ไฟแรงสูง(วัย) ใจเกินร้อย

โดย...วันพรรษา อภิรัฐานนท์ ภาพ... การท่องเที่ยวญี่ปุ่น/ ภัทรชัย ปรีชาพานิช

เป็นที่น่าสังเกตว่า ผู้คนยุคนี้ไม่ค่อยอยากจะยอมแก่ ชั่วว่าปลายตาเห็นผมเผ้าเงาหงอกขึ้นมาเพียงแวบๆ ก็จะย้อมโกรกโบกทับจนกลายเป็นสีดำปี๋อายุ 60-70 ไม่มีผมหงอกสักเส้น ปฏิเสธความแก่จนนาทีสุดท้าย จนยกมือแขนย้อมกันไม่ไหว หรือจนหมดเรี่ยวแรงเดินไปย้อมที่ร้านปากตรอกนั่นแล้ว นั่นแลถึงจะยอม หรือจนชั้นนี้บางทีและบางคนก็ยังไม่ยอม กัดฟันเข้าโลงไปด้วยผมดำมิดหมี

ชีวิตมนุษย์อยู่ได้ด้วยการปรับ อันนี้ไปค้นดูได้ในแบบเรียนวิทยาศาสตร์ที่เราเรียนกันมาตั้งแต่สมัยเด็ก เรื่องวิวัฒนาการสัตว์โลก คนก็เหมือนกันและคนแก่ก็เหมือนกัน คือจะอยู่รอดได้ต่อเมื่อปรับตัว ปรับมากปรับน้อยหรือต้องปรับแค่ไหนเป็นคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และศิลปศาสตร์ส่วนตัวของแต่ละคน สัดส่วนและส่วนสัดแห่งการปรับคือ ความลงตัวทางศิลปะและความงดงามแห่งวัยในแต่ละคน

ยิ่งแก่ยิ่งต้องปรับ เพราะถ้าไม่ปรับก็อยู่ยาก ส่วนปรับแล้วขึ้นลงหรือเรียกเสียงฮา อันนี้ก็อย่าว่ากัน ถึงตาเรามั่งจะหัวเราะไม่ออก สำหรับผู้สูงวัยผู้ได้รับเสียงปรบ มือกึกก้อง เป็นที่ยอมรับและได้ขึ้นชื่อว่าเป็นแรงบันดาลใจแห่งยุคสมัย เชื่อว่าทุกท่านก็มีอยู่แล้วในใจหลายท่านหลายคน หากชื่อแรกในใจผู้เขียนคือ หนึ่งในสิบผู้ทรงอิทธิพลของวงการแฟชั่นโลก ไอริส อัพเฟล วัย 93 ปี

ไอริส บาร์เรลล์ อัพเฟล เรียนจบมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก เริ่มงานประจำที่ Women’s Wear Daily ตามด้วยการฝึกงานกับเอลินอร์ จอห์นสัน อินทีเรียร์ดีไซเนอร์ชื่อดัง กระทั่งตัดสินใจก้าวสู่ธุรกิจออกแบบตกแต่งภายใน แต่งงานกับ คาร์ล พาเทล ทั้งคู่ร่วมกันก่อตั้ง Old World Weavers บริษัทผ้าซึ่งไอริสรับหน้าที่ออกแบบลาย งานใหญ่ของทั้งสองคือการรับตกแต่งภายในทำเนียบขาว (ภายใต้ยุคประธานาธิบดีถึง 9 คน) และจัดหาคอลเลกชั่นผ้าให้แก่พิพิธภัณฑ์หลายแห่ง (เช่น Metropolitan Museum of Art) ซึ่งทำให้ไอริสมีโอกาสออกเดินทางไปทั่วโลก เพื่อสะสมผ้าและแรงบันดาลใจ ก่อนจะขยับขยายเป็นการสะสมเครื่องประดับและเสื้อผ้า อันสะท้อนถึงรสนิยมและสไตล์สุดโดดเด่นของเธอ

ไอริสโด่งดังในฐานะแฟชั่นไอคอน หลังจากพิพิธภัณฑ์ชวนจัดแสดงงานสะสมของเธอในชื่อ Rare Bird of Fashion ซึ่งไม่เพียงทำให้คนวงกว้างได้รู้จักและตื่นตะลึงกับคอลเลกชั่นเหนือธรรมดาของเธอเท่านั้น แต่บุคลิกก๋ากั่น พูดตรง และสไตล์การแต่งตัวแสนโฉบเฉี่ยวงดงามของเธอ ยังสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ทั้งดีไซเนอร์และผู้คนทั่วไปอย่างมหาศาล ส่งผลให้เธอก้าวสู่สถานะ “ดาวค้างฟ้าแห่งมหานครนิวยอร์ก” ในวัย 87 ปี ได้ขึ้นปกนิตยสารชั้นนำมากมาย

 

ผู้สูงอายุอีกท่านเป็นชายชาวเอเชียอายุเกือบ 80 ปีแล้วยังเป็นนายแบบที่มีซิกซ์แพ็กเต็มท้องแบบแข็งปั๋งๆ และปึ๋งสุดๆ ชีวิตสร้างแรงบันดาลใจของหวังเต๋อซุน จากคนงานในโรงงานของกองทัพ สู่การเป็นยอดศิลปินในวัย 50 เป็นนักแสดงในวัย 60 และขึ้นรันเวย์แฟชั่นโด่งดังไปทั่วโลกก่อนอายุ 80 ปี เพียงไม่กี่เดือน

หวังเต๋อซุนยังเป็นทั้งนักแสดงที่มีผลงานมากมาย ปรากฏตัวในหนังดังหลายเรื่อง นอกจากนั้นก็ยังเป็นศิลปินแนว “ศิลปะการแสดงสด” (Performance Art) ที่ได้รับการยอมรับในวงการศิลปะของจีนแผ่นดินใหญ่ แต่ที่น่าทึ่งที่สุดก็คือความสำเร็จต่างๆ ในชีวิตของหวังเต๋อซุน เพิ่งจะมาเกิดขึ้นในช่วงที่เรียกว่าวัยชราแล้วทั้งสิ้น

สิ่งที่ทั้งคู่มีเหมือนกัน (นอกเหนือจากจิตวิญญาณอันแสนเปรี้ยวของคุณทวดไอริสแล้ว) ก็คือความกล้าใช้ชีวิต คีย์เวิร์ดที่ทำให้ผู้สูงวัยสามารถเปล่งประกายเจิดจรัส จงลูกหลานเหลนโหลนดูไว้เป็นตัวอย่าง ความกล้าหาญกับชีวิตเป็นของคู่กัน คุณสมบัติที่ผู้สูงวัย (และทุกคน) ควรมี เรื่องราวต่อไปเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของความกล้าใช้ชีวิต คุณยายเคียวโกะ วาดะ จากรายการดูให้รู้ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส

เรื่องราวของคุณยายได้กลายเป็นแรงบันดาลใจใหญ่โต ไม่เพียงแต่ในญี่ปุ่น แต่ยังข้ามน้ำข้ามทะเลมาเป็นแรงบันดาลใจแก่ สว. (ผู้สูงวัย) เมืองไทย ที่ทำให้ “คุณครูรัตน์” หรือวิรัตน์ สมัครพงศ์ อดีตเจ้าของธุรกิจห้องทดลองและบริษัทส่วนตัวด้านเคมีภัณฑ์ ซึ่งวัยเฉียด 70 แล้วคิดว่า ต้องลุกขึ้นมาทำสิ่งที่อยากทำ ก่อนจะเล่าถึงคุณครูรัตน์และสิ่งที่คุณครูทำ ขอเล่าถึงคุณยายเคียวโกะ นำมาจากเว็บเพจ “เกษียณแล้วทำไรดีวะ” ของคุณครูรัตน์

คุณยายเคียวโกะ วาดะ เป็นเจ้าของกิจการนายหน้าซื้อขายอสังหาริมทรัพย์มือสองชาวญี่ปุ่น ที่เริ่มทำกิจการเมื่ออายุ 79 ปี คุณยายไม่เคยเรียนในมหาวิทยาลัยมาก่อน ไม่มีความรู้ ไม่เคยทำงาน ตลอดชีวิตเป็นเพียงแม่บ้านธรรมดาคนหนึ่ง เมื่อคุณตาเสียชีวิตจากไป คุญยายเศร้ามาก ถึงขั้นว่าอยากเสียชีวิตตามไป หากหลานชายซึ่งทำธุรกิจซื้อขายบ้านมือสองได้ชวนคุณยายให้ทำธุรกิจด้วยกัน

เป็นกุศโลบายของหลานชายที่อยากดึงคุณยายออกจากความเศร้า ซึ่งก็ได้ผลจริงๆ ในประเทศญี่ปุ่นการจะขายบ้านมือสองได้ต้องมีใบอนุญาต ต้องไปสอบ คนสอบมากแต่สอบผ่านน้อย ร้อยคนผ่าน 10-15 คน คุณยายไปสอบครั้งแรกไม่ผ่าน แต่มุมานะอ่านหนังสือไปสอบและผ่านในครั้งที่สอง ได้ไลเซนส์เป็นคนขายบ้านมือสองสำเร็จ

ในญี่ปุ่นการซื้อขายบ้านมือสองนิยมทำทางออนไลน์ คุณยายจึงต้องเรียนรู้เรื่องคอมพิวเตอร์ หัดใช้โทรศัพท์สมาร์ทโฟน คนญี่ปุ่นจะว่างตอนกลางคืน คุณยายไม่นอนกลางคืนหรือนอนก็น้อยมาก เพื่อรับโทรศัพท์และให้บริการลูกค้าที่ทำงานกลางวันและว่างมองหาบ้านในเวลากลางคืน คุณยายทำงานหนัก ให้บริการด้วยหัวใจและใช้ความรู้ที่ดูแลบ้านให้สามีมาตลอดชีวิต จึงสามารถมองหาบ้านที่เหมาะสมกับลูกค้าแต่ละคน

คุณยายต้องเปลี่ยนลุคด้วย ก็ด้วยความช่วยเหลือจากหลานชายอีก ลุคใหม่ของคุณยายน่าดูเป็นที่สุด สื่อให้เห็นความสนุกกับชีวิตในผู้สูงวัยอย่างชัดเจน ปัจจุบันคุณยายอายุ 85 ปี มีความสุขกับการทำงานที่ตัวเองรักด้วยหัวใจ ทำยอดขายทะลุ 300 ล้านเยน หรือเกือบ 100 ล้านบาท/ปี

เรื่องราวของคุณยายออกอากาศเมื่อประมาณกลางปี 2558 คุณครูรัตน์ดูแล้วบังเกิดพลังขึ้นทันใด ลุกขึ้นปฏิวัติตัวเอง เรียนรู้เรื่องโซเชียลเน็ตเวิร์ก (จากเมื่อก่อนที่ไม่เป็นและไม่สนใจเลย) คุณครูรัตน์ก่อตั้งเพจเฟซบุ๊ก “เกษียณแล้วทำไรดีวะ” สื่อสารแนวคิดการใช้ชีวิตของผู้สูงวัยที่มีคุณภาพและมีความสุข ตอบโจทย์ผู้สูงอายุที่ต่อไปคือกลุ่มคนส่วนใหญ่ของสังคมไทยว่า เกษียณแล้วหรือแก่แล้วแต่ยังมีอะไรให้ทำอีกเยอะแยะ

“เรื่องราวของคุณยายเคียวโกะให้แรงบันดาลใจผม ดูแล้วลืมอายุไปเลย ญี่ปุ่นเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุก่อนเรา ทั้งเกาะญี่ปุ่นตอนนี้มีแต่เยาวชนกับคนสูงวัย ส่วนคนหนุ่มสาวและคนทำงานไปทำงานต่างประเทศกันหมด น่าศึกษามาก เมื่อคิดว่าไทยก็กำลังจะเป็นแบบเดียวกัน”

ย้อนกลับมามองตัวเราและสังคมของเรา คุณครูรัตน์บอกว่า เราต้องทำอะไรบางอย่าง ต้องเตรียมตัว ที่สำคัญคือปลุกจิตสำนึกคนสูงวัยให้มีไฟและมีพลัง อันดับแรกต้องถามตัวเองก่อนว่า ความฝันอะไรที่คาใจ หน้าที่ของ “เกษียณแล้วทำไรดีวะ” คือกระตุ้นให้คนคิด คิดว่าเราคือใคร ต้องการทำอะไร หาฝันที่คาใจแล้วไปทำมัน

“ความใฝ่ฝันในชีวิตไม่ได้จำกัดมีเฉพาะในเด็กวัยรุ่นหรือคนหนุ่มสาว ในผู้สูงวัยก็มีความใฝ่ฝันได้เช่นกัน อย่าหยุดตัวเองด้วยความคิดว่า เราแก่แล้ว เราพอแล้ว ชีวิตที่เหลืออยู่ เราอยู่ได้ด้วยความฝัน”

 

สิ่งที่ฝันจะกำหนดกระทำในปัจจุบัน นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมความฝันจึงสำคัญ ปล่อยวาง...คำนี้ก็เข้าใจกันผิด ปล่อยวางในผลได้ แต่อย่าปล่อยวางเหตุ ต้องขวนขวายทำในสิ่งที่ต้องการ ส่วนผลจะได้หรือไม่ ผลลัพธ์จะเป็นไปอย่างที่ต้องการหรือไม่ ค่อยปล่อยวาง ณ จุดนั้น อยากเห็นคนวัยเดียวกัน ดูแลตัวเองได้ ดูแลตัวเองเป็น องค์ความรู้มีอยู่มากมายทุกแห่งหน

ปัจจุบันเพจ “เกษียณแล้วทำไรดีวะ” มียอดไลค์กว่า 3 หมื่นไลค์ (เพิ่งเปิดได้ไม่กี่เดือน) นอกจากนี้คุณครูรัตน์ยังก่อตั้งชมรม “ผู้เชี่ยวชาญชีวิต” ให้ความรู้และแลกเปลี่ยนกับสมาชิกผู้สูงวัยทั่วประเทศ จุดประสงค์คือการทำสังคมให้ดีขึ้น โดยเฉพาะในมิติของผู้สูงอายุ ค้นพบความฝันของตัวเอง ได้ทำในสิ่งที่อยากทำ และพัฒนาไปสู่จุดที่ทำเงินจากสิ่งที่ทำ

“จุดนี้ผมอยากพาคนไปให้ถึง ก่อนอื่นเขาต้องรู้จักตัวเองก่อน คุณเป็นใคร มีพรสวรรค์อะไร ฝันอะไรโดนใจคุณ อะไรที่รัก อะไรที่ชื่นชอบ จะตอบโจทย์เหล่านี้ได้ต้องรู้จักตัวเองก่อน อันดับแรกคือต้องค้นหาตัวเองให้เจอ จะอายุเท่าไหร่ก็ไม่สำคัญ ก็ขนาดผมเฉียด 70 แล้วยังเพิ่งค้นพบตัวเอง” คุณครูรัตน์เล่า

ปัจจุบันคุณครูรัตน์กำลังสนุกกับการเรียนตัดต่อคลิปวิดีโอ ตัดต่อวิดีโอกิจกรรมผู้สูงอายุที่น่าสนใจลงในยูทูบอย่างสนุกสนาน คุณครูกำลังจะมีช่องยูทูบเป็นของตัวเองด้วย “คุณครูรัตน์แชนแนล” พร้อมกับการเขียนหนังสือพ็อกเกตบุ๊กเล่มแรก น่าอิจฉาจริง คุณครูตบท้ายว่า “จะกล้าเริ่มไหมครับ? กล้าเปลี่ยนไหมครับ? เมื่อไหร่ดีล่ะ? เคล็ดลับของผู้สูงวัยอยู่ที่การปรับตัวนี่เอง”

ไม่อยากไปก็ต้องไป ไม่อยากถึงก็ต้องถึง เพราะไต่สะพานข้ามมาแล้ว ตีนสะพานอีกด้านย่อมรออยู่เป็นสัจธรรม เหยียบแดนเต็มเท้าเมื่อไร ต้องปรับเปลี่ยนใหม่หมดทั้งเวลานาที ร่างกายความคิดจิตวิญญาณ อีกองคาพยพครบองค์คงสังขาร ไม่อยากเปลี่ยนก็ต้องเปลี่ยน เปลี่ยนเองดีกว่าให้ใครมาเปลี่ยนหรือเรียกไปเปลี่ยนทัศนคติ!

จะปรับหรือจะเปลี่ยนกันแค่ไหน จะสุดฤทธิ์จะสุดเดชกันเพียงใด ก็สุดแท้แต่หรือสุดแล้วแต่ ต่างคนต่างปรับ ต่างคนต่างไป เพราะต่างก็ไม่หนีสัจจะความจริงแห่งชีวิต ไม่เช่นนั้นจะมีเพลงเก่าร้องหรือว่า...โลกนี้ไม่มีอะไรแน่นอน

วันผู้สูงอายุไทยวันนี้ ขอกราบแทบเท้ามายังทุกท่านที่อายุเกิน 60 ปีขึ้นไป (รอหนูด้วยนะคะ)