ถึงเวลาเช็กสมองรู้ทันก่อนเกิดอัลไซเมอร์

โดย...บีเซลบับ ภาพ... คลังภาพโพสต์ทูเดย์

เคยหรือไม่ที่สังเกตตัวเองได้ว่า ชักจะเริ่มมีอาการหลงลืมแล้วนะ คิดแล้วก็เสียวไม่ใช่น้อยๆ จริงอยู่ที่บางคนมีความสามารถของสมองที่ไม่บกพร่องลงเลย แต่นั่นเป็นเพียงส่วนน้อย โดยส่วนใหญ่เมื่อมีอายุ 60 ปีขึ้นไป มักมีความจำที่เสื่อมถอยลง ถ้าไม่เสื่อมถอยลงเร็วนัก เราเรียกว่า อาการหลงลืมธรรมดา (Benign Forgetfulness) แต่ถ้าไม่ใช่แค่หลงลืมธรรมดาล่ะ โอ้ ยิ่งคิดก็ยิ่งเสียว!

ผู้ที่มีอาการหลงลืมธรรมดา อาจสังเกตได้ว่า หากให้เวลาสักช่วงหนึ่ง จะยังพอนึกถึงสิ่งที่ผ่านมาได้ แต่ที่สมองเสื่อมจริงๆ แล้วนั้น นอกจากหลงลืมจนนึกเท่าไหร่ก็นึกไม่ออกแล้ว ยังมีการเปลี่ยนแปลงของทักษะ การใช้ความรู้ความสามารถที่เดิมเคยมีก็จะค่อยๆ หมดไป รวมทั้งบุคลิกภาพที่จะเปลี่ยนแปลงเสื่อมทรุด

พบบ่อยคืออัลไซเมอร์ รองลงมาคือ Multi Infaract Dementia (สมองเสื่อมเนื่องจากขาดเลือดเป็นหย่อมๆ) สัดส่วนของประชากรที่ป่วยเป็นโรคสมองเสื่อมปัจจุบันคือ 5-10% ยิ่งมีอายุมากยิ่งมีเปอร์เซ็นต์เสี่ยงสูง ผู้ที่อายุ 80 ปีขึ้นไป จึงอาจมีการป่วยเป็นโรคสมองเสื่อมกว่า 50%

ถ้าใครมีเกณฑ์อายุเข้าข่าย หรือมีบุพการีญาติผู้ใหญ่สูงวัย เช็กอาการตามนี้เลย ใช่หรือไม่ใช่!

1.หลงลืมตามปกติหรือไม่

การหลงลืมตามปกติจะมีอาการไม่รุนแรง หากให้เวลา จะนึกออกได้เอง เช่น วางของไว้แล้วหาไม่เจอ แต่พอสักพักจะนึกได้ ตามไปหาจนเจอด้วยตัวเอง แต่ถ้าเป็นผู้ป่วยสมองเสื่อม จะนึกไม่ออกเลย ถ้าไล่ความคิดทวนไปหรือตั้งคำถามดู จะนึกผิดนึกถูก หรือนึกว่ามีคนขโมยไป

2.สังเกตอาการหลายอย่างด้วยกัน

โรคอัลไซเมอร์จะมีอาการค่อยเป็นค่อยไป ตัวผู้สูงอายุเองจะไม่รู้ตัว แต่ญาติจะสังเกตถึงความผิดปกติได้ เริ่มตั้งแต่ความจำระยะสั้นเสียไป จำเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้น หรือเรื่องที่เกิดขึ้นได้ไม่นานไม่ได้ แต่ถ้าเป็นความจำสมัยอดีตที่ย้อนกลับไปนาน 20-30 ปีจะจำได้ อาการทางอารมณ์ เช่น กลายเป็นคนหงุดหงิดก้าวร้าว บุคลิกภาพแปรปรวน การตัดสินใจผิดพลาด ซึมเศร้า

3.อาการที่พบได้และช่วยชี้ชัด

ผู้สูงอายุที่เมื่อนานไปจะจำลูกหลานไม่ได้เลย รับประทานอาหารแล้วก็บอกว่ายังไม่ได้รับประทาน บางครั้งดูแลการขับถ่ายของตัวเองไม่ได้ อาการนอกจากนี้ เช่น สับสนเรื่องทิศทาง สับสนเรื่องวันเวลาสถานที่ กลางวันกลายเป็นกลางคืน กลางคืนกลายเป็นกลางวัน ไม่รู้ทิศ อ่านหนังสือไม่ได้ เขียนหนังสือไม่ได้ (เดิมอ่านเขียนได้) ความสามารถ (Skill) ที่เคยมีแต่ก่อน หดหายไป เช่น เคยซ่อมแซมงานไม้ได้ ต่อมาทำไม่ได้ เคยเย็บปักถักร้อยได้ เคยทำกับข้าวได้ ต่อมาทำไม่ได้ เหมือนคนไม่เคยทำได้มาก่อนเลย

4.ขอให้แพทย์ช่วยเช็ก

โรคสมองเสื่อมเป็นโรคกว้างๆ ที่รวมเอาโรคทางสมองหรือที่มีพยาธิความเสื่อมของสมองไว้ มีการประมาณทางการแพทย์ว่า 15% ของโรคสมองเสื่อมนั้นสามารถรักษาได้ (โรคสมองที่มีสาเหตุมาจากนอกสมอง เช่น โรคจากต่อมไทรอยด์ เนื้องอกในสมอง การขาดกรดโฟลิก และโรคจากการขาดวิตามินบี 12) จะเห็นได้ว่า ตัวเลขแห่งความหวังก็คือ 15% ซึ่งไม่ใช่น้อย เพราะฉะนั้นเมื่อท่านเช็กตัวของท่านเองแล้ว หรือเช็กอาการผู้สูงวัยในบ้านของท่านแล้ว ก็น่าจะได้พามาปรึกษากับแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่อาจรักษาได้

ที่สำคัญคือ อย่าคิด ห้ามคิด ว่าเป็นโรคของคนแก่ แก่แล้วก็อย่างนี้ หลงๆ ลืมๆ เป็นธรรมดา คุณจะไม่มีวันให้อภัยตัวเองถ้าสายเกินไป