ขันขื่นกับ ชาร์ลี แชปลิน

โดย...พรเทพ เฮง ภาพ : ภาพยนตร์เรื่อง The Great Dictator

ได้ฟังดูมิวสิควิดีโอเพลง “A Head Full Of Dreams” ของวงบริตป๊อป โคลด์เพลย์ ซึ่งกำกับการแสดงโดย มาร์คัส ฮาร์นีย์ โดยถ่ายทำกันในกรุงเม็กซิโกซิตี้ ประเทศเม็กซิโก ด้วยฟิล์มซูเปอร์ 8 ในอารมณ์แบบโฮมวิดีโอย้อนยุคไปในทศวรรษ 1950 เปิดมาด้วยบทพูดของชาร์ลี แชปลิน ในภาพยนตร์ “The Great Dictator” ทำให้ต้องไปเสิร์ชหาภาพยนตร์เรื่องนี้มาดูอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่เคยดูหลายปีมาแล้ว

หยิบสุนทรพจน์ที่ตัวเอกของเรื่องกล่าวและถูกถอดความในหนังสือ “ชาลี แชปลิน ความรุ่งโรจน์แห่งยุคสมัย” แปลและเรียบเรียงโดย เตือนตา สุวรรณจินดา

 “…จงอย่าสิ้นหวัง ความทุกข์ทรมานที่เราได้รับอยู่นี้ เกิดจากความละโมบและบ้าคลั่งของคนที่ไม่อยากเห็นความเจริญของมนุษย์ด้วยกัน วันหนึ่งความเลวร้ายของเขาจะสิ้นสุดลง…พวกเผด็จการจะต้องตาย อำนาจที่เขาปล้นจากประชาชนจะต้องกลับไปสู่มือประชาชน แม้ว่าเราทั้งหลายจะตายไป เสรีภาพก็ยังคงอยู่ชั่วกาลนาน… ณ บัดนี้ เราจงมาร่วมกันต่อสู้เพื่อโลกเสรีของเราในนามของประชาธิปไตย เราจงร่วมมือกัน...”

 

The Great Dictator ออกฉายในโรงภาพยนตร์เมื่อปี 1940 หรือเมื่อ 76 ปีที่แล้ว เป็นภาพยนตร์ล้อเลียนฮิตเลอร์ ถือเป็นภาพยนตร์เสียงเรื่องแรกของชาร์ลี แชปลิน ซึ่งสอดแทรกความคิดทางการเมืองของเขาไปด้วย เป็นเรื่องของฮิงเกลผู้นำตลอดกาลแห่งรัฐโทมาเนีย ผู้นำที่บ้าคลั่งอำนาจและสงคราม และมีความฝันสูงสุดคือการที่จะได้ครองโลก โดยเดินเรื่องคู่ไปกับช่างตัดผมชาวยิวที่หน้าตาเหมือนกันกับผู้นำฮิงเกล ที่เคยไปออกรบในสงครามโลกครั้งที่ 1 และเมื่อกลับมาก็ป่วยอยู่ในโรงพยาบาลโรคจิตนับสิบปี จนเมื่อออกมาจากโรงพยาบาล ก็พบว่าบ้านเมืองของเขาภายใต้การปกครองของฮิงเกลไม่ได้เหมือนเดิมอีกต่อไป

หากย้อนกลับไปพูดถึงภาพยนตร์เงียบของแชปลินมิใช่ภาพยนตร์ตลกธรรมดา แต่เป็นภาพยนตร์ที่สะท้อนความคิดที่มีต่อสังคมและมนุษย์ โดยเฉพาะความคิดที่มีต่อสังคมในระบบทุนนิยม โดยมีบุคลิกที่สำคัญก็คือขันขื่น หรือตลกร้าย (Dark Humor, Black Humor/Comedy) ซึ่งเป็นตลกด้านมืด ที่ต่างจากตลกประเภทอื่นๆ ตรงที่จะลงเอยอย่างโศกนาฏกรรม แต่เป็นตลกที่เต็มไปด้วยความขมขื่น การถากถาง ความเจ็บป่วย ความไม่ยุติธรรมในสังคม สงคราม หรือแม้แต่กระทั่งความตาย เป็นการมองโลกในแง่ร้ายที่ผู้ชมจะได้สัมผัสกับสองอารมณ์ที่ขัดแย้งกันภายในตัว (ทั้งขมขื่นไปด้วย ทั้งขำไปด้วย) ถือเป็นศิลปะในการสร้างหนัง Comedy ที่มีความขัดแย้งแต่ลงตัวได้อย่างสวยงาม

 

ภาพของตัวละครเอก ซึ่งเป็นคนจรจัดสวมเสื้อนอกคับตัว สวมกางเกงและรองเท้าหลวมโพรก สวมหมวกดาร์บี้หรือหมวกโบว์เลอร์ ถือไม้เท้าซึ่งทำจากไม้ไผ่ และไว้หนวดจุ๋มจิ๋ม แชปลินเป็นบุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์มากที่สุดคนหนึ่งในยุคภาพยนตร์เงียบ

ชาร์ลี แชปลิน ได้รับการแต่งตั้งจากสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ ให้เป็น เซอร์ชาลส์ สเปนเซอร์ แชปลิน จูเนียร์ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นอัศวิน (Knight Commander of the Order of the British Empire) ในฐานะศิลปินผู้สร้างผลงานที่ยิ่งใหญ่และมีคุณค่าต่อสาธารณชนเป็นเวลายาวนาน และในวัย 83 ปี รับคำเชิญของฮอลลีวู้ดให้รับรางวัลตุ๊กตาทองพิเศษ ในฐานะศิลปินผู้สร้างสรรค์ศิลปะที่ยิ่งใหญ่ให้กับวงการภาพยนตร์ในรอบศตวรรษ

ชีวิตของชาร์ลี แชปลิน นั้นโลดโผนโจนทะยาน ขึ้นลงและตกต่ำ ก้าวเดินบนคมเขี้ยวและโง้งเขาควายแห่งอุดมการณ์ทางการเมืองของทุนนิยมและคอมมิวนิสต์ แต่สิ่งหนึ่งที่ทำให้เขายืนหยัดอยู่รอดด้วยความสง่างามก็คือ ความเชื่อมั่นในความดีงามของมนุษยชาติและสร้างสรรค์ศิลปะภาพยนตร์ตามความเชื่อและศรัทธาในแนวทางของตัวเองอย่างมิยอมแปรเปลี่ยน ดังคำกล่าวของเขาที่ว่า

 “ความโลภทำให้จิตวิญญาณมนุษยชาติถูกทำลาย ก่อเกิดกำแพงทำให้โลกเกลียดชังกัน นำเราเข้าสู่การนองเลือดและความทุกข์ทรมาน”