QE ยุโรป แก้ปัญหาได้จริงหรือ

โดย...จิรวัฒน์ สุภรณ์ไพบูลย์

เมื่อวันที่ 8 ธ.ค. ธนาคารกลางยุโรป มีมติขยายเวลามาตรการผ่อนคลายทางการเงิน (QE) อีก 9 เดือน จากเดิมสิ้นสุดในเดือน มี.ค. 2017 แต่ได้ปรับลดขนาดวงเงินที่จะเข้าซื้อต่อเดือนจาก 8 หมื่นล้านยูโร เหลือ 6 หมื่นล้านยูโร ตลาดทุนตอบรับโดยดัชนีหุ้นยุโรปปรับเพิ่มขึ้นและอัตราผลตอบแทนพันธบัตร) ยูโรโซนระยะยาวปรับเพิ่มขึ้น แต่ค่าเงินยูโรทรงตัว

ธนาคารกลางยุโรปเริ่มใช้มาตรการ QE ปี 2009 แต่เริ่มทำแบบมีนัยสำคัญในเดือน มี.ค. 2015 โดยเข้าซื้อพันธบัตรจากตลาดรอง 6 หมื่นล้านยูโร/เดือน และเพิ่มเป็น 8 หมื่นล้านยูโรในเดือน มี.ค.ปีนี้ (ก่อนปรับลงในครั้งนี้) หากเทียบกับการทำ QE ของสหรัฐ นักลงทุนน่าจะพอคาดได้ว่าเงินยูโรจะมีแนวโน้มอ่อนค่าลง และตลาดหุ้นก็ควรจะปรับเพิ่มขึ้นจากการอ่อนค่าของเงินยูโรที่จะส่งผลดีต่อบริษัทจดทะเบียนในยุโรป โดยเฉพาะบริษัทมีการส่งออกสินค้าที่ถูกลงและขายได้มากขึ้นในตลาดโลก

เมื่อพิจารณาจากงบดุลของธนาคารกลางยุโรปล่าสุด พบว่าขนาดของสินทรัพย์ (เมื่อรวมกับพันธบัตรที่เข้าซื้อตามโปรแกรม QE) เพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัวจากต้นปี 2015 แสดงว่ามีการเข้าซื้อพันธบัตรไปแล้วจำนวนมาก แต่ค่าเงินยูโรกลับอ่อนค่าลงเพียง 2.7% (ณ สิ้นเดือน ต.ค.) แต่หลังจากชัยชนะของทรัมป์ค่าเงินยูโรอ่อนค่าลงต่อเกือบ 2% (สิ้นเดือน ต.ค.-8 ธ.ค. 2016) ทำให้สงสัยกันว่ามาตรการ QE เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อค่าเงิน และยังคงมีประสิทธิภาพจริงหรือไม่

ปัญหาประสิทธิภาพของ QE ยุโรปน่าจะมาจากข้อเท็จจริงเชิงโครงสร้างที่ว่าสภาพคล่องในระบบของยุโรปจะเพิ่มได้ก็ต่อเมื่อธนาคารพาณิชย์นำเงินสดที่มี (หลังจากขายตราสารหนี้ให้กับ ECB ตามโปรแกรม QE) ไปปล่อยสินเชื่อหรือเข้าซื้อหุ้นกู้เอกชนอื่นๆ ต่อ ซึ่งจะทำให้เกิดการส่งต่อเงินเข้าสู่ระบบที่แท้จริง แต่ที่ผ่านมาธนาคารยุโรปยังลังเลที่จะปล่อยสินเชื่อใหม่ให้ภาคเอกชน สภาพคล่องจึงอาจจะไม่ได้เพิ่มอย่างที่คาดหวัง

เมื่อ QE ไม่มีประสิทธิภาพอย่างเต็มที่ เงินไม่ได้ไหลเข้าสู่ระบบเพื่อกระตุ้นการลงทุนและการบริโภคอย่างแท้จริง ค่าเงินยูโรที่อ่อนก็อ่อนด้วยเหตุผลอื่น เช่น ความกังวลต่อหนี้เสียในหลายประเทศ ปัญหาทางการเมืองที่ส่งผลต่อเสถียรภาพของยูโร และค่าเงินดอลลาร์ที่ใช้เปรียบเทียบแข็งค่าขึ้น นักลงทุนก็ไม่อาจวางใจได้กับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจยุโรป ตลาดหุ้นและตลาดตราสารหนี้ของยุโรปก็ยังคงต้องพบกับความผันผวนต่อไป