วิปัสสนาญาณ (๑)

กราบนมัสการพระคุณเจ้า พระอารยะวังโส

โดย..พระอาจารย์อารยะวังโส

กราบนมัสการพระคุณเจ้า พระอารยะวังโส

โยมมีข้อปุจฉาดังนี้

ด้วยโยมรักษาศีลแปดมาได้ ๕ ปีแล้ว แต่ภาวนาอยู่ที่บ้านเนื่องจากไม่ต้องการไปรบกวนพระสงฆ์ที่วัด จึงไม่ก้าวหน้าในการปฏิบัติ โยมเป็นลูกศิษย์พระป่าจึงภาวนาพุทโธ เมื่อโยมได้ฝึกอานาปานัสสติตามวิธีของพระคุณเจ้านั้น เพราะหวังความก้าวหน้า (โดยฝึกจาก MP๓ ที่ดาวน์โหลดจากอินเทอร์เน็ต) โยมรู้สึกว่าเจ็บที่หน้าอกหายใจไม่สะดวก ควรแก้อย่างไร ขอพระคุณเจ้าโปรดเมตตาชี้แนะด้วย

กราบนมัสการด้วยความเคารพ

โยมอัจฉรา แก้วใส
 
วิสัชนา ขอเจริญพรสาธุชนผู้มีศรัทธาในบวรพระพุทธศาสนา ผู้ใคร่ต่อการศึกษาปฏิบัติ เพื่อมุ่งหวังความหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัดมัดยึดอันเกี่ยวเนื่องกับโลกวิสัย อันเห็นภัยของวัฏสงสาร จึงมุ่งมั่นตั้งใจศึกษาธรรม เพื่อน้อมนำมาเป็นแนวปฏิบัติ จะได้เห็นแจ้งในความจริง อันปรากฏมีอยู่เป็นปกติในธรรมชาติ ได้แก่ ความเกิดดับแห่งนามรูปนั้น โดยให้รู้จักพิจารณาค้นคว้าสืบสาว หรือสอบสวนเพื่อเข้าให้ถึงในความจริงที่ปรากฏมีอยู่ จนสามารถพิจารณาเห็นแจ้งในเหตุปัจจัยที่นำเข้าไปถึงชั้นของความจริงอันสูงสุดที่เป็นอริยสัจ และสามารถรู้ได้ว่า...

“สิ่งใดทำให้ไม่เห็น อนิจจังทุกขังอนัตตา” และด้วยกำลังแห่งสติปัญญาที่แก่กล้าสมบูรณ์ด้วยกำลังธรรม จนยกขึ้นสู่ระดับญาณรู้ในเบื้องต้นที่เรียกว่า อุทยัพยญาณหรืออุททัพพยญาณ อันมีกำลังสติปัญญาตั้งมั่น เห็นแจ้งจริงในความเกิดดับของนามรูป และเมื่อใช้กำลังในการโยนิโสมนสิการ หรือการพิจารณาโดยแยบคาย จนสามารถเห็นจริงในชั้นของปัญหาที่ทำให้ไม่สามารถเห็นถึงความไม่เที่ยง ความทุกข์ ความเป็นอนัตตา ที่ปรากฏมีอยู่อย่างปกติในสรรพธรรมทั้งหลาย อันอยู่ในอำนาจแห่งโลกวิสัย ซึ่งเป็นไปตามกฎในสังสารวัฏ ดังที่ทราบชัดด้วยอุบายวิธีต่างๆ ในการพิจารณา จนจับใจความได้ว่า...

ความสืบต่อแห่งนามรูป... อันได้แก่ รูปที่เกิดต่อกันเป็นนิตย์หมายความว่า รูปนี้โดยปกติที่สืบทอดอยู่ได้อย่างต่อเนื่อง เรียกว่า มีชีวิตอยู่ เพราะมีความเกิดดับ สืบอยู่อย่างต่อเนื่อง จนเกิดความสืบต่อแห่งรูป คนทั้งหลายจึงไม่เห็นความเป็นอนิจจัง ทั้งนี้เพราะความสืบต่อของการเกิดดับเป็นนิตย์ปิดบังอยู่นั้นเอง...

เมื่อพิจารณาต่อไปว่า “สิ่งใดทำให้ไม่เป็นทุกข์” ก็จะพบว่าความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงอิริยาบถ ๔ อยู่ตลอดเวลา จึงทำให้ปิดบังอำพรางความทุกข์ที่ปรากฏมีอยู่ และเมื่อค้นคว้าสืบสาวต่อไปก็จะพบว่า สิ่งใดปกปิดทำให้ไม่เห็นอนัตตา ซึ่งจะเห็นจริงในปัญหาดังกล่าว เมื่อพิจารณาค้นคว้าอย่างรู้จักแยกแยะแตกกระจายดู ในความเป็นก้อนเป็นแท่ง จนสำคัญผิดคิดว่าเป็นตัวตนด้วยความเป็นรูปชั่วขณะที่กำบังอำพรางปกปิดความเป็นจริงอยู่ จึงทำให้ไม่เห็นถึงความเป็นอนัตตาของสภาพธรรมนั้นๆ และเมื่อทราบชัดในความเป็นมหาภูตรูป ๔ ที่ประชุมควบคุมกันเข้าเป็นรูป เป็นก้อน อันเป็นไปตามเหตุปัจจัยที่อยู่ในวิถีกฎแห่งกรรม ด้วยความรวมตัวของธาตุ ๔ ควบคุมกันเข้าเป็นก้อน แล้วแตกเป็นปัญจสาขาอันนี้แหละ จึงทำให้ไม่เห็นกฎอนัตตา

เมื่อสาวสืบค้นคว้าจนพบความจริง อันปิดบังไม่ให้เราได้รู้ชัดในความมีอยู่จริงของกฎแห่งพระไตรลักษณญาณตามที่กล่าวมาได้แล้วนั้น ก็นับว่ามีสติปัญญาพอที่จะตามเห็น ตามพิจารณา ตามรู้ ในความเกิดดับ แห่งนามรูป อันนับว่าเป็นการเข้าสู่วิปัสสนาญาณในเบื้องต้นที่เรียกว่า อุททัพพยญาณ (อุทยัพยญาณ)

ต่อเมื่อเข้าสู่ความสืบต่อเนื่องของการพิจารณา จนเกิดความรู้ความเห็นในการดับไปของจิต อันมีรูปเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นไปตามสภาพความจริงที่ปรากฏมีอยู่ในธรรมชาติ ได้แก่ พระอนิจจัง พระทุกขัง พระอนัตตา นั้นเอง ดุจเหมือนความแตกไปแห่งฟองน้ำ หรือความสูญไปของพยับแดด ด้วยอุบายการพิจารณาอย่างละเอียดลึกซึ้ง จึงจะสามารถเห็นความดับไปแห่งสังขารทั้งปวง

เมื่อเข้าถึงความจริงในชั้นที่ ๒ นี้ ที่เรียกว่า ภังคานุปัสสนาญาณ ก็จะพบความจริงว่า “สังขารทั้งหลายล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา” ทั้งนี้ให้พิจารณาให้ละเอียดลึกซึ้งจนเข้าถึงความจริงที่ว่า “สังขารทั้งหลายเป็นของน่ากลัว น่าเบื่อหน่าย” ควรคลายจากความรัก ควรดับความรัก ควรละความยินดีในสังขาร และยอมรับความจริงว่า ไม่ควรยึดถือในสังขารด้วยความเป็นของน่ากลัว ดุจกองไฟสามกอง ซึ่งมีผู้อยู่เป็นทุกข์ จึงให้เห็นภัยในสังขาร และความเป็นไปของสังขาร เมื่อนึกถึงความแตกดับ หรือความไม่เที่ยงของสังขาร... ความทุกข์ที่บีบคั้นอยู่เนืองๆ แห่งสังขาร