คนไทยซื้อหนังสืออย่างบ้าคลั่ง

โดย...เพรงเทพ ภาพ : เฟซบุ๊ก Big Bad Wolf Books

ตองบอกว่าไม่ใช่ภาพฝันที่เห็นคนไทยแย่งกันซื้อหนังสือ ในงาน Big Bad Wolf Books 2016 ซึ่งเพิ่งจัดผ่านไปเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา โดยมีหนังสือภาษาอังกฤษใหม่เอี่ยมกว่า 2 ล้านเล่มในทุกๆ ประเภท ตั้งแต่หนังสือสำหรับเด็ก หนังสือภาพ คู่มือทำอาหาร นิยาย การ์ตูน สารคดี พจนานุกรม สารานุกรม งานอดิเรก กีฬา และอื่นๆ อีกมากมาย กับราคาลดสุดๆ ตั้งแต่ 60-80% และเป็นครั้งแรกในไทยกับการเปิดให้เข้าชมงานตลอด 24 ชั่วโมงในช่วงสุดสัปดาห์

 รถติด คนเบียด ซื้อกันข้ามวันข้ามคืน 24 ชั่วโมงแบบไม่มีหยุด แถมมีบริการรถเข็นของ บริการส่งหนังสือ จากงานขายหนังสือต่างประเทศครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นว่าคนไทยชอบซื้อหนังสือ โดยเฉพาะหนังสือลดราคาที่ถูกใจ ทั้งที่มีข้อจำกัดเป็นหนังสือภาษาอังกฤษ

 จากงานครั้งนี้ แสดงให้เห็นว่ากลไกราคาหนังสือมีส่วนสำคัญอย่างที่สุด ในการตัดสินใจออกจากบ้านมาซื้อหนังสืออย่างมุ่งมั่น โดยในงานนี้สะท้อนให้เห็นว่าคนชั้นกลางของไทย โดยเฉพาะคนที่อ่านภาษาอังกฤษได้มีกำลังซื้อเป็นอย่างสูง แต่ต้องเป็นหนังสือที่เขาอยากได้ พอใจ และราคาสมเหตุสมผลหรือถูกกว่าท้องตลาดที่เป็นกลไกราคาปกติเป็นอย่างมาก พวกเขาก็จะซื้ออย่างบ้าคลั่ง

 ปรากฏการณ์อย่างนี้ก็เคยเกิดขึ้นกับงานขายหนังสือไทยลดราคาอยู่เช่นกัน ไม่ว่าในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติกับงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ หากสำนักพิมพ์ไหนลดราคาหนังสือในระดับ 60-80% เช่นนี้ก็เกิดบูธแตกเช่นกัน โดยเมื่อต้นปีที่ผ่านมาสายส่งที่อยู่ในระดับบิ๊กของเมืองไทย อย่างเคล็ดไทย ที่นำหนังสือในโกดังมาลดราคากันแบบสุดๆ แบบเล่มละ 10 20 30 บาท ก็ปรากฏว่าคนแห่แหนกันไปซื้อแบบมืดฟ้ามัวดินแถมยังบอกต่อกันไป จนกลายเป็นโมเดลในการลดราคาหนังสือไทยในช่วงเศรษฐกิจขาลงหนังสือล้นดังในปัจจุบันนี้

 หากมาดูราคาหนังสือในปัจจุบันนี้ ว่าไปแล้วก็ไม่แพงแต่อย่างใด เพราะหลายครั้งที่คนไปเปรียบเทียบกับกาแฟแก้วละ 100 กว่าบาทยังซื้อกันได้ แถมยังซื้อทุกวัน แค่หนังสือที่ราคาแพงกว่ากันไม่ได้มากเท่าไหร่ ทำไมจะซื้อไม่ได้ แต่นี่คือมุมมองจากคนทำงานที่อยู่ในฐานะชนชั้นกลางและไม่มีภาระหนี้สิน ซึ่งไม่ใช่คนส่วนใหญ่ของประเทศ เพราะฉะนั้นปรากฏการณ์ซื้อหนังสืออย่างบ้าคลั่งจึงเกิดมาจากกลุ่มคนเหล่านี้ที่มีกำลังซื้ออยู่แล้ว

 ภาพนี้สะท้อนความจริงของตลาดหนังสือว่าจุดนี้ไม่น่าเป็นห่วง กลุ่มคนที่มีกำลังซื้อและรักการอ่านเขาก็สามารถซื้อหนังสืออยู่แล้ว ทั้งวาระปกติที่ซื้อน้อยหน่อย แต่ถ้าลดเยอะก็ซื้อมาก

 แต่เมื่อมาดูฐานค่าครองชีพของคนในประเทศที่มีค่าแรงขั้นต่ำวันละ 300 บาท หนังสือเล่มละ 200 บาท ถือว่าแพงมากสำหรับพวกเขา สัปดาห์หนึ่งพวกเขาซื้อหนังสือ 1 เล่ม 4 สัปดาห์ก็ 800 บาท สำหรับคนเหล่านี้ซื้อข้าวสารดีกว่า เพราะสามารถใช้กินได้ทั้งเดือน เพราะฉะนั้นการซื้อหนังสือและการสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้เกิดขึ้นอย่างจริงจัง ต้องมองไปที่กลุ่มคนที่เป็นฐานรากของประเทศ

เมื่อเป็นเช่นนี้ การทำงานของภาครัฐและภาคเอกชน รวมถึงประชาสังคมของกลุ่มคนอ่านหนังสือจะมาพบและหาสมดุลตรงจุดไหน จากเมื่อ 10 กว่าปีที่แล้วที่มีการนำเสนอการบริหารจัดการหนังสือทั้งระบบผ่าน “สถาบันหนังสือแห่งชาติ” ที่เสนอทางออกอย่างชัดเจนและมีเอกสารรวมถึงแผนแม่บทยุทธศาสตร์อย่างชัดเจนจับต้องได้อย่างเป็นรูปธรรมในการแก้ปัญหาเหล่านี้

 ทั้งกลไกราคาหนังสือที่ภาครัฐต้องเข้ามาช่วยดูแลให้เกิดความเหมาะสมและคนที่มีรายได้น้อยสามารถเข้าถึงหนังสือได้ ไม่ว่าวิธีการไหนๆ ทั้งระบบห้องสมุดและวิธีการ อื่นๆ ที่เอื้อหนุนต่อระบบธุรกิจหนังสือเองด้วย แต่ไม่มีการตอบสนองจากภาคส่วนต่างๆ แต่อย่างใด ทั้งที่สถาบันหนังสือแห่งชาติแสดงผลอย่างเป็นรูปธรรมในการพัฒนามนุษย์ สังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ทั้งในสิงคโปร์ อินเดีย หรือแม้กระทั่งเมียนมา

 จากจุดที่เห็นคนไทยแย่งซื้อหนังสือลดราคากันอย่างเนืองแน่น แสดงให้เห็นว่าคนไทยนั้นชอบอ่านหนังสือ เพียงแต่มีวิธีการไหนที่จะเหมาะสมกับรายได้และความจำเป็นของเขา เพราะการเข้าถึงหนังสือมีได้หลายวิธี รวมถึงรัฐบาลต้องกระโดดลงมาดูเรื่องภาษีที่เกี่ยวข้องกับหนังสือ โดยเฉพาะกระดาษและเรื่องอื่นๆ เพราะหนังสือเป็นสินค้าที่อยู่ในระบบธุรกิจก็จริง แต่หากมีการช่วยเหลือและสนับสนุนจากภาครัฐก็จะเป็นการลงทุนทางสังคมที่ยั่งยืน เป็นการสร้างทรัพยากรมนุษย์ทั้งทางตรงและทางอ้อมผ่านการเข้าถึงหนังสือและการอ่านได้โดยเท่าเทียมกัน เป็นโจทย์ใหญ่ของประเทศที่ต้องเป็นวาระแห่งชาติ ซึ่งไม่ใช่อยู่แค่บนกระดาษแต่ปล่อยปละละเลยไปตามสภาพการณ์ของระบบระเบียบปฏิบัติแบบเก่าอย่างที่เคยเป็นมา