เมื่อคราวสวรรค์ล่ม

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

สิ่งของที่ใช้ประดับอาณาเขตที่บ่งบอกความเป็นส่วนตัว ถูกขนออกมาวางไว้กลางพื้นที่สาธารณะ กลายเป็นสินค้าที่รอการเปลี่ยนมือ ขายให้กับผู้ที่ยังมีทุนทรัพย์รับช่วงชิ้นส่วนที่เคยใช้ตกแต่งบ้านที่เป็นเสมือนสรวงสวรรค์ส่วนบุคคล บัดนี้ถูกลดระดับความฟุ้งเฟ้อลงจนเหลือเพียงปัจจัยยังชีพสำคัญๆ เท่านั้น

หลายคนยังไม่ลืมช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 หลังจากฟองสบู่แตกก็มีผลกระทบตามมาไม่ขาดสาย และส่งผลโดยตรงต่อผู้มีรายได้ระดับกลางและระดับล่าง จากจุดเล็กๆ ค่อยขยายลุกลามกัดกินคุณภาพชีวิตแบบเต็มๆ เพราะหลายบริษัทต้องทำทุกวิถีทางเพื่อยื้อชีวิตตัวเอง ตั้งแต่จำกัดค่าใช้จ่ายทุกด้าน ลดเงินเดือน ไปจนถึงไล่คนออก แต่ก็ไปไม่รอด หลายคนตกงานเพราะบริษัทปิดตัวลง บางแห่งไม่มีเงินเดือนจ่ายพนักงาน ต้องจ่ายเป็นสินค้าของบริษัท หรือกระทั่งจ่ายเป็นสิ่งของเครื่องใช้ในสำนักงานก็มี

หลายครอบครัวต้องรัดเข็มขัดเพื่อเตรียมพร้อมที่จะเผชิญหน้ากับภาวะข้าวยากหมากแพง ตัดสิ่งที่ไม่จำเป็นออกไป กิจกรรมที่เป็นรายจ่ายสุรุ่ยสุร่ายนั้นถูกขีดฆ่าไปจากสารบบการดำเนินชีวิตเป็นอันดับแรก และเมื่อพบว่ามาตรการดังกล่าวยังไม่ดีพอ ก็ต้องเสียสละด้วยการเริ่มนำสิ่งของที่ไม่จำเป็นในบ้านออกมาขาย ราวกับยอมเสียอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต

ผู้ที่เคยผ่านช่วงเวลานั้นมา เล่าตรงกันถึงช่วงเวลาที่จดจำได้ดีว่า ต้องกระเตงข้าวของที่มีตระเวนไปขายตามแหล่งที่เรียกว่า “ตลาดนัดคนเคยรวย” บ้างก็เรียกว่า “ตลาดเปิดท้ายขายของ” แต่จะเรียกอย่างไรก็มีความหมายเดียวกัน ถือเป็นแหล่งรวมพ่อค้าแม่ค้าจำเป็นในทุกระดับ

บล็อกนั้นคนขายเคยเป็นผู้บริหารบริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง สินค้าที่ขายมีตั้งแต่ชิ้นเล็กๆกระดุมข้อมือเสื้อเชิ้ต เข็มกลัดปกเสื้อ ปากกา กระเป๋าใส่นามบัตร ไปจนถึงงานอดิเรก อย่างโมเดลรถไฟ ของสะสม หรือเครื่องสันทนาการอย่างคันเบ็ดกระเป๋ากอล์ฟ

บล็อกโน้นเป็นพนักงานบริษัทที่เคยได้เงินเดือนค่าจ้างสูงลิบ ของที่ขายจึงเป็นของแบรนด์ดัง ทั้งที่ใช้งานแล้วและยังไม่แกะกล่อง บางบล็อกที่เป็นพนักงานทั่วไป ก็มีเพียงสิ่งของที่ไม่มีราคาค่างวดดอะไรนัก อย่างเสื้อผ้า เครื่องแต่งกาย ตุ๊กตาของสะสมเล็กๆ น้อยๆ เทปคาสเซต แผ่นซีดี แผ่นเสียง หนังสือ หรือเครื่องใช้สำนักงาน ฯลฯ แทบทั้งหมดถูกนำออกไปขายในราคาจำยอม หรือจะเรียกว่าลดราคาแบบขายทิ้ง จนกลายเป็นปรากฏการณ์รุกคืบเข้าไปในชีวิตส่วนตัวของแต่ละคนอย่างเลี่ยงไม่ได้ ราคาของบางชิ้นที่ตั้งไว้สูงในวันแรกๆ ถูกดึงราคาลงไปจนติดตัวแดง ขายแบบต้องทำใจแล้วทำใจอีก และบางชิ้นจะรักจะหวงแค่ไหนก็ไม่สำคัญไปกว่าปากท้อง แต่ที่แย่กว่านั้นคือ ทุกๆ แหล่งเปิดท้าย เริ่มมีแต่ผู้ขายและหาผู้ซื้อยากขึ้นๆ

แต่การขายของเปิดท้าย ก็เป็นเพียงมาตรการยังชีพระยะสั้นเท่านั้น เพราะบางคนปฏิเสธข้อเท็จจริงไม่ได้ว่า หนี้สินก่อนหน้าที่จะตกงาน มิได้ถูกปัดให้พ้นจากห่วงกรรมไปด้วยการงานที่มั่นคงยังเป็นเรื่องที่ต้องดั้นด้นค้นหากัน เมื่อทราบข่าวว่ามีที่ไหนเปิดรับ คลื่นมนุษย์งานก็ไหลไปรวมกันที่นั่น หลายคนยอมถูกกดเงินเดือนเพื่อให้มีงาน ยอมกัดก้อนเกลือ ยอมโดยไม่รู้กระทั่งว่าจะส่งผลต่อฐานเงินเดือนมาจนถึงปัจจุบัน ทำงานมากว่าสิบปีมีระดับเงินเดือนต่างจากเด็กที่เพิ่งจบใหม่ไม่มาก

ช่วงนี้หันไปทางไหนก็มีแต่คนบ่นเรื่องภาวะเศรษฐกิจฝืดเคืองจนน่าเป็นห่วงขึ้นทุกวัน บางคนบอกว่า ถ้าประวัติศาสตร์ซ้ำรอยอีกก็คงแย่ เพราะวิถีชีวิตยุคใหม่นั้นบ่มเพาะนิสัยให้สะสมสิ่งไร้ตัวตน ยุคดิจิทัลเต็มรูปแบบนั้นอำนวยความสะดวกให้กิจกรรมนันทนาการดำเนินไปโดยแทบไม่ต้องมีวัตถุที่จับต้องได้ หากถึงคราวต้องเร่ร่อนขายของกันอีก จะเอาอะไรไปขาย