แม่แจ่ม... วิถีแห่งท้องนากลางหุบเขา
ลมหนาวปีนี้มาช้า ไม่ทันใจ อยากสัมผัสไวๆ ต้องไปที่นี่เลยครับ “แม่แจ่ม” อำเภอเล็กๆ ใน จ.เชียงใหม่
โดย...ประกฤษณ์ จันทะวงษ์
ลมหนาวปีนี้มาช้า ไม่ทันใจ อยากสัมผัสไวๆ ต้องไปที่นี่เลยครับ “แม่แจ่ม” อำเภอเล็กๆ ใน จ.เชียงใหม่ ที่เต็มไปด้วยกลิ่นอายของธรรมชาติ ขุนเขา นาขั้นบันได ไอหมอกยามเช้า วิถีชีวิต วัฒนธรรม ของผู้คนกับศาสนาที่ผูกเข้าด้วยกันอย่างเหนียวแน่น และความมีเอกลักษณ์เฉพาะของท้องถิ่น
นาขั้นบันไดและไอหมอก
เมฆหมอกค่อยๆ เคลื่อนตัวผ่านภูเขาที่เรียงรายในยามเช้า ที่นี่คือจุดชมวิว “บ้านบนนา” จากตัวอำเภอแม่แจ่มไปตามถนนสายปางหินฝน-บ้านกวน ประมาณ 11 กิโลเมตร เส้นทางเป็นถนนลูกรัง แต่รถเก๋งธรรมดาก็วิ่งได้ นักท่องเที่ยวนิยมเดินทางมาที่นี่ในยามเช้ามืดเพื่อชมพระอาทิตย์ขึ้น และสัมผัสกับไอหมอกที่หนาวเย็นยามเช้า พอสายหน่อยพระอาทิตย์เริ่มส่อง เราก็เดินทางต่อไปอีกประมาณ 27 กิโลเมตร สู่จุดชมวิว “บ้านแม่ลอง” ชมนาขั้นบันได ที่เป็นความชาญฉลาดของชนพื้นเมือง การทำนาบนภูเขา ถ้ามองจากระยะไกลเหมือนริ้วลายแห่งศิลปะที่สวยงามบนภูเขา ช่วงนี้ข้าวบางแปลงก็ถูกเกี่ยวแล้ว บางแปลงก็กำลังเหลืองอร่ามรอการเก็บเกี่ยว จริงๆ แล้วตลอดเส้นทาง มีจุดชมวิวอีกมากมายหลายแห่ง แต่อาจจะไม่ใหญ่มาก และต้องใช้ความระมัดระวังในการจอดให้ดี ไม่กีดขวางเส้นทาง เพื่อความปลอดภัยของผู้สัญจรและนักท่องเที่ยวเอง ปัจจุบันนอกจากข้าวแล้วยังมีการทำไร่ ปลูกพืชชนิดอื่นด้วย เช่น กะหล่ำปลี ข้าวโพด เป็นต้น
วัฒนธรรมและวิถีพื้นบ้าน
ชาวบ้านมีความผูกพันกับพุทธศาสนาอย่างเหนียวแน่นยาวนานมาแต่ครั้งอดีต มีวัดมากมายหลายแห่ง เต็มไปด้วยศิลปะที่งดงามที่แสดงถึงความประณีตบรรจงและทุ่มเท ภาพจิตรกรรมฝาผนังที่สวยงามยังคงหาชมได้ในหลายๆ วัด อาทิ วัดป่าแดด ที่ตัวพระอุโบสถมีบานประตูขนาดยักษ์ตัดจากไม้เพียงต้นเดียว
วัดยางหลวง มีจุดที่น่าสนใจตรงภาพเงาสะท้อนภายในพระอุโบสถจากพระอุโบสถอีกหลัง ซึ่งต้องอาศัยการคำนวณที่แม่นยำในการก่อสร้าง ทางขึ้นพระอุโบสถเป็นรูปพญานาค ตัวเหงาเป็นไม้แกะสลักอย่างสวยงาม ส่วนปลายเป็นหัวพญานาค
วัดพุทธเอิ้น ตัวพระอุโบสถยังใหม่อยู่ ประดับประดาด้วยกระจกแก้วหลากสี ดูงดงามมาก ที่นี่มีพระอุโบสถเก่าแก่ซึ่งสร้างไว้กลางบ่อน้ำ ใช้สำหรับการบวชพระภิกษุสงฆ์ ด้วยเชื่อว่าจะบริสุทธิ์มาก ปัจจุบันขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานกับกรมศิลปากรแล้ว
สำหรับคนที่นี่แล้วยากดีมีจนไม่สำคัญ ถ้าเป็นเรื่องทำบุญเข้าวัดแล้วละก็ เต็มที่ทุ่มสุดตัว ช่วงที่ผมไปได้มีโอกาสร่วมงานบุญจุลกฐินที่วัดบ้านทัพ การทอดกฐินคือการถวายผ้าแก่พระสงฆ์ ซึ่งปีหนึ่งจะมีเพียงครั้งเดียว โดยจะต้องทำภายใน 1 เดือนหลังออกพรรษา ยิ่งกว่านั้นอีกคือจะต้องทอผ้าและเตรียมงานให้เสร็จภายใน 1 วันก่อนงาน ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจจากผู้คนในชุมชน ปัจจุบันมีการจัดกฐินแบบเชิงท่องเที่ยว มีการนำเครื่องอีดฝ้าย และเครื่องทอผ้า มาวางไว้กลางลานวัด ให้นักท่องเที่ยวได้ร่วมอีดฝ้ายและทอผ้าด้วยตัวเอง พ่ออุ๊ยแม่อุ๊ย (ผู้สูงอายุ) ต่างพาลูกหลานมาช่วยกันอีดฝ้ายอย่างสนุกสนาน สร้างบรรยากาศที่คึกคักภายในวัด
พอถึงวันทอดกฐินชาวบ้านต่างแต่งกายด้วยชุดพื้นบ้าน ผู้หญิงล้วนนุ่งผ้าซิ่นตีนจก ทันทีเสียงกลองดังขึ้น นางรำที่คัดแล้วว่าสวยสุดๆ ของหมู่บ้าน ก็ฟ้อนรำนำหน้าขบวน ตามด้วยพ่ออุ๊ยแม่อุ๊ย เดินถือต้นเงิน และเครื่องจุลกฐิน บ้างก็ฟ้อนรำมาตามทางอย่างสนุกสนาน พอถึงวัด แม่อุ๊ยกลุ่มหนึ่งจะยืนเรียงแถวโปรยดอกไม้รับขบวนกฐิน ผู้คนแน่นขนัดวัด ล้นพระอุโบสถ จนต้องออกมานั่งประนมมือรับศีลรับพรด้านนอกรอบพระอุโบสถ
เมืองแห่งผ้าซิ่นตีนจก
ผ้าซิ่นตีนจก คือ ผ้าซิ่นที่มีการถักทอลวดลายลงไปตรงปลายซิ่นอย่างสวยงาม เป็นเอกลักษณ์ประจำถิ่นที่เต็มไปด้วยเสน่ห์และความงดงาม ลองนึกภาพถ้าหากเราไปเที่ยวญี่ปุ่น เราก็จะตื่นตากับผู้หญิงที่ใส่ชุดกิโมโน ที่นี่ก็เช่นกันเราสามารถเห็นผู้หญิงนุ่งผ้าซิ่นตีนจกได้ไม่ยากนัก ผู้หญิงที่นี่นิยมนุ่งผ้าซิ่นตีนจกเวลาออกงานสำคัญๆ เด็กๆ ก็ใส่กันเยอะ โรงเรียนประถมและมัธยมทุกแห่งในอำเภอ ให้นักเรียนแต่งกายด้วยผ้าซิ่นตีนจกเป็นเครื่องแบบประจำวันศุกร์ เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น ทำให้ทุกวันศุกร์ในเมืองแม่แจ่มจะละลานตาไปด้วยเด็กสาวในชุดซิ่นตีนจก ถัดขึ้นมาในระดับวัยรุ่นปัจจุบัน ก็เริ่มหันไปใส่กางเกงขาสั้นรัดรูปตามยุคสมัย
ราคาผ้าซิ่นตีนจก มีตั้งแต่ 1,000-7,500 บาท ขึ้นอยู่กับความยากง่ายของลายและจำนวนของลายที่ถัก เป็นสินค้าขึ้นชื่ออันดับหนึ่งของที่นี่ นักท่องเที่ยวจำนวนมากต่างซื้อติดไม้ติดมือกลับบ้านเป็นที่ระลึก ที่พักหลายแห่งในแม่แจ่มมีการเตรียมผ้าซิ่นตีนจกไว้ให้นักท่องเที่ยวใส่ ซึ่งถ้าเห็นสาวๆ วัยรุ่นใส่ นั่นล่ะส่วนใหญ่จะเป็นนักท่องเที่ยว บางคนเพลินเดินเที่ยวด้วยผ้าซิ่นตัวเดียว ตั้งแต่วัดยันตลาด เช้ายันเย็น แล้วก็ถ่ายรูปอัพเฟซบุ๊กอวดเพื่อนๆ
ความสงบร่มรื่นของธรรมชาติ ศิลปวัฒนธรรม อัตลักษณ์ประจำถิ่นแห่งผ้าซิ่นตีนจกคือ มนตร์เสน่ห์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้หลงใหล ในเมืองเล็กๆกลางม่านหมอกแห่งฤดูหนาว
การเดินทางจากเชียงใหม่ไปอ.แม่แจ่ม
• 1.รถส่วนตัว จากเชียงใหม่ ใช้ทางหลวงหมายเลข 108 จากนั้นจะมี 2 เส้นทางให้เลือก
• 1.1 เลี้ยวขวาที่ อ.ฮอด หน้าที่ว่าการอำเภอไปทางจังหวัดแม่ฮ่องสอน เลี้ยวขวาที่กิโลเมตรที่ 22 เข้าทางหลวงหมายเลข 1088 ไปต่ออีก45 กิโลเมตร ถึงแม่แจ่ม
• 1.2 เลี้ยวขวาตรงแยกเข้าอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ เข้าหลวงหมายเลข 1009 มุ่งหน้าดอยอินทนนท์ เลี้ยวซ้ายตรงด่านของอุทยานด่านที่ 2 เข้าทางหลวงหมายเลข 1192 ตรงต่อไปอีก 22 กิโลเมตร ถึงแม่แจ่ม
• 2.รถโดยสารประจำทางขึ้นรถเมล์สีฟ้า สายเชียงใหม่-ฮอด หรือเชียงใหม่-ดอยเต่า จากสถานีขนส่งอาเขตเชียงใหม่ ไปลงที่วัดพระธาตุศรีจอมทองวรวิหาร อ.จอมทอง แล้วต่อรถสองแถวสีเหลืองเข้าสู่แม่แจ่ม
• สอบถามข้อมูล : การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานเชียงใหม่ โทร.053-248-604-5
