เลิกกินหูฉลาม = ช่วยทะเล

โดย...ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

เมื่อวันที่ 8 มิ.ย. เป็นวันทะเลโลก คนทั้งโลกทราบดีแล้วว่า ทะเลคือทรัพยากรอันดับหนึ่ง แต่ถูกรุกรานจนเสื่อมโทรมลงมากมาย โดยเฉพาะทะเลไทย ทะเลเล็กๆ แต่มีการใช้ประโยชน์จากทุกทิศทาง ไม่ว่าจะเป็นขยะพลาสติกที่ถมเทกันลงไป จนกลายเป็นประเทศทิ้งขยะพลาสติกลงทะเลติดอันดับ 1 ใน 5 ของโลก ยังรวมถึงน้ำเสียทำร้ายแนวปะการัง มลพิษทางทะเลก่อให้เกิดน้ำเปลี่ยนสี กุ้งหอยปูปลาลอยมาตายเกลื่อนหาดเป็นประจำ การกัดเซาะชายฝั่งที่รุนแรงมากยิ่งขึ้นตามการพัฒนากำแพงกันคลื่นและเขื่อนสะพานยื่นลงไปในทะเล ฯลฯ

ปัญหามันเยอะจนผมไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร แต่อยากให้ลองทำจากสิ่งที่อยู่ใกล้ตัวที่สุด ทุกคนยังมีสิทธิเลือกได้ นั่นคือ “หูฉลาม”

หูฉลามไม่ใช่หูจริงๆ ของฉลาม แต่เป็นครีบอก ครีบหลัง หาง ฯลฯ ที่ถูกตัดมาแล้วผ่านกรรมวิธีจนกลายเป็นอาหารบนเหลา เดิมทีเราเคยเชื่อว่าหูฉลามเป็นอาหารวิเศษ กินแล้วปึ๋งปั๋งแถมยังอายุยืน แต่การศึกษาไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานไหนให้ข้อมูลตรงกัน หูฉลามไม่ได้มีสารอะไรเลย แค่เป็นกระดูกอ่อนของปลา รสชาติก็ไม่มี รสที่เราดื่มด่ำเป็นรสของน้ำซุป แล้วทำไมคนจีนโบราณถึงชอบ คำตอบแสนง่ายคือเป็นความเชื่อตกทอดกันมา ถือเป็นอาหารฮ่องเต้เพราะฉลามมันเจ๋งดี เป็นราชาแห่งท้องทะเล เราอยากเจ๋งกว่าเลยต้องกินมัน

การกินหูฉลามและกินฉลามอื่นๆ ทำให้ปริมาณปลากลุ่มนี้ลดลงอย่างรวดเร็ว หากเทียบสถิติประมงเมื่อ 10 ปีก่อนกับปัจจุบัน ปริมาณฉลามหายไปมากกว่า 90% หากเทียบด้วยสายตาเห็น สมัยผมดำน้ำเมื่อ 30 ปีก่อน ฉลามยังเต็มทะเล มาถึงปัจจุบัน ได้เห็นลูกฉลามจิ๋วสักตัวใน 5-10 วัน นับเป็นบุญตาแล้ว

ฉลามบางชนิดยังโดนทำร้ายยิ่งกว่าพันธุ์อื่น โดยเฉพาะฉลามหัวค้อน สัตว์รูปร่างแปลกที่วิวัฒนาการมาแสนนาน เดิมทีเคยพบอยู่ทั่วไปทั้งในอ่าวไทยและอันดามัน จากนั้นก็ปริมาณลดน้อยลงอย่างน่าตกใจ เพราะในเวลาเพียง 10 ปี ฉลามหัวค้อนลดลงกว่า 95% แทบจะฟันธงได้ว่าในอีก 10 ปีข้างหน้า พวกเขาจะสูญพันธุ์แน่นอน ตามรอยปลาฉนาก (ปลาปากยาวที่มีฟันเป็นเลื่อย) ที่สูญพันธุ์จากไทยไปเรียบร้อยแล้ว

เมื่อฉลามหมดไป อะไรจะเกิดขึ้น? ฉลามเป็นผู้ล่าบนสุดในระบบนิเวศ กินปลาแทบทุกขนาด หากไม่มีฉลาม ปลาน่าจะมีเพิ่มขึ้นสิ? นั่นเป็นเรื่องเข้าใจผิด เพราะปลาในทะเลต้องมีการคัดเลือกตามธรรมชาติ ฉลามกินปลาอ่อนแอ ทำให้ไม่สามารถแพร่พันธุ์ต่อไปได้ เมื่อไม่มีฉลาม ปลาอ่อนแอก็อยู่รอดและแพร่พันธุ์ เมื่อเกิดวิกฤตในทะเลที่มาจากโลกร้อน เช่น กระแสน้ำเปลี่ยนแปลง ลูกหลานปลาอ่อนแอก็จะตายยกฝูง คราวนี้คนก็จะไม่มีอะไรกิน แถมยังทำอะไรไม่ได้ เพราะมันสายเกินไปเสียแล้ว

ฉลามยังเป็นทรัพยากรการท่องเที่ยวที่มีชีวิต มัลดีฟส์ที่เต็มไปด้วยฉลาม เคยประเมินมูลค่าแต่ละตัวออกมาว่าหลายพันเหรียญสหรัฐ เพราะนักท่องเที่ยวต่างอยากเห็นฉลาม แต่ถ้าเราฆ่าเขาตาย ขายได้ไม่กี่ร้อยบาท มันช่างแตกต่างกันเหลือล้น

เอาตัวอย่างในเมืองไทยก็ได้ครับ การท่องเที่ยวในแนวปะการังมีมูลค่า 4 หมื่นล้านบาท/ปี ใครที่มาเที่ยวเห็นฉลามสักครั้งจะจดจำจนกลายเป็นความประทับใจ ไม่ต้องห่วงว่าฉลามจะมาทำร้ายเพราะเหตุการณ์สุดท้ายที่ฉลามกัดคนในชายหาดในแนวปะการังไทย เกิดตั้งแต่สมัยก่อนผมเกิด (กว่า 50 ปีแล้วครับ) และคงไม่เกิดอีกง่ายๆ เป็นแน่

แหล่งท่องเที่ยวตามเกาะต่างๆ จึงมีคำว่า “Shark Point” หรือจุดชมฉลาม ไม่ว่าจะเป็นเกาะเต่า เกาะพีพี ฯลฯ แต่ละวันมีนักท่องเที่ยวดำน้ำทั้งตื้นและลึกไปดูฉลามกันนับพันคน สร้างรายได้มหาศาล แต่ถ้าฉลามยังถูกกินเช่นนี้ คงเหลือแค่การดำไปดูหิน แล้วเขาจะยอมจ่ายค่าทัวร์สองสามพัน เพื่อไปดูหินหรือครับ? ในขณะที่ประเทศมาเลเซีย อินโดนีเซีย ยังมีฉลามมากมาย ความประทับใจในการท่องเที่ยวจึงผิดกัน

ทั้งหมดนี้ชี้ให้เห็นชัด ฉลามมีประโยชน์ต่อทะเล ฉลามมีประโยชน์ต่อพวกเรา แต่ฉลามกำลังถูกพวกเราทำร้าย ทั้งที่ไม่มีความจำเป็นเลยแม้แต่น้อย ผมไม่ได้ขอให้เราเลิกกินปลากะพง เลิกกินปลาเก๋า หรือสัตว์ทะเลที่เป็นอาหารหลัก แต่กำลังขอให้เลิกกินหูฉลามและฉลาม ซึ่งไม่ใช่เรื่องยากเลยแม้แต่น้อย แค่มองเมนู...แล้วไม่สั่ง จัดเลี้ยงก็ขอเปลี่ยนเป็นซุปแบบอื่น เจอร้านขายหูฉลามก็อย่าไปสนับสนุน...ก็เท่านั้น

แม้มันจะยาก มันอาจลำบาก แต่เราก็ยังคงต้องไป ผมร่วมรณรงค์กับสหประชาชาติ มูลนิธิ Freeland ฯลฯ เพื่อสื่อสารขอให้เลิกกินฉลาม และกำลังไปร่วมกับอุทยานและชาวบ้านบนเกาะพีพี เพื่อขอให้เกาะพีพีเป็นเกาะที่เลิกจำหน่ายฉลามทั้งเกาะเป็นที่แรกของเมืองไทย

เรายังต้องไปอีกไกล แต่วันนี้คุณเดินไปข้างหน้าได้ เลิกกินหูฉลามและฉลามนะครับ!