มุมสงบ

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

“เป็นอะไรหรือเปล่า ?” เธอพุ่งคำถามตรงมาที่ผม เมื่อสังเกตเห็นว่าผมนั่งนิ่งๆ มองไปข้างหน้า ผมปฏิเสธที่จะตอบเพราะไม่ได้เป็นอะไร แค่นั่งนิ่งๆ และพักสายตาแต่อาจจะนานไปหน่อย ก็เท่านั้นเอง แต่ก็อดคิดไม่ได้ว่า เธอคงจะตีความว่า ที่ผมแสดงออกอย่างนั้น คือ กำลังใจลอย เครียด หรืออะไรสักอย่าง

แต่จุดเล็กๆ ที่เกิดขึ้นนี้ รุกเร้าให้ต้องคิดและตั้งคำถาม ได้หลากหลายมุมอยู่เหมือนกัน เช่น การอยู่เฉยๆ โดยไม่ขยับตัวทำอะไรเลย กลายเป็นสิ่งแปลกแยกแปลกปลอมไปตั้งแต่เมื่อไหร่

การหยุดนิ่งที่พบเห็นในชีวิตประจำวันนั้น หากไม่ใช่การทำสมาธิ ภาวนา ปฏิบัติตนตามหลักศาสนา หรืออยู่ในข้อจำกัดอื่นๆ เราแทบจะไม่เคยเห็นใครอยู่เฉยๆ นั่งนิ่งๆ จดจ่ออยู่กับบรรยากาศรอบตัว โดยไม่จมอยู่กับหน้าจอคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต โทรทัศน์เลย

คาร์ล ออนอเร ตั้งข้อสังเกตไว้ตอนหนึ่งในหนังสือ In Praise of Slowness ของเขาไว้อย่างน่าสนใจ ว่า “ยุคสมัยที่มีสารพัดสื่อ มากล้นไปด้วยข้อมูล มีช่องทีวีให้ชมอย่างเหลือล้น ไหนจะหลากเกมคอมพิวเตอร์ที่มีให้เลือกไม่หวาดไม่ไหว เราได้สูญเสียศิลปะแห่งการอยู่นิ่ง อยู่เฉยๆ ศิลปะแห่งการปิดกั้นเสียงรบกวนและสิ่งที่ทำให้วอกแวกเสียสมาธิ ศิลปะแห่งการทำตัวเนิบช้า และการอยู่ตามลำพังกับความคิดของเราเอง

ความเบื่อหน่ายนั้นเป็นเสมือนสิ่งประดิษฐ์ของสมัยยุคใหม่ เมื่อ 150 ปีก่อน คำคำนี้ไม่มีความหมายเลย หากขจัดสิ่งเร้าออกไปให้หมด เราก็มักจะอึดอัดกระสับกระส่าย เสียขวัญ และมองหาอะไรบางอย่างมาทำ มาใส่ไว้ในมือ หมายถึงอะไรก็ได้เพื่อบ่งชี้กับตัวเอง ว่า กำลังใช้เวลาให้เป็นประโยชน์ ตัวคุณเห็นคนนั่งจ้องมองออกไปนอกหน้าต่างรถไฟเฉยๆ เป็นครั้งสุดท้ายเมื่อไรกัน ที่ไหนๆ ใครๆ ก็มัวแต่ก้มหน้าก้มตาอ่านหนังสือพิมพ์ เล่นเกมพกพา ฟังเพลงจากเครื่องเล่นดิจิทัล ทำงานด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ที่ติดตัวมาด้วย”

การอยู่เฉยๆ เพื่อจดจ่ออยู่กับการทบทวนชั่วขณะปัจจุบันของชีวิตเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ยากขึ้นทุกที เพราะเมื่อเกิดขึ้นกับใคร ก็มักจะต้องสงสัยว่าจะกลายเป็นสื่อนำความน่าเบื่ออย่างแน่แท้แน่นอนว่า “ความน่าเบื่อ” นั้นถูกมองเป็นด้านลบที่ยอมให้เกิดขึ้นกับตัวไม่ได้ เป็นสิ่งที่ไม่น่าให้อภัยด้วยประการทั้งปวงการยินยอมพร้อมใจหรือปล่อยให้ตัวเองพบเจอกับความน่าเบื่อ กลายเป็นเพียงความเชื่อเฉพาะกลุ่ม เช่น กลุ่มอ่านหนังสือนิยายเล่มหนาที่ทั้งเล่มมีเพียงการบรรยายและไม่มีเหตุการณ์ที่หวือหวา เร้าอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้นเลย กลุ่มดูหนังที่แทบทั้งเรื่อง มีแต่ภาพตัวละครเดินไป-มา กล้องแช่แน่นิ่งจับภาพใดภาพหนึ่งนานมากกว่า 5 นาที ฟังดนตรีทดลองที่ทั้งเพลง มีเพียงเสียงเนิบนาบ ไร้เมโลดี้ติดหู

ใครก็ตามที่มีความอดทนต่อความน่าเบื่อ ความนิ่ง ที่กล่าวมา ตามได้มากกว่าคนอื่นๆ ย่อมกลายเป็นบุคคลที่แปลกประหลาดในบัดดล ทั้งที่รูปแบบที่ไร้สิ่งเร้าที่ต้องสงสัย ว่า คือความแน่นิ่ง น่าเบื่อนั้น มีเป้าหมายอยู่ในตัวมันเอง ในการที่จะช่วยถ่วงดุล มิให้แต่ละวันของเรา อัดแน่นไปด้วยข้อมูล หรือช่วยฉุดรั้งหรือตั้งคำถามว่า องค์ประกอบของชีวิตนั้นมีสิ่งอื่นที่ไม่ใช่เพียงแค่ใช้ความพึงพอใจของเราเป็นมาตรวัดอยู่อีกหรือไม่อย่างไร

เป็นไปได้หรือไม่ ที่เราจะคิดว่า ความน่าเบื่อก็คือมุมสงบ ที่ผ่านมาแล้วก็ผ่านพ้นไปได้เหมือนห้วงอารมณ์อื่นๆ  โดยที่เราไม่ต้องหงุดหงิดกับมันเลย