เดินทางเพื่อเรียนรู้ มนตรี เติมสมบัติ

รังไหม เมล็ดข้าว ชายหนุ่มจากชัยภูมิ ลวดหนาม หนังสือ การเดินทาง ผองเพื่อน วิดีโออาร์ต หลอมรวมและเกี่ยวโยง จนกลายเป็นนิทรรศการ (ชื่อราวกับหนังจีนกำลังภายใน) “พลิกฟ้าบิน พลิกดินเกิด” (Breaking out of the CocoonGrowing out of Rice)

โดย...วิชช์ญะ ยุติ

 

เขาใช้ลวดหนามพันรอบกาย แถมยังทำท่าบางอย่างเพื่อแสดงอารมณ์ออกมา ขณะที่ลวดหนามส่วนหนึ่งก็ได้ไปปรากฏในหนังสือประวัติศาสตร์การเมืองเศรษฐกิจไทย ซึ่งถูกร้อยต่อกันระโยงระยางดั่งโมบายขนาดใหญ่ที่หาจุดจบไม่เจอ ทว่าหากสังเกตให้ดี บนหน้าหนังสือแต่ละเล่มนั้นมีเมล็ดข้าวกำลังงอกแตกเป็นต้นอ่อน

พอลองหันไปมองอีกด้าน ก็จะพบภาพตะแกรงเลี้ยงไหมที่ใช้แล้ว แต่ได้รับการดัดแปลงเป็นเขาวงกต จัดวางผลงานประติมากรรมลวดหนามไว้มันคลับคล้ายรังไหม ใกล้ๆ กันเป็นภาพถ่ายสีและขาวดำ ภาพเคลื่อนไหวของผู้คน

ศิลปินไฟแรงแห่งยุควัย 35 “มนตรี เติมสมบัติ” (คณะศิลปกรรมศาสตร์ สาขาทัศนศิลป์ วิชาเอกอินเตอร์มีเดีย จุฬาฯ) ซึ่งเพิ่งย้ายเคหสถานใหม่ไปพำนักห้องเช่าริมแม่น้ำแคว จ.กาญจนบุรี นำเสนอผลงานชุดล่าสุดที่ท้าทายสายตาผู้ชม โดยการถ่ายทอดความรู้สึกและอารมณ์ผ่านงานจัดวาง ประติมากรรม วิดีโออาร์ต ค่อนข้างจะลี้ลับด้วยนัยทางความหมายเชิงสัญลักษณ์

ผลึกความคิดของเขาสะท้อนโลกอันเป็นเสมือนการเดินทางที่มีอะไรให้เรียนรู้ตลอดเวลา ขนานไปกับวัฏจักรทางสังคม วัฒนธรรม และธรรมชาติ

“ผมได้เรียนรู้ชีวิตระหว่างเดินทางมากมาย แม้ว่าบางครั้งจะเป็นการรอนแรมที่ไม่ค่อยจะราบรื่นนัก ผมรู้สึกว่าตัวเองคือส่วนหนึ่งของโลก ไปที่ไหนก็มักเจอเรื่องให้ได้เรียนรู้เสมอ ตอนนี้ไปอยู่ที่ไหนก็ได้ เพราะทุกที่ล้วนมีอะไรให้เรียนรู้ไม่สิ้นสุด”

นัยของการเดินทางในมุมมองมนตรีนั้นไม่ใช่แค่ไปที่หนึ่งสู่อีกที่หนึ่ง เพื่อแสวงหา หรือเผชิญโชค แต่มันคือประสบการณ์ที่ถูกเก็บบันทึกไว้ แล้วอุปมาเป็นสิ่งต่างๆ สร้างคุณค่าต่อจิตใจได้ เช่นครั้งนี้ที่เขาใช้รังไหมกับเมล็ดข้าวมาเปรียบเปรยถึงการห่อหุ้มและคุ้มครองชีวิต เริ่มต้นจากภายในก่อนจะโบยบินผจญภัยโลกภายนอกอย่างอิสระเสรี

“ก่อนที่จะกลายมาเป็นผีเสื้อไหม บินไปไหนมาไหนได้ มันก็ต้องเจาะรังไหมก่อน ส่วนเมล็ดข้าวเมื่อหว่านลงดิน ก่อนจะโตเป็นต้นและรวง มันก็ต้องแตกหน่อจากเปลือกก่อน ผมเลยพยายามจะอุปมา 2 สิ่งนี้ว่ามันคือการเกิดที่สัมพันธ์กันกับการเดินทาง และเป็นการเดินทางภายใน คนเราเกิดมามีวัฏจักรของตัวเอง ผีเสื้อไหมกับต้นข้าวก็เหมือนกัน มีวัฏจักรของมันเอง เกิด เจริญเติบโต และตายในที่สุด”

 

“พลิกฟ้าบิน พลิกดินเกิด” มีทั้งผลงานใหม่ผสานด้วยผลงานเก่าที่มนตรีเคยจัดแสดงมาแล้วเมื่อปี 2543 จึงเป็นการย้อนรำลึกถึงเรื่องราวในอดีตอีกครั้ง ขณะเดียวกันมันก็ยังสามารถต่อยอดสู่ผลงานชิ้นใหม่ ซึ่งให้อารมณ์เสียดสีอย่างตรงไปตรงมา หนังสือประวัติศาสตร์ถูกใช้เป็นผืนดินปลูกข้าว สะท้อนอะไรกับคนไทยและวงการการศึกษาไทยบ้าง นั่นเป็นสิ่งที่ผู้ชมจะต้องใคร่ควรหาคำตอบ

“ครอบครัวผมเป็นชาวนา แต่ผมก็ทำนาไม่เป็นหรอก เพราะถูกส่งให้มาเรียนวิชาอื่นแทน พ่อกับแม่ผมไม่ได้เรียนสูงเหมือนผม แต่พวกท่านก็สามารถทำนาด้วยกระบวนการเรียนรู้ด้วยตัวเอง ซึ่งไม่มีหนังสือเล่มไหนบอกไว้ว่าทำนาต้องอย่างนี้ๆ ดังนั้นผมว่ากระบวนการเรียนรู้เลยไม่จำกัดแค่ตัวหนังสือในห้องเรียน”

“เจ้าเฮ็ดให่สันคึดฮ้อด” (คุณทำให้ฉันคิดถึง) เป็นอีกผลงานที่น่าสนใจมาก แม้จะดูผิดแผกไปจากผลงานอื่นๆ แต่วิดีโออาร์ต 8 นาที เล่าเรื่องความรักความเข้าใจของคน 2 คนที่มีความต่างด้านเชื้อชาติและวัฒนธรรม แต่จู่ๆ ทั้งคู่ก็ต้องมาพลัดพรากกันเพราะความต่าง มนตรีบอกสั้นๆ ว่า มันก็คือการเดินทางรูปแบบหนึ่งที่เขาพบพานมา และบางจังหวะบางขณะก็ทำให้นึกถึงเหตุการณ์การเมืองอันเลวร้ายของประเทศไทยหลายเดือนก่อน

ส่วนว่าจะเป็นบรรยากาศยังไงนั้นต้องไปชมให้เห็นกับตาแล้วล่ะ พร้อมผลงานของผองเพื่อน 3 คนที่มนตรีชักชวนมาร่วมแจม “สันติภาพอินกองงาม” กับหนังสั้น “จากสันติภาพ ถึงสันติภาพ” (คนชื่อสันติภาพทั่วไทยติดต่อกับสันติภาพด้วยการเขียนจดหมายมาหา แล้วเขาก็ไปหาและบันทึกภาพไว้) “กรกฤช เจียรพินิจนันท์” โชว์ภาพสีและขาวดำ ลักษณะภาพลวงตาจากสถานการณ์จริง “จารุนันท์ พันธชาติ” เสนอวิดีโอกึ่งสารคดีขณะกำลังซ้อมในสตูดิโอและเล่นละครบนเวที

ทั้งหมดคือสิ่งที่หลอมรวมและเกี่ยวโยงกันเพื่อสื่อความหมายของการเดินทางในครั้งนี้