ใส่ใจสังเกตคนใกล้ชิดสักนิด

โดย...ชลญ่า ภาพ เอพี

ข่าวการฆ่าตัวตายมีให้เห็นอยู่เรื่อยๆ เมื่อกลางเดือน พ.ย.ที่ผ่านมา ก็มีข่าวนักเรียนคิดสั้นด้วยการกระโดดสะพานแม่น้ำน่านหวังฆ่าตัวตาย โชคดีที่ทหารนายหนึ่งเผอิญไปเห็นแล้วเข้าช่วยชีวิตไว้ทัน แต่ถ้าทหารคนนี้ไม่เผอิญไปเห็นเข้าน้องคงเสียชีวิต แล้วพ่อแม่ของน้องก็คงต้องเสียใจมากที่ต้องสูญเสียลูกสาวผู้เป็นที่รักไป

องค์การอนามัยโลก พบว่าโดยเฉลี่ยแล้วการเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายแต่ละครั้ง มีผลกระทบต่อคนใกล้เคียงอย่างน้อย 6 คน หากเหตุการณ์เกิดขึ้นในโรงเรียนหรือโรงงาน ก็จะมีผลกระทบต่อคนได้เป็นจำนวนร้อยเลยทีเดียว ดังนั้นปัญหาเรื่องการฆ่าตัวตายไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัว เนื่องจากความถี่ของปัญหามีมากขึ้นกว่าในอดีต รวมทั้งระดับความเครียด ความกดดันที่สูงขึ้นของผู้คนในสังคม ซึ่งไม่ว่าใครก็ไม่อยากให้คนใกล้ตัวหรือคนที่เรารักคิดฆ่าตัวตาย แล้วถ้าวันหนึ่งหากได้ยินคนใกล้ตัวอาจจะเป็นลูก เป็นพี่ เป็นน้อง หรือคนในครอบครัวคนอื่นๆ เอ่ยปากว่าอยากฆ่าตัวตายจะทำอย่างไร

แน่นอนว่าหากเราได้คำพูดแบบนี้จากปากคนใกล้ตัว ญาติหรือคนที่เรารัก เป็นเรื่องที่ควรจะใส่ใจและหันกลับมาดูคนที่พูดว่าเกิดอะไรขึ้นกับเขา ทำไมเขาถึงพูดอย่างนี้ เขามีอะไรในใจหรือมีปัญหาอะไร อย่าได้คิดแบบคนมองโลกในแง่ดีว่าคงไม่มีอะไรหรอก ก็แค่เขาพูดเล่นๆ เท่านั้น เพราะหากคุณคิดอย่างนั้นอาจจะเสียใจภายหลังได้

นพ.ไกรสิทธิ์ นฤขัตพิชัย จิตแพทย์โรงพยาบาลมนารมย์ การเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายนับเป็นเรื่องน่าเสียดายอย่างยิ่ง เพราะเป็นการสูญเสียที่สามารถป้องกันได้ 90% ของผู้ที่ลงมือกระทำการฆ่าตัวตายเป็นผลมาจากโรคซึมเศร้าซึ่งรักษาได้ เพียงแต่ผู้ป่วยเองหรือผู้ใกล้ชิด ต้องมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโรค และให้ความช่วยเหลือได้ทันท่วงทีก่อนเกิดเรื่องน่าเศร้าขึ้น การที่ได้ยินคนใกล้ตัวพูดอย่างนี้อย่าได้มองข้าม แต่ให้ใส่ใจด้วยการสังเกตอาการของคนคนนั้นว่ามีความผิดปกติอย่างไรหรือไม่ จะได้ให้การช่วยเหลืออย่างถูกต้องเพื่อลดความสูญเสียที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

นพ.ไกรสิทธิ์ กล่าวว่า คนที่มีลักษณะเสี่ยงต่อปัญหาการฆ่าตัวตาย ได้แก่ คนที่มีความสามารถในการปรับตัวและแก้ปัญหาในชีวิตได้ไม่ดี คนที่เพิ่งประสบกับความผิดหวัง ล้มเหลวหรือสูญเสียในชีวิตที่รุนแรง ไม่ว่าจะเป็นการสูญเสียคนรัก คนในครอบครัว การล้มเหลวด้านการงาน ธุรกิจ การเงิน หนี้ท่วม หุ้นตก การเรียนตกต่ำ ทำให้เกิดอาการท้อแท้ คนที่ต้องประสบกับการเจ็บป่วยด้วยโรคร้ายแรงทางกาย เช่น โรคเอดส์ โรคมะเร็ง คนที่อยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย

“รวมถึงคนที่อยู่ในภาวะซึมเศร้ารุนแรง ที่มักแสดงออกให้สังเกตเห็นเป็นสัญญาณได้หลายอย่าง เช่น คิดว่าตัวเองไร้ค่า มีแต่ความล้มเหลวทำอะไรไม่สำเร็จ รู้สึกท้อแท้ รู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระ ไม่รู้จะอยู่ไปเพื่ออะไร คิดถึงคนที่ตายไปแล้ว สนใจข่าวการตาย ขาดความสนใจในตัวเอง ปล่อยเนื้อปล่อยตัวไม่ดูแลตัวเอง ไม่กินข้าว ไม่อาบน้ำ ไม่นอน ชอบเก็บตัวตามลำพัง แยกตัวจากครอบครัวและเพื่อนฝูง ขาดความสนใจต่อสิ่งรอบข้าง ไม่รู้สึกสนุกสนานกับสิ่งที่เคยชอบ มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น ดื่มเหล้าจัด ขับรถเร็ว พูดบ่น หรือเขียนข้อความเกี่ยวกับความคิดอยากตาย จัดการกับภาระสุดท้ายต่างๆ เช่น ทำพินัยกรรมยกสมบัติส่วนตัวให้ผู้อื่น เป็นต้น”

จิตแพทย์โรงพยาบาลมนารมย์ กล่าวต่อว่า เมื่อพบว่าคนใกล้ชิดมีลักษณะบ่งบอกว่ามีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายแล้วต้องรีบให้ความช่วยเหลือ ป้องกัน สามารถทำได้ในหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับสถานการณ์ โดยคนที่คิดฆ่าตัวตายมักมองโลกในแง่ลบ คิดว่าไม่มีใครช่วยเขาได้ เราจึงควรเป็นฝ่ายเข้าหาเขามากกว่ารอให้เขาร้องขอ คนที่คิดฆ่าตัวตาย ต้องการความเห็นอกเห็นใจ และต้องการผู้เข้าใจปัญหา เข้าใจความรู้สึกของเขา ควรฟังด้วยท่าทีที่พร้อมรับฟังในสิ่งที่เขาเล่า ไม่ว่าเรื่องราวจะเป็นอย่างไร ไม่มีท่าทีตำหนิ หรือด่วนสรุปตัดสินว่าเขาไม่ควรทำอย่างนั้นอย่างนี้

“ท่าทีที่สนใจสามารถช่วยให้เขารู้สึกดีขึ้นว่ามีคนห่วงใย ถ้ามีความคิดอยากตายค่อนข้างรุนแรง ต้องอย่าปล่อยให้อยู่คนเดียว ควรมีคนอยู่ด้วยตลอด เก็บของมีคม ยาหรือสารเคมีที่อาจใช้ทำร้ายตัวเองได้ ถ้าจำเป็นจริงๆ อาจต้องนำส่งที่โรงพยาบาลเพื่อรับการช่วยเหลือที่ถูกต้องปลอดภัยต่อไป โดยเฉพาะโรงพยาบาลที่สามารถรับผู้ป่วยจิตเวชได้ เนื่องจากมีความพร้อมในด้านสถานที่ บุคลากร และวิธีการดูแลรักษาที่ถูกต้องเหมาะสม ข้อควรจำคือทำมากเกินไป ดีกว่าทำน้อยเกินไป”

การได้ช่วยเหลือคนให้พ้นจากวิกฤตการฆ่าตัวตาย ถือเป็นบุญกุศลใหญ่ เพราะเท่ากับช่วยคนใกล้ชิดอีกหลายชีวิตให้พ้นจากความทุกข์ใจจากการสูญเสีย เพราะฉะนั้นอย่าเฉยเมยและไม่ใส่ใจ หากได้ยินคนใกล้ตัวออกปากว่าอยากฆ่าตัวตาย หันไปดูเขาหน่อยว่ามีปัญหาอะไรไหม เพราะเราอาจช่วยเหลือเขาได้ถ้าหากเขาคิดฆ่าตัวตายจริง