มนุษย์อันเปราะบาง กับความหวังในพื้นที่สีเทา

โดย...พาแลง ภาพ เดอะ แจม แฟคตอรี่

ภาพถ่ายขาวดำด้วยกล้องโพลารอยด์เนกาทีฟฟิล์ม 665 แสดงภูมิประเทศที่เวิ้งว้างของทะเลทรายที่อยู่ห่างออกไปทางตะวันตกของประเทศออสเตรเลีย ในชื่อนิทรรศการ Hope หรือความหวัง เป็นฝีมือการถ่ายทอดของ แพทริค บราวน์ (Patrick Brown) ช่างภาพชาวอังกฤษ ที่ใช้ชีวิตวัยเด็กแถบตะวันออกกลาง แคนาดา แอฟริกา ก่อนจะลงหลักปักฐานที่ออสเตรเลีย ซึ่งผลงานส่วนใหญ่ของเขาได้รับอิทธิพลจากภาพถ่ายสงครามและการต่อสู้ของผู้คนยุคช่วงปี ค.ศ. 1980-1990 เป็นงานสารคดีที่สะท้อนวิกฤตการณ์ทั่วภูมิภาคเอเชีย จึงไม่น่าแปลกใจว่าคอนเซ็ปต์ของงานนิทรรศการชุดนี้จะมีแนวคิดของตะวันออกแฝงอยู่ด้วย

“ชาวกรีกโบราณนิยามคำว่าความหวังไว้กับความชั่วร้ายและเจตนาร้าย เพราะมันเกี่ยวโยงกับนิทานอุปมานิทัศน์เรื่องนางแพนโดรา เมื่อนางเปิดกล่อง ความชั่วร้ายก็พุ่งออกมารุมเร้าเหล่ามนุษย์ แต่สิ่งเดียวที่เหลืออยู่ในกล่องคือความหวัง” แพทริค บราวน์ กล่าวถึงสิ่งที่ดึงดูดให้เขาเลือกใช้ชื่อนิทรรศการของตัวเองว่า Hope หรือความหวัง กระนั้นเมื่อคำนี้อยู่คู่กับ “ความคลางแคลง” คู่ตรงข้ามประหนึ่ง หยิน-หยาง ความดี-ชั่ว กระนั้นชีวิตก็มิใช่เพียงเรื่องถูกและผิด หรือขาวและดำเท่านั้น แต่มนุษย์ดำรงชีวิตอยู่บนเส้นสีเทา (Grey Line) ระหว่างขาวและดำ เป็นความบอบบางเหมือนเปลือกของผลแอปเปิ้ล

“สำหรับผมสถานที่ที่ใช้ถ่ายทำเป็นสถานที่ซึ่งมีทั้งความหวังและความเคลือบแคลงอยู่ปะปนกัน ที่นี่เป็นสถานที่ซึ่งร้างผู้คน แต่แม้จะถูกทอดทิ้ง ในพื้นที่ว่างก็ยังมีรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ แฝงอยู่ มีอารมณ์บางครั้งอาจจะกราดเกรี้ยว บางครั้งก็อาจจะเศร้าสร้อย ขณะที่บันทึกภาพ ผมก็ได้บันทึกเสียงบรรยากาศโดยรอบมาด้วย”

ความหวังสีเทาของแพทริคไม่ได้สะท้อนออกมาจากภาพถ่ายของเขาเท่านั้น แต่เสียงของบรรยากาศที่เขาทำการบันทึกขณะถ่ายภาพไปด้วย และเปิดคลอขณะจัดนิทรรศการทำให้ผู้เข้าชมได้รับประสบการณ์ เหมือนว่าได้ไปยืนอยู่บนผืนทะเลทรายอันเวิ้งว้างนั้นด้วย แสดงให้เห็นว่าในความโหดร้ายหรือสภาพแวดล้อมที่ไม่มีมนุษย์ก็ยังมีความงามให้เห็น แม้บางภาพจะดูแล้วรู้สึกเหงามากก็ตามที “คำว่าความหวังของผมเป็นคำที่มีสองความหมาย ให้ทั้งความหมายเป็นบวกและลบได้ เช่น ผมพูดว่า ‘ผมหวังว่าจะได้พบคุณอีก’ นั่นย่อมหมายความว่า ผมอาจจะได้เจอหรือไม่ได้เจอคุณอีกก็ได้ เพราะฉะนั้น ที่แห่งนี้จึงเปรียบเสมือนกับความหวังหรือไร้ซึ่งความหวังก็ได้”

“นัยสำคัญของผลงานภาพชุดนี้แสดงให้เห็นว่ามนุษย์นั้นเปราะบางยิ่งนัก โลกของเราก็เช่นกัน สถานที่แห่งนี้ต่อให้มีมนุษย์หรือไม่ก็สามารถยืนหยัดต่อไปได้ มนุษย์เสียอีกที่อ่อนแอและเปราะบาง หลายร้อยล้านปีก่อนในอดีตเคยมีไดโนเสาร์ อนาคตอีกหลายร้อยล้านปีข้างหน้าก็อาจมีสิ่งมีชีวิตอื่นที่ไม่ใช่มนุษย์ แต่ยังจะมีมนุษย์หลงเหลืออยู่บนโลกหรือไม่นั้น นั่นคือสิ่งที่ทำให้เรามีความหวัง เพราะฉะนั้นมนุษย์จึงสมควรอย่างยิ่งที่จะต้องดูแลโลกของเราในปัจจุบันให้ดี”

“ความหวัง” หากปราศจากอารมณ์ร่วมก็จะไม่เกิดแรงผลักดัน ไม่มีความทะเยอทะยานก็ไม่มีความก้าวหน้า มนุษย์จึงพยายามอยู่รอดให้ได้โดยอาศัยความหวัง

ผลงานของ แพทริค บราวน์ ได้รับรางวัลจากเวทีประกวดมากมาย รวมทั้งได้รับเกียรติจากแกลเลอรี่และพิพิธภัณฑ์ระดับโลกเพื่อแสดงผลงานของเขาอย่าง International Centre of Photography ที่นิวยอร์ก, The Metropolitan Museum of Photography ที่โตเกียว และเทศกาลสำคัญระดับโลกอีกแห่งคือ Visa pour l’Image ในประเทศฝรั่งเศส ปัจจุบันเขาได้รับเกียรติให้เป็นช่างภาพของ Panos Pictures ตั้งแต่ปี 2003 และยังคงมุ่งมั่นทำงานสารคดีที่เกี่ยวข้องกับประเด็นทางสังคมที่สื่อกระแสหลักมักมองข้าม

นิทรรศการ Hope จะจัดแสดงที่ เดอะ แจม แฟคตอรี่ คลองสาน ตั้งแต่วันนี้-17 ต.ค.นี้ (เข้าชมฟรี) ติดตามรายละเอียดได้ที่เฟซบุ๊ก : TheJamFactoryBangkok