หยุดความหมาย

โดย...แจนยูอารี  ภาพ ประทีป สุธาทองไทย

ภาพถ่ายนิทรรศการ PAUSE เป็นมากกว่าภาพถ่ายที่สายตาเราเห็น บางภาพมันคือชีวิต แฝงด้วยลมหายใจและเลือดเนื้อ การต่อสู้ทางการเมือง กระทั่งการดิ้นรนไม่ย่นย่อต่อโชคชะตา เพื่อให้เกิดสิ่งแปลกใหม่และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลง บางภาพนั้นชวนสะเทือนใจ หดหู่

เหล่านี้คือบางเสี้ยวบางส่วนผลงานโดยศิลปินย่านอาเซียนที่รวมตัวกันสะท้อนอารมณ์ความรู้สึกผ่านภาพถ่ายในแต่ละมุมมอง จากกัมพูชา “คิม ฮัก” และ “โสภาล เนียก” มาเป็นกลุ่มก็มี Mes 56 จากอินโดนีเซีย ตัวแทนหนึ่งเดียวจาก สปป.ลาว “สุลิยา ภูมีวง” เช่นกัน หนึ่งเดียวจากเมียนมา “เมย์ โกะ นาย”

ฝั่งมาเลเซีย “มินสเทรล ก๊วก ชิง เจี้ย” และ “นาซารุดดิน อับดุล ฮาเหม็ด” ส่วนนี่ “เจด เอสกุเอตา” และ “ยาซอน บานาล” เป็นตัวแทนจากฟิลิปปินส์ “อัง ซง เหนียน” ควงแขนมากับ “โรเบิร์ต จ้าว เหรินฮุ้ย” จากสิงคโปร์ ขณะที่ตัวแทนเวียดนาม คือ “บุย ฮิว เฟือก” และ “ฟาน กวง”

 

แน่นอน ในฐานะเจ้าภาพย่อมขาดไม่ได้ ตัวแทนศิลปินไทย งานนี้ภัณฑารักษ์ “อรรฆย์ ฟองสมุทร” ส่ง 2 ศิลปินไฟแรงร่วมแสดง “นฤเบศ วาดวารี” และ “ประทีป สุธาทองไทย” พร้อมผลงานภาพถ่ายที่สื่อถึงคำว่า PAUSE ได้อย่างมีนัยและน่าค้นหา

“ประทีป สุธาทองไทย” เจียดเวลาสั้นๆ คุยกับเรา เขาว่า PAUSE ในความหมายของเขาก็คือการหยุด และเพื่อให้สอดรับกับชื่อนิทรรศการ เขาจึงตีความหมายไปยังการหยุดเวลาและหยุดการเคลื่อนไหว เพื่อให้ผู้คนหันกลับมาทบทวนบางสิ่ง โดยตัวเขานำเสนอภาพที่ถ่ายด้วยฟิล์มสไลด์ เป็นภาพคนกำลังร่ายรำออกลีลาท่าทาง

“ฟิล์มคือร่องรอยของเวลาที่สามารถแสดงความต่อเนื่องและแยกขาดในเวลาเดียวกัน ผมจงใจใช้มันร้อยเรียงความไม่สมบูรณ์ให้เกิดเป็นเอกภาพ ผ่านภาพที่สะท้อนความเชื่อปรัมปรากับการใช้ร่างกายแสดงสภาวะการยื้อยุดกับแรงโน้มถ่วง การสะดุดและการหยุดค้างของเวลาที่คนกำลังร่ายรำอยู่”

 

สิ่งที่ศิลปินไทยต้องการเชื่อมโยงกับผู้ชม นั่นก็คือประสบการณ์ร่วม ใครที่เคยถ่ายภาพด้วยกล้องฟิล์มก็จะเกิดความคุ้นชิน ร่วมย้อนความรู้สึกนั้นไปกับผลงานของเขา ขณะเดียวกัน เขาก็ต้องการเทียบเคียงยุคสมัยการถ่ายภาพด้วยฟิล์มกับกล้องดิจิทัล

“การถ่ายภาพด้วยฟิล์มมันคือการทำงานกับความจริง กระบวนการมันต้องวางแผนและต้องรัดกุม เป็นความจริงที่ตกแต่งปรับโหมดไม่ได้ แต่การถ่ายภาพด้วยกล้องดิจิทัลสามารถแก้ไข ตกแต่ง หรือใช้ฟังก์ชั่นต่างๆ ช่วยได้ ผมจึงต้องการสะท้อนและเปรียบเทียบของสองสิ่งนี้ ซึ่งถ้าเพียงแค่หยุด หรือ PAUSE เอาไว้ มันก็จะเห็นความหมายและความงามที่ต่างกันไป”

จริงดั่งที่ประทีปบอก เพราะเมื่อใช้สายตากวาดไปทั่วห้องนิทรรศการหลัก ชั้น 9 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ก็พบว่าแต่ละผลงานที่จัดแสดงนั้น ไม่ใช่แค่สิ่งที่ศิลปินต้องการสื่อให้ผู้เข้าชมเห็นห้วงแห่งอารมณ์ความรู้สึก ทว่ามันยังบ่งบอกได้ถึงวิถีความเป็นไปและเป็นมาของชนชาวอาเซียนในบริบทต่างๆ เพียงแค่หยุดและค่อยๆ ถอดรหัสที่ซ่อนเร้นในภาพถ่าย ซึ่งถ่ายด้วยคนละเทคนิค คนละเวลา ที่สำคัญ คนละสถานที่และคนละประเทศ เป็นไปไม่ได้ที่จะไม่เข้าใจความหมายและความงาม

 

ประทีป สุธาทองไทย

ยิ่งเฉพาะผลงานของประทีป หากใช้สายตาไล่สำรวจจากบนลงล่าง จากซ้ายวนขวา ภาพแต่ละช่องคล้ายๆ จิ๊กซอว์เล็กๆ เรียงต่อกันบ้าง ไม่ต่อกันบ้าง ดูแล้วไม่ค่อยเป็นระเบียบเท่าไหร่ ก็จะเห็นเป็นภาพที่มีมิติ มีชีวิต และเมื่อก้าวเท้าถอยหลังออกมากลับพบว่ามันคือหนึ่งภาพขนาดใหญ่ที่ตัวจิ๊กซอว์ถูกต่อเสร็จสมบูรณ์

“งานชุดนี้ผมเรียกมันว่าเป็นงานที่ทำต่อจากงานชุดเดิมที่เคยทำไว้ประมาณ 10 ปีที่แล้ว ชุดก่อนนั้นผมเล่นกับงานสถาปัตยกรรมไทย แต่พอมาชุดนี้ก็เปลี่ยนมาเป็นการร่ายรำของคนอีสานที่มีความเชื่อ ความศรัทธา ความหมาย และความงามมาช้านาน แล้วอีกทางหนึ่งผมก็อยากให้มันเชื่อมโยงกับความเป็นอาเซียน มันอาจเป็นภาพเล็กๆ ย่อยๆ แต่มันคือความจริงที่ไม่ได้ถูกพูดถึงบ่อยนัก”

นิทรรศการ PAUSE จัดแสดงจนถึงวันที่ 1 พ.ย. 2558 นอกจากนี้ ผลงานของประทีปบางภาพที่อยู่ในนิทรรศการยังมีโอกาสนำไปจัดแสดงในนิทรรศการ inToAsia : Time-based Art Festival 2015 – Architectural Landscapes : SEA in the Forefront ณ ควีน มิวเซียม มหานครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา ระหว่างวันที่ 3-31 ต.ค.นี้ด้วย