เมืองที่เวรทั้งวันทั้งคืน

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

โครงสร้างพื้นฐานที่ดี คือหนึ่งในเกณฑ์ชี้วัดความเป็น “เมืองใหญ่”

การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในประเทศต่างๆ มักจะเริ่มต้นจากบริเวณที่ประเทศนั้นๆ ต้องการให้กลายเป็นเมืองหลวงครับ เพราะเมื่อมีโครงสร้างพื้นฐานที่ดี การขยายตัวทางเศรษฐกิจก็จะตามมา ประชาชนก็ย้ายเข้ามาอยู่อาศัย เข้ามาทำงานเพิ่มขึ้น ทำให้กลายเป็น “เมืองเศรษฐกิจขนาดใหญ่”

ขณะเดียวกัน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานยังทำให้เกิด “เมืองอุตสาหกรรมขนาดใหญ่” ด้วยครับ เพราะถ้าอยากให้มีคนเข้ามาลงทุน ก็ต้องมีเส้นทางสู่ถนน สู่ท่าเรือ และสนามบินได้ง่ายๆ

ด้วยเหตุนี้ เราจึงเห็นประเทศต่างๆ ในอาเซียน เร่งลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อสร้างเมืองใหญ่ให้แก่ประเทศของตัวเอง ทำให้เกิดการ “เวนคืน” เพื่อนำที่ดินไปใช้ก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานเหล่านั้น

วันก่อน ผมมีโอกาสเดินทางไปเวียดนาม ได้รับฟังข้อมูลจากมัคคุเทศก์เกี่ยวกับเรื่องการเวนคืนที่ดินเพื่อการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานในเวียดนาม

มัคคุเทศก์บอกว่า การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานในเวียดนามมักจะใช้งบประมาณสูงกว่าชาวบ้านชาวช่อง เพราะเวียดนามจะเลือกเส้นทางที่สร้างประโยชน์สูงสุด ทำให้ต้องเวนคืนที่ดินของชาวบ้านจำนวนมาก

ที่สำคัญ การเวนคืนเหล่านี้ไม่ได้เป็นการเวนคืนแบบชดเชยเล็กๆ น้อยๆ พอเป็นพิธี ไม่ได้ “จ่ายแล้วจบ” แต่กฎหมายเวียดนามระบุให้จ่ายค่าชดเชยตามราคาซื้อขายในตลาด พร้อมทั้งจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่ที่มีศักยภาพระดับเดียวกับพื้นที่เดิมแก่ผู้ถูกเวนคืน

ถือเป็นการสร้างเมืองใหญ่ที่ไม่ทำให้ประชาชนขณะเมืองยังเล็กเดือดร้อน

ในทางกลับกัน เราลองไปดูโครงการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน โครงการพัฒนาเมืองโครงการอื่นในอาเซียน จะพบว่า กระบวนการเวนคืน เป็นกระบวนการ “สร้างเวรสร้างกรรม” แก่ผู้อยู่อาศัยเดิม บางครั้งโดนกดขี่ราคาประเมิน บางครั้งไม่มีการจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่ให้ บางครั้งจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่ให้ไม่ได้มาตรฐาน บางครั้งก็โกงปัจจัยที่ต้องคำนวณเพื่อการจ่ายค่าชดเชย

การสร้างเมืองใหญ่หลายครั้งจึงไม่เป็นไปอย่างราบรื่น ประชาชนรวมตัวกันลุกขึ้นมาต่อต้าน เพราะรู้สึกว่านี่คือการสร้าง “เมืองที่เวรทั้งวันทั้งคืน” ให้แก่พวกเขา

หากริจะพัฒนาเมืองใหญ่ขึ้นมาสักเมืองหนึ่ง จึงไม่สามารถมีเพียงเป้าหมายที่ดีอย่างเดียวได้ครับ จำเป็นต้องมีหลักการที่ดี กระบวนการดำเนินการที่ดี มาตรฐานที่ดีด้วย เพื่อให้การพัฒนานำพาความสุขมาสู่ทุกคน ทั้งเจ้าของพื้นที่เดิมและเจ้าของพื้นที่ใหม่

ที่สำคัญ ต้องมีกฎหมายที่ดี พร้อมทั้งการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มข้น เพื่อเอาจริงเอาจังกับผู้ที่ดำเนินการเวนคืนแบบไร้มาตรฐาน ผู้ดำเนินการเหล่านั้นจะได้รู้จักใส่ใจผู้อื่นมากขึ้น

การมีเมืองเศรษฐกิจหรือเมืองอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ จะไม่มีความหมายใดๆ เลยครับ หากประชาชนเจ้าของเมืองไม่มีความสุขกับเมืองนั้นๆ