หยอดวัคซีน ‘ชนะได้-แพ้เป็น’ ให้ลูก

โดย...อาแขก ภาพ เอเอฟพี

ไม่ง่ายนักที่จะสร้างให้คนหนึ่งคนยอมรับในความพ่ายแพ้ ขณะเดียวกันก็ไม่ยึดติดกับชัยชนะที่ได้มา เพราะการมีน้ำใจนักกีฬาเป็นอุปนิสัยที่เกิดจากการอบรมมาตั้งแต่เล็กแต่น้อย ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่จะต้องฝึกฝนให้เด็กๆ เติบโตมาให้เป็นคนที่มีน้ำใจเป็นนักกีฬา เพราะผลพวงของการรู้แพ้ รู้ชนะ จะทำให้เขากลายเป็นคนที่มีความอดทน กล้าหาญ และความเพียร เขาจะเป็นเด็กที่มีความมั่นคงทางจิตใจ แต่การแพ้-ชนะไม่ได้เกิดขึ้นแต่ในสนามกีฬาเท่านั้น เพราะชีวิตของเราส่วนใหญ่อยู่นอกสนามและเรื่องสมหวังและผิดหวังเป็นเรื่องที่พบเจอในปกติชีวิต แล้วเราจะช่วยให้ลูกแข็งแกร่งและพร้อมรับมือกับสิ่งที่จะเกิดในอนาคตได้อย่างไร

&O5532; สร้างภูมิคุ้มกัน สร้างได้ตั้งแต่กิจกรรมในบ้าน เช่น การเล่นเกมกับลูกก็ไม่จำเป็นต้องให้ลูกชนะทุกครั้งไป ซึ่งคนที่มักจะยอมแพ้เสียทุกที หนีไม่พ้นคุณพ่อ ซึ่งไม่จำเป็นต้องแกล้งยอมแพ้ทุกครั้ง เพราะใจอ่อนกับเสียงชอบอกชอบใจเวลาลูกชนะ ตัวเองเลยแกล้งยอมแพ้ ดังนั้นต้องหัดให้ลูกรู้จักความพ่ายแพ้บ้าง ให้เขาเห็นความจริงว่าการแข่งขันกันมีแพ้มีชนะ ยิ่งหากมีลูก 2 คน จะสอนเรื่องนี้ได้ง่ายขึ้น ซึ่งต้องออกแบบการเล่นให้เขาได้ผลัดกันชนะ ผลัดกันแพ้ จะช่วยให้เขาทั้งคู่รู้จักที่จะแพ้เป็น

&O5532; ไม่ตามใจ ก็แพ้เป็น การตามใจลูกไปเสียทุกอย่างเป็นเรื่องอันตรายที่พ่อแม่ต้องระวัง ซึ่งจะส่งผลเสียระยะยาวต่อเจ้าตัวเล็กของคุณแน่ๆ เพราะเขาจะไม่สามารถควบคุมอารมณ์โมโห ขาดความยับยั้งชั่งใจ มีกิริยาก้าวร้าว และเป็นอุปสรรคสำหรับการสอนเขาให้แพ้เป็น นั่นเพราะเด็กที่ถูกตามใจจนเคยตัวจะชินกับความสมหวัง พอไม่ได้สิ่งที่หวังหรือพลาดหวังขึ้นมา เขาจะแสดงออกด้วยการร้องโวยวาย ร้องไห้ บางรายอาจทำลายข้าวของ ถ้าตามใจลูกไปเรื่อยๆ เขาก็จะโตเป็นคนที่แพ้ไม่ได้ และหาทางเอาชนะในทางที่ไม่ถูกต้อง

&O5532; พ่ายแพ้ คือ การเรียนรู้ เมื่อใดก็ตามที่ลูกเผชิญความพ่ายแพ้หรือผิดหวัง สิ่งที่พ่อแม่ควรทำเป็นลำดับแรก คือ ไม่ตำหนิหรือว่ากล่าวลูก ซ้ำเติมกับความพ่ายแพ้หรือผิดพลาดนั้นๆ หากพ่อแม่ไม่ตั้งความหวังกับเขาจนเกินไปแล้ว การพูดคุย ปลอบโยน ก็จะทำให้เขารู้สึกว่ามีคนเคียงข้างเสมอทั้งในวันที่เขามีความสุขและพลาดหวัง เมื่อเขาเข้าใจและทำใจกับความผิดหวังนั้นได้แล้ว ค่อยนำหัวข้อการพ่ายแพ้ของเขามาพูดคุย หากเป็นเด็กโตต้องคุยหาสาเหตุว่าอะไรทำให้เขาผิดพลาด ต้องพยายามหรือฝึกฝนและควรปรับปรุงตัวเองอย่างไร

&O5532; อย่าเปรียบเทียบลูกกับคนอื่น สิ่งหนึ่งที่ทำให้เด็กหมดกำลังใจเมื่อแพ้จนกลายเป็นเด็กขาดความมั่นใจในตัวเองในที่สุด คือ การพูดจาประชดประชันหรือเปรียบเทียบลูกกับเด็กคนอื่นๆ บ่อยครั้ง บางครั้งอาจจะมีความหวังว่าคำพูดเหล่านี้จะทำให้ลูกเราฮึดสู้ แต่แท้จริงแล้วกลับบั่นทอนความเชื่อมั่นในตัวเองลงเรื่อยๆ ดังนั้นเราควรหยุดเปรียบเทียบลูกเรากับลูกบ้านอื่น หรือแม้แต่พี่น้องกันเอง ต้องให้เขาเรียนรู้ที่จะแข่งขันกับตัวเอง สนุกที่จะพัฒนาตัวเอง เมื่อเขาดีขึ้นแล้วมีพ่อแม่คอยชื่นชม อย่างนี้ลูกจะมีความสุขไปพร้อมกับการพัฒนาตนเอง

&O5532; แพ้ได้แต่อย่าหมั่นไส้คนอื่น ลักษณะหนึ่งของการเป็นคนมีน้ำใจนักกีฬา ก็คือ การสอนให้ลูกรู้จักชื่นชมผู้อื่น ยินดีกับความสำเร็จของคนอื่น เพราะการชื่นชมคนอื่นนั้นมีพื้นฐานมาจากการยอมรับความสามารถหรือผลงานของผู้อื่นจากใจจริง เป็นวิถีทางหนึ่งที่จะนำไปสู่การพัฒนาตัวเองให้ดีขึ้น โดยมองความสำเร็จของคนอื่นเป็นแรงบันดาลใจ ทำอย่างไรลูกจึงจะกลายเป็นคนที่ชมคนอื่นเป็น ต้องเริ่มจากพ่อแม่นี่แหละค่ะ ที่ต้องเป็นคนยินดีกับความสำเร็จของคนอื่น ลดความขี้อิจฉาลง การชื่นชมคนอื่นเป็นนอกจากจะทำให้เรามีความสุขในชีวิตง่ายขึ้นแล้ว เรายังจะได้เพื่อนที่ดีง่ายขึ้นด้วย

ที่สุดแล้ว วิธีคิดของพ่อแม่สำคัญที่สุด หากคิดถูกต้องแล้วจะสะท้อนมาทางพฤติกรรมของพ่อแม่ ว่าเมื่อเขาชนะแล้วแสดงออกต่อลูกอย่างไร แพ้แล้วแสดงออกต่อลูกอย่างไร บางครั้งต้องกลับมาคิดว่าที่ลูกกลายเป็นเด็กที่แพ้ไม่เป็น ไม่มีน้ำใจนักกีฬานั้น เพราะพ่อกับแม่เป็นคนที่ยอมรับความพ่ายแพ้ได้หรือไม่ด้วย เพราะตราบใดที่พ่อแม่ยังยึดติดกับความสำเร็จเป็นเป้าหมายสูงสุด ก็ยากที่ลูกน้อยจะรู้จักแพ้เป็น