กู้ศักดิ์ศรีดาวพลูโต

เมื่อ 10 ปีก่อน นักดาราศาสตร์ตัดสินใจลดฐานะดาวพลูโตลงเป็นดาวเคราะห์แคระ ในเวลาเดียวกันยานนิวฮอไรซันส์ก็ถูกส่งไปยังดาวพลูโต และขณะนี้ข้อมูลจากยานได้เผยดาวพลูโตที่ไม่ใช่ลูกกลมน้ำแข็งน่าเบื่อ แต่มีหัวใจน้ำแข็งและภูเขาสูง

เมื่อเดือน ก.ค.ปีที่แล้ว ภารกิจชื่อก้อง เข้าสู่ช่วงเข้มข้น เกือบ 10 ปีหลังการส่งขึ้น ยานสำรวจนิวฮอไรซันส์ไปถึงจุดหมายสุดท้าย ได้แก่ ดาวเคราะห์แคระพลูโต ทำให้เราได้เห็นภาพใหม่ของโลก
แสนไกลและยังไม่มีใครรู้จักที่แห่งนี้

นักวิทยาศาสตร์ไม่ทันตั้งตัวเมื่อภาพต่างๆ ส่งมาถึง ดาวพลูโตไม่ได้เป็นเพียงน้ำแข็งก้อนใหญ่น่าเบื่อที่โคจรในความมืดและเยือกเย็นที่ชายขอบระบบสุริยะ ห่างจากโลกราว 5,000 ล้านกิโลเมตร ตรงกันข้ามดาวพลูโตมีทั้งภูเขาสูง ธารน้ำแข็งลึกลับ และที่ราบน้ำแข็งรูปหัวใจขนาดใหญ่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ผู้นำภารกิจขององค์การนาซ่าครั้งนี้ คือ อลัน สเติร์น นักดาราศาสตร์และวิศวกร และเขาก็ตื่นเต้นไม่น้อยกว่าคนอื่น ตอนที่เขาเห็นหัวใจบนดาวพลูโตเป็นครั้งแรก

“ว้าว !” เขาอุทานขึ้นมา

“ผมทำนายว่าเราจะเจอบางอย่างที่น่าทึ่งและเราก็พบจริงๆ นี่คือข้อพิสูจน์ว่าของดีมาในหีบห่อขนาดย่อม”

คำว่าหีบห่อขนาดย่อมของ อลัน สเติร์น หมายถึงขนาดค่อนข้างเล็กของดาวพลูโตเมื่อเทียบกับดาวเคราะห์ทั้งแปดของระบบสุริยะ ดาวพลูโตมีขนาดเพียง 2 ใน 3 ของดวงจันทร์ของโลกเท่านั้น แต่อย่างที่เรารู้กัน ขนาดไม่ใช่ทุกสิ่ง และข้อมูลใหม่จากยานนิวฮอไรซันส์ก็บอกเราว่าดาวเคราะห์แคระดวงนี้เป็นคนคุ้นเคยที่เร้าใจอย่างยิ่ง โลกใบเล็กใบนี้ทำให้นักดาราศาสตร์ประหลาดใจกับเทือกเขาขนาดใหญ่ ยอดเขาที่สูงได้ถึง 6 กิโลเมตร ที่ราบน้ำแข็งรูปหัวใจอันโดดเด่น (บ่งบอกถึงปฏิกิริยาทางธรณีวิทยา) และความกดอากาศที่ต่ำจนเกือบเป็นสุญญากาศ

ดาวพลูโตถูกลดฐานะ

ในความเห็นของ อลัน สเติร์น และนักดาราศาสตร์อีกไม่น้อย เห็นว่าวัตถุท้องฟ้าสารพัดประโยชน์แบบนี้ไม่ควรถูกลดฐานะจากดาวเคราะห์ลงเป็นดาวเคราะห์แคระเมื่อปี 2006 เลย แต่ปีนั้นดาวพลูโตกลายเป็นเหยื่อในสมัชชาสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU) ที่กรุงปราก นักดาราศาสตร์ 237 คน ลงคะแนนให้ฐานะใหม่ของดาวพลูโต และ 157 คน ลงคะแนนไม่เห็นด้วย พร้อมกันนั้นมีการกำหนดชนิดของวัตถุท้องฟ้าในระบบสุริยะใหม่ ได้แก่ ดาวเคราะห์แคระ มีการตัดสินใจว่าความแตกต่างระหว่างดาวเคราะห์กับดาวเคราะห์แคระ คือ ดาวเคราะห์ซึ่งรวมดวงจันทร์บริวาร ต้องโคจรเพียงลำพังในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ของมัน ส่วนดาวเคราะห์แคระมีเพื่อนร่วมวงโคจรขนาดเล็กอีกหลายดวง

ระบบสุริยะของเราประกอบด้วยดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ทั้งแปด ดาวเคราะห์แคระทางการทั้งห้า แถบไคเปอร์ ฯลฯ ดาวพลูโตอยู่ในแถบไคเปอร์ หมายถึงบริเวณของระบบสุริยะที่อยู่พ้นวงโคจรของดาวเนปจูน ซึ่งมีดาวเคราะห์แคระและวัตถุท้องฟ้าขนาดเล็กอื่นๆ เป็นสมาชิก ครั้งที่ดาวพลูโตถูกค้นพบในปี 1930 มันถูกจัดเป็นดาวเคราะห์ แต่หลังจากนั้นนักดาราศาสตร์ได้ค้นพบวัตถุน้อยใหญ่อีกหลายพันวัตถุในแถบไคเปอร์ แปลว่าดาวพลูโตไม่ได้อยู่ลำพัง แต่เป็นหนึ่งในวัตถุขนาดใหญ่ที่โคจรอยู่ที่ชายขอบระบบสุริยะ การถกเถียงเรื่องสถานะของดาวพลูโตถูกรื้อฟื้นขึ้นหลังการเยือนของยานนิวฮอไรซันส์ และในความเห็นของนักวิทยาศาสตร์ชื่อดังอย่าง อลัน สเติร์น บอกว่าวัตถุทรงกลมขนาดใหญ่เป็นดาวเคราะห์แคระเป็นเรื่องน่ารังเกียจและผิดพลาด ซึ่งไม่ได้ทำร้ายเฉพาะดาวพลูโตที่ถูกลดฐานะ แต่ลามไปถึงดาวเคราะห์แคระดวงอื่น เช่น ดาวซีเรส ในแถบดาวเคราะห์น้อยระหว่างดาวอังคารกับดาวพฤหัสบดี และดาวอีริสในแถบไคเปอร์

นักดาราศาสตร์อธิบายว่า วัตถุเหล่านี้มีขนาดใหญ่มาก จนมีรูปทรงกลมเนื่องจากแรงโน้มถ่วงของพวกมัน และนั่นก็น่าจะเพียงพอให้นับเป็นดาวเคราะห์ ไม่ว่ามันจะอยู่ที่ไหนในระบบสุริยะจนกว่า IAU ตัดสินใจเป็นอย่างอื่น สถานะทางการของดาวพลูโตคือดาวเคราะห์แคระ แต่มันอาจได้รับการยกฐานะอีกครั้งในปี 2018 ในสมัชชา IAU ครั้งหน้ายานสำรวจแสดงภาพดาวเคราะห์แคระ ตั้งแต่การลงคะแนนเมื่อปี 2006 ภาพดาวพลูโตได้กลับหน้ามือเป็นหลังมือ จากโลกที่ไม่มีใครรู้จัก เป็นเพียงจุดพร่าสว่างแม้เมื่อมองด้วยกล้องโทรทรรศน์ที่ทรงพลังที่สุด กลายเป็นโลกใหม่เอี่ยมซึ่งยานนิวฮอไรซันส์ช่วยวาดให้ใหม่อย่างละเอียดยิบ

จานรับสัญญาณมหึมาเก็บข้อมูล

สัญญาณวิทยุจากยานนิวฮอไรซันส์ใช้เวลา 4.5 ชั่วโมง ในการเดินทางมาถึงโลก สัญญาณอ่อนมากจนต้องใช้จานรับสัญญาณมหึมาในการรับ จานรับสัญญาณที่ใช้ในงานนี้มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 70 เมตรจานรับสัญญาณดังกล่าวตั้งอยู่ในทะเลทรายโมฮาวี สหรัฐอเมริกา ใกล้กรุงมาดริด ประเทศสเปน และใกล้กรุงแคนเบอร์รา ประเทศออสเตรเลีย ที่ตั้งซึ่งถูกเลือกอย่างรอบคอบ เพื่อให้มีจานรับสัญญาณอย่างน้อยหนึ่งใบที่สามารถเล็งไปยังยานนิวฮอไรซันส์ ไม่ว่าจะเป็นกลางวันหรือกลางคืนหรือโลกจะอยู่ตรงไหน

ทุกวันนี้พวกเราส่วนมากจะคุ้นเคยกับการใช้อินเทอร์เน็ตที่รับข้อมูลได้วินาทีละหลายล้านบิต แต่นักวิทยาศาสตร์รับข้อมูลจากยานนิวฮอไรซันส์ที่ความเร็ว 1,000-2,000 บิต/วินาทีเท่านั้น เพราะยานอยู่ห่างจากโลกเกือบ 5,000 ล้านกิโลเมตร

ภารกิจถัดไป ของยานนิวฮอไรซันส์

หลังจากดาวพลูโตวัตถุในแถบไคเปอร์อีกหลายวัตถุจะได้รับการศึกษาอย่างใกล้ชิด องค์การนาซ่ากำหนดแล้วว่าวัตถุต่อไปคือ 2014 MU69 วัตถุนี้มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 45 กิโลเมตร โคจรรอบดวงอาทิตย์ห่างจากดาวพลูโต 1,500 กิโลเมตร อยู่ถัดจากดาวพลูโตออกไปอีก เมื่อปลายเดือน ต.ค.และต้นเดือน พ.ย.ปีที่แล้ว ยานนิวฮอไรซันส์ยิงจรวด 4 ครั้ง เพื่อมุ่งสู่วัตถุ 2014 MU69

วัตถุดังกล่าวถูกค้นพบโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลเมื่อเดือน มิ.ย. 2014 ยานนิวฮอไรซันส์จะใช้เวลาราว 3 ปี ในการเดินทางไปถึงเป้าหมายใหม่นี้คาดกันว่ายานจะไปถึงในวันที่ 1 ม.ค. 2019

ติดตามต่อในนิตยสารไซแอนซ์ อิลลัสเตรเต็ด ฉบับเดือน มิ.ย. 2016

1.ชนสนั่นไฟท่วมอุโมงค์ เมื่อปี 2001 รถบรรทุก 2 คันชนกันท่ามกลางการจราจรที่หนาแน่นในอุโมงค์ถนนกอตทาร์ด (Gotthard Road Tunnel) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ แรงปะทะทำให้เกิดเพลิงไหม้ ผู้ใช้อุโมงค์ต้องทิ้งรถเพื่อหนีเอาชีวิตรอด

2.เหินฟ้ากับเครื่องบินไฟฟ้า การบินไปไกลถึงสหรัฐอเมริกาด้วยเครื่องบินที่ใช้พลังงานไฟฟ้าอาจฟังดูเหมือนนิยายวิทยาศาสตร์ แต่เครื่องบินไฟฟ้าขนาดเล็กถูกสร้างขึ้นแล้ว และแบตเตอรี่ชนิดใหม่ก็จะทำให้ฝันนี้เป็นจริงในปี 2050