้ให้เหตุผลส่วนหนึ่งไว้ว่า

“ในบรรดานักเขียนเรื่องขบขันของเมืองไทยที่คลาสสิก และเป็นที่รู้จักในปัจจุบันมากที่สุดคงจะเป็นฮิวเมอริสต์ (อบ ไชยวสุ) ตลกของฮิวเมอริสต์ใช้ภาษาและแง่คิดเป็นเครื่องมือ ไม่ใช่ทั้งตลกคะนองและตลกโปกฮา คำว่า “คะนอง” ฟังดูไม่เป็นสาระเรื่องราว คำว่า “โปกฮา” ฟังดูเป็นเรื่องราวไร้สาระผ่านๆ ไป ไม่มีอะไรต้องเก็บมาคิด

ความขันของฮิวเมอริสต์มีลักษณะเสียดสีเย้ยหยันแบบลึก ขณะหัวเราะและหัวเราะแล้วอาจจะรู้สึกว่าอยากจะดีดนิ้วมือเปาะว่า “เด็ดแท้ๆ ลึกซึ้งจริงๆ” คนที่สร้างอารมณ์ขันแบบ “มีกึ๋น” หรือ “ทางความคิด” อยู่ในแนวนี้ที่พอจะนึกได้ ในอดีตก็มี พระมหามนตรี (ทรัพย์) ผู้แต่งระเด่นลันได และ น.ม.ส. ทุกเรื่องที่เล่าจะต้องมีความขันเฉียบขาดรวมอยู่ด้วย และแสงทองนั้นก็เป็นอีกคนหนึ่งในเวลาต่อมา...”

สำหรับงานเขียนของอบ ไชยวสุ แบ่งได้เป็น 3 แนว คือ เรื่องเชิงหรรษา เรื่องเกี่ยวกับภาษาไทย และเรื่องแปล โดยใช้นามปากกาแยกโดยเฉพาะสำหรับงานเขียนแต่ละประเภท คือ “อบ ไชยวสุ” ใช้เขียนเรื่องสั้น “ฮิวเมอริสต์” ใช้เขียนเรื่องชวนหัว หัสคดี “L.ก.ฮ.” ใช้เขียนเพื่อสะกิด หยอกเย้าคนที่เขียนภาษาไทยอย่างผิดๆ (L.ก.ฮ. อ่านออกเสียงเหมือน “แอลกอฮอล์” เป็นการล้อเลียนตัวเอง) และ “นายฮูก สุราสิวดี” ใช้เขียนบทความเบาสมอง

เมื่อหยิบรายงานผลการวิจัย “อักขรวิธีและการใช้ภาษาของฮิวเมอริสต์” ในปี 2527 ของชลดา เรืองรักษ์ลิขิต ซึ่งสรุปว่าฮิวเมอริสต์มีอักขรวิธีและการใช้ภาษาทั้งในด้านที่เหมือนและแตกต่างไปจากผู้อื่น ลักษณะที่แตกต่างจากผู้อื่นนับเป็นลักษณะเด่นของภาษาฮิวเมอริสต์ ทำให้เกิดภาษาที่เป็นแบบเฉพาะของฮิวเมอริสต์เอง

กลวิธีการเขียนและการใช้ภาษาทำให้ภาษาของเขาน่าอ่าน ให้ความสนุกสนานเพลิดเพลินและให้อารมณ์ขัน และในบางครั้งยังมีเนื้อหาที่ให้ความรู้เป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านอีกด้วย

นอกจากนี้ ฮิวเมอริสต์ได้เสนอแนะอักขรวิธีและการใช้ภาษาบางประการเพื่อให้นักภาษานำไปพิจารณา นับว่าเป็นการช่วยให้อักขรวิธีและการใช้ภาษาของไทยคลี่คลายขยายตัวมากกว่าเดิม

การศึกษาครั้งนี้สะท้อนให้เห็นชัดว่าฮิวเมอริสต์มีความรอบรู้เรื่องภาษาไทยเป็นอย่างดียิ่งในเรื่องคำ สำนวน และการใช้ภาษาในรูปแบบต่างๆ นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นอย่างแจ่มแจ้งว่าฮิวเมอริสต์มีความตั้งใจมั่นในอันที่จะอนุรักษ์ภาษาไทยให้มีความถูกต้องสมบูรณ์ และสร้างสรรค์ความเจริญให้แก่ภาษาไทย นับเป็นแบบอย่างของผู้ที่สามารถใช้ภาษาไทยได้อย่างมีศิลปะ

และนี่คืออีกหนึ่งนักเขียนไทยที่ขึ้นหิ้งคลาสสิกอยู่เหนือกาลเวลา