ดูเกลือต้องดูดีๆ

โดย...สุธน สุขพิศิษฐ์

เข้าหน้าร้อนเต็มตัวแล้วต้องซื้อเกลือ ดูมันคนละเรื่อง ก็ในเมื่อแผงขายเกลือริมถนนในแถบสมุทรสงครามมีขายทั้งปี แล้วทำไมจะต้องซื้อตอนหน้าร้อน ผมหมายถึง “ดอกเกลือ” ที่กำลังจะถึงเวลาช้อนมันแล้ว ดอกเกลือซึ่งตอนนี้รู้จักกันแพร่หลายว่ามันเป็นเกลือชั้นดี แต่ก่อนที่จะรู้จักนั้น ผมเชื่ออยู่อย่างหนึ่งว่า เพราะชื่อเสียงของ Fleur de sel เกลือของฝรั่งเศส ที่ฝรั่งเศสภูมิใจนักหนาว่ามันทำให้อาหารฝรั่งเศสดีที่สุดในโลก นั่นอาจจะทำให้ผู้คนเริ่มให้ความสนใจดอกเกลือที่คุณภาพไม่แพ้เกลือฝรั่งเศส และในเมื่อจะต้องมีเกลือติดบ้านอยู่แล้ว การมีดอกเกลือไว้ก็ไม่เสียหายอะไร

แล้วดอกเกลือมีมาอย่างไร ต้องเริ่มที่การทำนาเกลือก่อนครับ ปกติการทำนาเกลือจะเริ่มจริงจังเอาเดือน พ.ย. หลังจากที่ฝนไม่มีแล้ว การทำนาเกลือนั้นไม่ใช่จู่ๆ เอาน้ำทะเลมาขังตากแดดให้แห้งแล้วใช้ได้เลย ต้องมีบ่อหรือนาพักน้ำทะเลเป็นขั้นเป็นตอน พื้นที่นาแรกๆ นั้นเหมือนเป็นที่กรองความสกปรกจากน้ำทะเล แล้วก็ถ่ายต่อไปยังนาอื่นเรื่อยๆ นอกจากจะให้น้ำทะเลสะอาดขึ้นแล้ว ยังให้มีความเข้มข้นขึ้นหรือเค็มขึ้นเรื่อยๆ นั่นเอง

ฉะนั้น การทำนาเกลือนั้นต้องใช้พื้นที่นามากมายมหาศาล เจ้าของนาเกลือแต่ละรายจะมีพื้นที่นาเป็นร้อยๆ ไร่ทั้งนั้น แต่ไม่น่าเชื่อว่าเจ้าของนาเกลือที่ใช้คนทำงานแค่ 1-2 คนเท่านั้น คนคนนี้จะมีชื่อเรียกว่า “นายนา” โดยจะทำตั้งแต่เตรียมพื้นที่นา เก็บขยะหรือเศษสกปรกในพื้นที่นา ซึ่งว่างเว้นไม่ได้ทำนามาหลายเดือน บดปรับพื้นที่นาให้เรียบ แล้วปิดเปิดประตูให้น้ำเข้าที่นา พอเป็นเกลือเม็ดแล้ว ก็ไปจ้างแรงงานมาเกรดไถนาเป็นกองๆ เหมือนพีระมิดเกลือ แล้วขนเกลือใส่ยุ้ง นายนาเป็นคนจัดการหมด พอหมดหน้าทำนาเกลือตอนเข้าฤดูฝน นายนาก็ไปทำอาชีพอื่น ค่าจ้างที่จ้างนายนานั้นสมน้ำสมเนื้อ ถ้าได้เกลือมาก จะได้โบนัสเป็นทองอร่ามบนคอ

ทีนี้มาถึงดอกเกลือพระเอกของเกลือ ตั้งแต่เดือน พ.ย.นั้นยังไม่ร้อนจัด และเป็นลมที่พัดจากเหนือไปใต้เอื่อยๆ ยังไม่เกิดดอกเกลือ พอเริ่มเข้าเดือน มี.ค. เรียกว่าร้อนชั้นผิวหนังแสบ แล้วลมเปลี่ยนทางจากใต้ไปเหนือ เป็นลมที่แรงกว่า ระหว่างที่แดดเปรี้ยงๆ ไอความร้อนจะยกเอาผิวเกลือหรือการก่อตัวเป็นเกลือชั้นแรกให้ลอยตัวขึ้นแล้ว ในจังหวะเดียวกันก็มีลมพัดเป็นระลอกๆ ฉิวๆ ตลอดเวลา พัดเอาผิวเกลือนั้นเข้าไปหาขอบหรือคันนาเกลือ ผิวเกลือนั่นแหละคือดอกเกลือ คนเก็บนั้นต้องค่อยๆ ช้อนเบาๆ ตักใส่เข่ง เวลาที่ดีที่สุดสำหรับการช้อนเป็นตอนบ่ายต้นๆ กำลังร้อนสุดขีด แล้วใครอยากจะมายืนตากแดดค่อยๆ ช้อนตอนนั้น สมัยก่อนเจ้าของนาจะจ้างคนช้อนก็ไม่มีใครเอา แล้วอีกอย่างเขาได้เกลือเม็ดในยุ้งฉางเป็นเงินเป็นกอบเป็นกำอยู่แล้ว เขาก็ไม่สนใจดอกเกลือ เว้นเสียว่าอาจจะจ้างคนชั่วครั้งชั่วคราว ช้อนดอกเกลือไว้สำหรับต้มเป็ดต้มไก่หมูตอนตรุษจีน หรือฝากญาติมิตรสหาย คนที่รู้คุณภาพของดอกเกลือ สมัยก่อนยังรู้กันในวงแคบๆ ว่ามันไม่เค็มจัด เนื่องจากมันเป็นแค่เกลือผิวเบาๆ บางๆ อีกอย่างมันสะอาดกว่าเมื่อมันเป็นเม็ดที่ตกผลึกอยู่บนพื้นที่นาแล้ว

พอมาสมัยนี้แหละพอคนรู้และต้องการเยอะขายได้ราคา ถึงมีการจ้างคนช้อนจริงจัง คนรับจ้างส่วนใหญ่ก็หนีไม่พ้นเมียหรือลูกๆ นายนานั่นเอง เดี๋ยวนี้มีเจ้าของนาบางคนไม่ขายดอกเกลือให้ใครอีกแล้ว บรรจุขวดขายเองเลย โดยให้โรงงานออกแบบขวดให้สวยๆ หน่อย ขวดหนึ่งมีดอกเกลือไม่ถึง 2 ขีด ขาย 55 บาท

เมื่อรู้กันแพร่หลายแล้วว่าดอกเกลือสะอาดไม่เค็มจัด แล้วเอาอะไรเป็นตัววัดว่าไม่เค็มจัดเป็นอย่างไร ง่ายๆ ครับ หาดอกเกลือมากับเกลือขวดที่ขายตามห้างทั่วไปขวดสีฟ้าๆ นั่นแหละ และเอานิ้วจิ้มชิมเกลือขวดแล้วชิมดอกเกลือหรือจะชิมอย่างไหนก่อนก็ได้ จะรู้ถึงความแตกต่างว่าอย่างไหนที่ไม่เค็มจัด

มาถึงเรื่องสำคัญว่าจะซื้อดอกเกลือได้ที่ไหน ตามเพิงขายเกลือริมถนนมีขายไหม มีครับแต่ปลอมเป็นส่วนใหญ่ คนขายเดี๋ยวนี้รู้จักสร้างมูลค่าเพิ่ม เอาเกลือเม็ดไปป่นหยาบๆ แล้วอัพราคาจากเกลือเม็ดที่ขายถุงละกิโล ขาย 20 บาท เมื่อเป็นดอกเกลือขาย 50 บาท แล้วร้อยทั้งร้อยบอกเป็นดอกเกลือแท้ทั้งสิ้น

มันลำบากนิดหนึ่งที่จะรู้ความแตกต่าง ต้องดูนานๆและสังเกตดอกเกลือนั้นเม็ดจะเป็นเกล็ดเหลี่ยมๆ มีละเอียดกลมๆ บ้าง แต่เกลือป่นเม็ดจะละเอียดเท่าๆ กันหมด ถ้ามีกล้องพระเครื่องจะเห็นชัดครับ เมื่อมีปลอมแล้วซื้อของจริงได้ที่ไหน ต้องดูใน เว็บไซต์ ที่กลุ่มแม่บ้านชาวนาเกลือแถวสมุทรสงครามลงโฆษณาขายไว้ ถ้าเป็นกลุ่มแม่บ้านเชื่อถือได้

หรืออีกที่หนึ่งแถว ต.บางแก้ว จ.เพชรบุรี ที่เกือบถึงหาดเจ้าสำราญแล้ว ก็มีกลุ่มแม่บ้านเอาดอกเกลือมาบรรจุถุงขาย แต่ที่นั่นต้องถามชาวบ้านครับว่ากลุ่มแม่บ้านขายเกลืออยู่ที่ไหน และนี่คือที่มาของร้อนแล้วต้องซื้อเกลือครับ