การค้นหาและค้นพบ‘สติ’

โดย...เสน่ห์จันทน์ ภาพ ภัทรชัย ปรีชาพานิช

“สติ” คำสั้นๆ แต่ส่งผลต่อการกระทำได้ยืดยาวและเกิดผลแตกต่างอย่างไม่น่าเชื่อ ระหว่าง มีสติ กับ ไม่มีสติ และไม่ว่าจะอยู่ในสภาวการณ์ใด รูปลักษณ์แบบใด สติก็จะเป็นตัวขับเคลื่อนการกระทำ หรือบางคราสติก็ทำให้ทุกอย่างสงบนิ่ง

“สติ” ถูกนำมาเป็นโจทย์ให้ศิลปินไทย 27 คน สร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรม ในชื่อนิทรรศการ “สติ” แน่นอนว่าแต่ละคนต่างตีความหมายของสติที่มุ่งหมายต่างกันออกไป หากแต่นำไปสู่ผลลัพธ์ในงานศิลปะที่โดดเด่นของแต่ละคน

ศิลปินประกอบด้วย อลงกรณ์ หล่อวัฒนา, เสนีย์ แช่มเดช, ปาริชาติ ศุภพันธ์, กำศักดิ์ อติพิบูลย์สิน, วิทยา ถานะกอง, โอภาส ดวงจิตร, วีรพงษ์ ศรีตระกูลกิจการ, สุวิทย์ มาประจวบ, ชัชวาล รอดคลองตัน, ฑีฆาวุฒิ บุญวิจิตร, กฤษฎางค์ อินทะสอน, ชัยณรงค์ กองกลิ่น, นพนันท์ ทันนารี, ธีรวัฒน์ นุชเจริญผล, ผศ.ธนฤษภ์ ทิพย์วารี, มานิตย์ ศรีสุวรรณ, ณเรศ จึง, ห่มสวรรค์ อู่ม่านทรัพย์, ลำพู กันเสนาะ, วิษณุพงษ์ หนูนันท์, วุฒิกร คงคา, เกรียงไกร กงกะนันทน์, เกียรติอนันต์ เอี่ยมจันทร์, เจษฎา คงสมมาศ, โอภาส โชติพันธวานนท์, พลุตม์ มารอด และ อมรเทพ มหามาตร

 

ดังเช่นผลงาน “รักสนุก” ของศิลปินนามว่า “ปาริชาติ ศุภพันธ์” ภาพหญิงสาวตาโต อกตู้ม แต่งตัวดูฉูดฉาด ดูเพียงรูปต้องบอกว่า สติของนางอยู่ตรงไหน นั้นเพราะเรามองผาดพิจารณาจากภายนอกที่ศิลปินสร้างให้เธอเป็น แต่ควรจะให้ความเป็นธรรมหยุดฟังความจากเธอผู้เป็นเงาสะท้อนความนึกคิดของศิลปินบ้าง

ภาพนี้เกิดขึ้นจากคอนเซ็ปต์ การเปลี่ยนแปลงความหมายในร่างกายผู้หญิงในยุคปัจจุบันที่มีอุดมคติ ความเชื่อว่า ความผอมสร้างคุณค่า ความปรารถนามีสุขภาพที่ดี ความมีเสน่หา เย้ายวน เซ็กซี่ การเปลี่ยนแปลงของอุดมคติและค่านิยมเรื่องรูปร่างหน้าตา ด้วยการผ่านสื่อต่างๆ การแต่งตัวแฟชั่นของนักแสดงเซเลบ กลายเป็นความหมายของหน้าตา เรือนร่างในสังคมบริโภคนิยม อาจกล่าวได้ว่า ร่างกายของผู้หญิงไม่ได้เปลี่ยนไปจากธรรมชาติ แต่สิ่งที่เปลี่ยนไป คือ การให้คุณค่า ความหมายของความอ้วน ความผอม ความอ่อนเยาว์ ทรวดทรงงดงาม เป็นการนำเสนอเรือนร่างผู้หญิงที่ทำให้เกิดกระแสหลักของสังคมในแบบสตรีนิยมขึ้น

“ชอบทำงานที่เป็นเรื่องใกล้ๆ ตัวเรา อย่างความสุขต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเรา หาได้ง่ายรอบตัว อันนี้คือจุดเริ่มต้นความคิดของงานนี้ ที่ผ่านมาทำงานโดยใช้ตัวเองเป็นแบบตลอด เพราะเราเป็นผู้หญิง เรารู้ว่าความสุขของผู้หญิงอยู่ตรงไหน อย่างงานนี้เรามีความสุขเมื่อไปเจอตลาดนัด ชอบไปงานวัด ชอบดูลิเก แล้วเรารักสวยรักงามก็อยากแสดงออก ผมซอยสั้น ตาโต อกตู้ม ใช้สีที่ดูแล้วดึงดูดความสนใจเหมือนสีสันของไฟตามงานวัด เสื้อผ้าหน้าผมอาจจะดูไม่เข้ากัน ข้างบนก็ลาย ข้างล่างก็ลาย ภาพนี้ก็เหมือนให้รักสนุกอย่างมีสติ ความสุขของเรามีขอบเขต ไม่ได้รบกวนคนอื่น ที่ทำหน้าตัวเองมันใกล้เราเอง และบางทีเราเป็นผลสะท้อนของสิ่งที่คนอื่นอาจคิดแบบนี้ก็ได้ เพราะเราใช้ชีวิตในสังคมอยู่แล้ว การใช้ชีวิตเราอาจจะใกล้เคียงหรือดูเหมือนการประชดประชัน ซึ่งมันเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ งานเราจะพูดถึงความเป็นผู้หญิง การแสดงออกของผู้หญิงสมัยนี้จริงๆ มันคือค่านิยมที่ทุกคนอยากเป็น เราไม่พูดถึงแฟมินิสต์ แต่พูดถึงทุนนิยมแบบเสรี ไม่ใช่มาปกป้องสิทธิสตรี แต่เป็นสตรีนิยมเรื่องของเพศวิถี หรือการแสดงออกของผู้หญิงผู้หญิงทำอะไรได้บ้าง ก็มีขอบเขตของมันอยู่ บางทีคนเรามองกันที่ภายนอก คนบุคลิกแบบหนึ่งอาจไม่ใช่แบบที่เราคิด แต่คุณค่าที่สุดอยู่ข้างในจิตใจมากกว่า”

ปาริชาติ

 

ศิลปินอีกท่าน “กำศักดิ์ อติพิบูลย์สิน”ผู้สร้างงานแนวนามธรรมมาร่วม 30 ปี ก็สื่อความหมายของสติในงาน “ด้วยการทำงานอย่างมีสติ ตื่นรู้ ตื่นตัว” โดยการใช้สีแดง ซึ่งมีพลังในการเร้ากระตุ้นอารมณ์ได้ง่ายมาเป็นพระเอกเรียกสติ หรือทำให้ตื่นตัวกระฉับกระเฉง และใช้สีเขียวผ่อนคลายความร้อนแรงของสีแดง ศิลปินใช้เทคนิคสีน้ำมันที่ให้ความเข้มข้นหรือมีมวลหนาแน่นมาสร้างงานโดยใช้แปรง เกรียง และนิ้วมือ ป้ายปาดสีโดยความฉับไวแต่มีสติ

ผลงานของกำศักดิ์ไม่มีการร่างภาพไว้ก่อน มีเพียงภาพลางๆ ในใจว่ารู้สึกอยากให้ออกมาเป็นเยี่ยงนี้ ส่วนที่เหลือเขาบอกว่ามันระบายออกมาจากภายในที่จะฉวัดเฉวียนฝีแปรงไปทางไหน เนื้อสีของเขาไม่ได้ราบเรียบไปกับผืนผ้า หากแต่ปูดนูนขึ้นมาให้ภาพดูมีมิติ ดังอารมณ์ที่พลิ้วไหว เหมือนจ้องมองดูโดยใช้สติควบคุม

“เราทำงานแอบสแทรกต์โดยความฉับพลัน สติของเราคือความว่องไว ความกระฉับกระเฉง รู้ตื่น ได้อินเนอร์จากพระอาทิตย์ขึ้น สีของซันไลต์มันสวยงาม ให้คนดูดูแล้วสนุก เข้าไปอยู่ในงานของเราเลย ในภาพมีมิติของมัน มีการทับซ้อน มีวิถีแปรงที่เล็กใหญ่เพื่อให้ดูชัดหน่อย ให้คนดูได้จินตนาการ นี่คือเสน่ห์ของนามธรรม”

นิทรรศการ “สติ” จัดแสดง ณ DUKE Contemporary Art Space ชั้น 1 ศูนย์การค้าเกษร ราชประสงค์ วันนี้ - 31 ม.ค.

กำศักดิ์