บ้านดิน ในไออุ่นของธรรมชาติ

ถ้าพูดถึงบ้านดินผู้คนก็จะนึกผู้ชายคนนี้ที่ชื่อ “โจน จันได” เพราะเขาคือเจ้าตำรับผู้สร้างบ้านดินในประเทศไทย จนก่อเกิดบ้านดินตามแนวทางของเขาไปในหลายๆ พื้นที่ของประเทศ ปัจจุบันกำลังได้รับความนิยมขึ้นเรื่อยๆ เพราะด้วยคุณสมบัติของบ้านดินไม่แพ้บ้านคอนกรีตที่สร้างด้วยเงินหลักหลายแสนหรือหลักล้านหรือหลายล้านแม้แต่นิดเดียว

คุณสมบัติของบ้านดิน ถ้าเปรียบบ้านดินกับบ้านคอนกรีต บ้านดินจะมีข้อด้อยอยู่ที่ไม่ถูกกับน้ำ เวลาฝนตกอาจโดนฝนเซาะได้ง่าย หรือเปียกน้ำจะอ่อนตัว แต่ก็มีวิธีแก้ไขด้วยการทำหลังคายื่นออกมายาวหน่อยและพื้นหรือฐานต้องยกสูงเพื่อป้องกันน้ำท่วม ส่วนข้อดีมีหลายอย่าง เช่น ราคาถูก สร้างเองได้ ไม่มีเงินก็ทำได้ แค่มีวัสดุพร้อมซึ่งก็เป็นวัสดุจากธรรมชาติ

“ถ้าปิดเพดานและหลังคาได้ดีจะเป็นบ้านที่ควบคุมอุณหภูมิห้องได้สม่ำเสมอมาก คือถ้าอากาศข้างนอกร้อน ข้างในจะเย็นสบาย ถ้าข้างนอกหนาวจัด ข้างในบ้านจะอบอุ่น โดยข้อแตกต่างที่สำคัญคือบ้านคอนกรีตทั่วไปมีอายุ 80 ปีโดยประมาณ ก็โทรมแล้ว แต่บ้านดินมีอายุมากกว่า 1,000 ปี มีความแข็งแกร่ง ทนทานต่อแรงสะเทือน ไม่ร้าวง่าย ส่วนโครงสร้างและการออกแบบขึ้นกับเจ้าของว่าต้องการบ้านแบบไหน สามารถดีไซน์ได้ อยากได้กี่ห้อง เป็นต้น”

การสร้างบ้านดินนั้นไม่ยาก โจนบอกว่า แค่มีวัสดุ 3 ส่วน ก็สร้างได้แล้ว ได้แก่ เส้นใย อาจเป็นฟาง หรือแกลบ ดินเหนียวที่ไม่ใช่ดินทรายร่วน และน้ำ ส่วนหลังคาจะใช้หลังคาไม้มุงใบจาก หญ้าคา หรือจะใช้กระเบื้องหลังคาหนาๆ ก็ได้ 

วิธีการทำบ้านดินเริ่มจากทำอิฐก่อน โดยเอาดินไปแช่น้ำ พอดินดูดซับน้ำได้เต็มที่ก็ลงเหยียบให้เนียนและเหยียบไปเรื่อยๆ จากนั้นเอาฟางหรือแกลบลงผสมเหยียบให้เข้ากัน พอดินเหนียวข้นได้ที่ให้ตักใส่พิมพ์ขนาดกว้าง 8 นิ้ว ยาว 16 นิ้ว หนา 4 นิ้ว แล้วปาดให้เรียบ หรือใครจะทำขนาดไหนก็ได้ แต่บ้านดินทำเป็นระบบกำแพงรับน้ำหนัก ดังนั้นผนังบ้าน (ไม่เกี่ยวกับผนังกั้นห้อง) ต้องหนาไม่น้อยกว่า 8 นิ้ว เพื่อรับน้ำหนัก ตากแดดประมาณ 1 อาทิตย์ ถ้าตากในร่มก็ราวๆ 2 อาทิตย์

การก่ออิฐก็เหมือนกับก่ออิฐมอญทั่วไป เพียงแต่ใช้ดินเหนียวแทนปูนซีเมนต์ ซึ่งดินที่ใช้ก่อก็ใช้ดินส่วนบ้านอันเดียวกับที่ใช้ในการทำอิฐ ส่วนเสาดินจะไม่มีเสา ถ้าต้องการให้มีก็เอาอิฐวางเรียงขึ้นเป็นเสาแทน โดยที่ไม่ต้องซื้อเสาคอนกรีตหรือเสาไม้ อาศัยดินล้วนๆ ซึ่งพอก่ออิฐเสร็จก็ใช้ดินเหนียวฉาบ โดยจะฉาบให้เรียบหรือขรุขระขึ้นกับความต้องการของเจ้าของ

สำหรับการทาสีบ้าน โจนบอกว่า สีที่ใช้ก็ได้จากดินนั่นเอง และดินก็มีหลายสี เช่น สีขาว เหลือง ม่วง ส้ม ชมพู ชอบดินสีไหนก็หาดินสีนั้นและทรายละเอียดมาล่อนกรองไว้เพื่อเตรียมรอผสมกับแป้งต่างๆ เช่น มันสำปะหลัง แป้งข้าวเจ้า แป้งสาลี แป้งข้าวเหนียวที่ต้มเละๆ ก็จะทำให้ได้สีข้นๆ เหมือนสีทาบ้านเอาไปทาบ้านดินได้เลย 

โจน บอกว่า สูตรในการทำสีทาบ้านแบบธรรมชาตินี้มีหลายสูตร ขึ้นอยู่กับว่าเจ้าของต้องการใช้สูตรอันไหน เช่น สามารถใช้กากน้ำตาล น้ำผึ้ง กล้วยสุกงอม มาเป็นส่วนผสมในการทำสีได้ ซึ่งก็เป็นวัสดุที่ได้จากธรรมชาติและหาได้ในพื้นที่