กับดักทุนนิยม

โดย...ไพบูลย์ กระจ่างวุฒิชัย

เวลานี้ต้องยอมรับประเทศไทยอยู่ในอารมณ์โศกเศร้าแบบที่ไม่เคยเกิดมาก่อน เพราะเพิ่งสูญเสียพ่อของแผ่นดิน ซึ่งเปรียบเสมือนศูนย์รวมจิตใจของคนไทย

พระราชกรณียกิจของพระองค์ล้วนมีคุณประโยชน์แก่ประเทศชาติอย่างหาที่สุดไม่ได้ โดยเฉพาะการต่อสู้กับความยากจนและความไม่รู้ของคนไทยเมื่อครั้งพระองค์ครองราชย์ใหม่ๆ

ป่าที่เคยแห้งแล้งกลับมามีความชุ่มชื้น ภูเขาที่เคยปลูกพืชยาเสพติดก็กลายมาเป็นพื้นที่การเกษตร พระองค์ทรงนำความรู้ไปสู่ประชาชนเพื่อให้มีภูมิคุ้มกันอย่างยั่งยืน เพราะเพียงแค่การช่วยเหลือเป็นสิ่งของก็คงไม่อาจเกิดประโยชน์ในระยะยาว

การให้ประชาชนมีองค์ความรู้เปรียบได้กับการสอนวิธีจับปลาในบ่อว่าต้องเหวี่ยงแหหรือใช้เบ็ดอย่างไรถึงจะได้ปลาตามที่ตัวเองต้องการ ไม่ใช่ให้แต่ปลากับประชาชนเท่านั้น เพราะเมื่อกินปลาตัวนัั้นหมด ท้องย่อมต้องหิว ถ้าหิวแล้วแต่กลับไม่รู้วิธีจับปลาท้องก็ย่อมไม่มีวันอิ่มได้

วันก่อนผมเปิดดูโทรทัศน์ที่ระยะนี้นำสารคดีเฉลิมพระเกียรติในหลวงรัชกาลที่ 9 มาเผยแพร่อย่างต่อเนื่อง โดยรายการของช่องหนึ่งที่ได้ดูแล้วก็ฉุดคิดขึ้นมาทันที

รายการนั้นไม่ได้นำเสนอถึงพระราชกรณียกิจของพระองค์โดยตรง แต่เป็นการบรรยายถึงการทำเกษตรกรรมในยุคทุนนิยม

เนื้อหาของรายการแบ่งออกเป็น 3 ช่วง ประกอบด้วย 1.การปลูกกะหล่ำปลีบนภูเขา 2.การทำนา 3.การทำไร่สับปะรด แม้พืชที่ปลูกจะแตกต่างกันไปแต่มีปัญหาเหมือนกัน คือ เกษตรกรติดกับดักทุนนิยม

ผู้ดำเนินรายการได้เล่าถึงข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์เกษตรกรว่า เมื่อก่อนสมัยบรรพบุรุษจะยึดการปลูกพืชแบบผสมผสานเพื่อไม่ให้หน้าดินถูกทำลายและการบริโภคภายในครอบครัว แต่พอมีกลไกตลาดเข้ามา การทำเกษตรก็เปลี่ยนไป จากที่เคยทำแบบพออยู่พอกิน กลายมาเป็นการมีเป้าหมายสูงสุด คือ กำไร

พอเป้าหมายเปลี่ยนไป กระบวนการผลิตก็ต้องเปลี่ยนตามเพื่อให้ผลผลิตมากที่สุด การจะทำเช่นนั้นได้ต้องใช้สารเคมี ทั้งปุ๋ยเคมี และยาปราบศัตรูพืช ยิ่งนานวันเข้าผลผลิตเริ่มล้นตลาด กลไกตลาดก็ออกฤทธิ์ทำให้ราคาสินค้าตกฮวบ 

เกษตรกรจึงเข้าสู่วงจรของการกู้หนี้ยืมสินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ พอถึงฤดูกาลผลิตทีก็ไปกู้ที ด้วยความหวังที่อยากเห็นราคาผลผลิตสูงขึ้น เพื่อจะได้เอาเงินใช้หนี้ แต่ความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น ยิ่งทำยิ่งเป็นหนี้ ซึ่งผู้ดำเนินรายการถึงกับบอกว่านี่เป็น “ชีวิตเส็งเคร็ง” ชาวบ้านก็ยอมรับกับผู้ดำเนินรายการว่าคงต้องอยู่กับวงจรนี้ต่อไปชั่วลูกชั่วหลาน

ในหลวงรัชกาลที่ 9 พระราชทานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงให้กับคนไทยมาเป็นเวลานานหลายสิบปี และที่ผ่านมาเราก็จะเห็นรัฐบาลหลายชุดประกาศน้อมนำจะไปปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม

แต่ทำไมกับดักทุนนิยมถึงยังทรงพลัง จนชีวิตของเกษตรกรจำนวนมากยังไม่ดีขึ้น ทั้งหมดเป็นเพราะความไม่รู้ของคน หรือความละเลยของภาครัฐ