การเตรียมความพร้อมสู่สังคมสูงวัยของภาครัฐ: แผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ 2 (ตอนที่ 3)

เรื่อง : รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ก่อนได้นำเสนอสาระของแผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุง ใน 3 ยุทธศาสตร์แรก ครั้งนี้จะนำเสนอยุทธศาสตร์ที่เหลือ และประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการเพื่อการพัฒนางานด้านผู้สูงอายุอย่างบูรณาการระดับชาติและการพัฒนาบุคลากรด้านผู้สูงอายุ

ในแผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุงนี้ ได้เน้นให้หน่วยงานหลักที่ดำเนินงานด้านผู้สูงอายุต้องมีการรายงานผลการดำเนินงานให้คณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติทราบอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และให้คณะอนุกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมด้านผู้สูงอายุจังหวัด ในคณะกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมจังหวัด (กสจ.) เป็นเครือข่ายการบริหารและพัฒนาผู้สูงอายุในระดับจังหวัดและท้องถิ่น แผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุงนี้ยังเน้นการพัฒนาศักยภาพของเครือข่ายในระดับจังหวัดและท้องถิ่น โดยการจัดกิจกรรมส่งเสริมพัฒนาศักยภาพของเครือข่ายในระดับจังหวัดและท้องถิ่นทุกจังหวัดอย่างน้อยปีละครั้ง นอกจากนี้ คณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติวางแผนและดำเนินการให้มีการแปลงแผนไปสู่การปฏิบัติ และส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการผลิตหรือฝึกอบรมผู้ดูแลผู้สูงอายุอย่างเพียงพอและมีมาตรฐาน

ยุทธศาสตร์ที่ 5 การประมวล พัฒนา และเผยแพร่องค์ความรู้ด้านผู้สูงอายุและการติดตามประเมินผลการดำเนินงานตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ

ยุทธศาสตร์นี้เป็นเรื่องทางวิชาการหรือเกี่ยวข้องกับหน่วยงานด้านผู้สูงอายุมากกว่าที่จะเป็นเรื่องในระดับบุคคล อย่างไรก็ตาม ยุทธศาสตร์นี้ก็มีความสำคัญต่อคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุด้วยเช่นกัน กล่าวคือ การมีข้อมูลที่ถูกต้องและทันสมัยเกี่ยวกับผู้สูงอายุเป็นเรื่องสำคัญยิ่งต่อการกำหนดนโยบายและแผนการดำเนินงานด้านผู้สูงอายุที่มีประสิทธิภาพ ทั้งยังเป็นประโยชน์ในการต่อยอดความรู้ทางวิชาการ ในแผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุง นอกจากจะให้ความสำคัญกับข้อมูลและการประมวลความรู้ต่างๆ ด้านผู้สูงอายุแล้ว ยังให้ความสำคัญกับการเผยแพร่ข้อมูลและความรู้เหล่านี้สู่สาธารณะด้วย ไม่ใช่มีข้อมูลหรือผลงานที่ดีแต่เก็บไว้บนหิ้ง ไม่มีการเผยแพร่ ก็ไม่เกิดประโยชน์ ยิ่งไปกว่านั้นเมื่อมีการกำหนดเป็นแผนผู้สูงอายุระดับชาติแล้ว ก็ต้องมีการประเมินผลการดำเนินงานตามแผนเป็นระยะๆ เพื่อกระตุ้นให้มีการนำแผนไปปฏิบัติ รวมทั้งนำผลการประเมินมาปรับแผนผู้สูงอายุและแนวทางการดำเนินงานให้สอดคล้องกับสภาพการณ์ทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และประชากรที่มีการเปลี่ยนแปลงไป

นอกจากนี้ แผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุง ยังมีการปรับตัวชี้วัดภาพรวมของผลกระทบของแผนต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุไทย โดยเพิ่มเติมดัชนีวัดความสุขของผู้สูงอายุ เพื่อให้ดัชนีรวมมีความครบถ้วนสมบูรณ์ ทั้งในมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม สุขภาพกาย และสุขภาพจิต

ความแตกต่างที่สำคัญอีกประการหนึ่งของแผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุงจากแผนฉบับเดิม คือ การกำหนดหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบ โดยหน่วยงานที่ระบุไว้ในลำดับต้นจะเป็นแกนหลักหรือผู้ประสานงานในการขับเคลื่อนให้มีการดำเนินงานตามมาตรการต่างๆ ของแผน

อย่างไรก็ตาม การผลักดันให้แผนผู้สูงอายุฯ ฉบับปรับปรุง ไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม อันจะส่งผลถึงคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในประเทศไทยนั้น จำเป็นต้องมุ่งเน้นการบูรณาการจากทุกหน่วยงานและทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นหน่วยงานที่สำคัญอยู่ใกล้ชิดกับผู้สูงอายุ โดยส่งเสริมและผลักดันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชนให้เข้ามามีบทบาทมากขึ้น อันเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยสนับสนุนการดำเนินการตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติให้สัมฤทธิผล นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทั้งทางประชากร เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม จำเป็นที่ต้องมีการประเมินผลการดำเนินงานตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ เป็นระยะๆ อย่างต่อเนื่อง

หากท่านผู้อ่านสนใจแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 ฉบับปรับปรุงในรายละเอียด สามารถขอข้อมูลเพิ่มเติมได้จาก สำนักงานส่งเสริมพิทักษ์ผู้สูงอายุ (www.oppo.opp.go.th) หรือวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (www.cps.chula.ac.th)