ฮันส์ เพเทอร์ เฟดเดอร์สัน ภาพวาดแห่งฤดูกาล

โดย...อฐิณป ลภณวุษ artofmylifeasafrog.blogspot.com

ภาพเขียนแลนด์สเคปชุดพิเศษ โดย ฮันส์ เพเทอร์ เฟดเดอร์สัน จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์หอศิลป์แห่งชายฝั่งตะวันตก (Museum Kunst der Westkuste) ประเทศเยอรมนี

ฮันส์ เป็นจิตรกรคนสำคัญของรัฐชเลสวิก-โฮลชไตน์ ทางตอนเหนือของเยอรมนี เป็นที่รู้จักกันดีกับภาพเขียนแนวแลนด์สเคปที่เขามักวาดที่เดนมาร์กและทางชายฝั่งตะวันตกของเยอรมนี นับตั้งแต่ที่เขาได้เริ่มศึกษาการวาดภาพสีน้ำมันแบบแปลง-แอร์ (plein-air) หรือการวาดภาพกลางแจ้งในทศวรรษที่ 1870 ที่เกาะซิลท์ และฟาเนอ ไปจนถึงผลงานอันน่าตื่นตากับภาพแลนด์สเคปขนาดใหญ่ จากแรงบันดาลใจของยุคอาร์ตนูโวในภายหลังด้วย

ฮันส์ เพเทอร์ เฟดเดอร์สัน ศึกษาในสถาบันศิลปะที่ดุสเซลดอร์ฟและไวมาร์ โดยเริ่มอุทิศตัวให้กับการวาดภาพธรรมชาติตั้งแต่เริ่มแรก ด้วยการวาดทัศนียภาพใกล้ๆ บ้าน เนื่องเพราะไม่รู้ว่าจะวาดรูปอะไรดี นอกจากนี้ เขามิอาจปฏิเสธทิวทัศน์ที่งดงามที่อยู่รอบๆ ตัวได้

 

สำหรับ ฮันส์ และเอมิล นอลเด เพื่อนร่วมรุ่นที่สนิทสนมกันมาก แต่กลับมีมุมมองของแลนด์สเคปที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง โดยฮันส์มักจะวาดภาพแบบเก็บรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่ผู้คนอาจจะไม่ทันสังเกตเห็น ออกมาเป็นสีสันของท้องฟ้าและก้อนเมฆแบบอลังการ รวมถึงการเขียนให้เห็นถึงความมีอยู่ของลมและแสงสีขาว ขณะที่เอมิลเน้นสีสันสดๆ แรงๆ อย่างที่ไม่ได้เห็นในธรรมชาติ แต่เป็นสิ่งที่มาจากความรู้สึกของเขาล้วนๆ

ฮันส์ เพเทอร์ เฟดเดอร์สัน เกิดที่เวสเทอร์ชนาทบูล บนเกาะฟรีเซียเหนือของรัฐชเลสวิก-โฮลชไตน์ ในปี 1848 เป็นที่รู้จักดีในฐานะจิตรกรที่ถนัดวาดภาพแลนด์สเคป หลังจากที่เสียชีวิตในปี 1941 ด้วยวัย 93 ปี เขาได้ทิ้งภาพวาดกว่า 1,500 ภาพสีน้ำมัน กับภาพดรออิ้งอีกจำนวนหนึ่งไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา

 

จริงๆ แล้วชีวิตของฮันส์ไม่อยากจากบ้านไปไหน ทว่าต้องไปศึกษาศิลปะในดุสเซลดอร์ฟและไวมาร์ ที่ซึ่งเขาได้พบรักกับมาร์การ์เท ฮันเซน สาวสวยจากไกลเซียร์ และสมรสกันในปี 1879 โดยระหว่างปี 1880-1884 คู่สมรสอาศัยอยู่ในดุสเซลดอร์ฟ และมีลูกด้วยกัน 4 คน ระหว่างนั้นฮันส์เป็นจิตรกรที่มีชื่อเสียงมาก เขาขายผลงานได้มากมาย ทว่า ชีวิตส่วนตัวของเขาช่างสวนทางกัน เขาไม่มีความสุขเอาเลยในดุสเซลดอร์ฟ

ลูกของเขา 3 คนเสียชีวิต ทำให้ฮันส์วาดรูปไม่ได้ไป 2 ปี ทั้งคู่จึงตัดสินใจกลับไปทางตอนเหนือที่บ้านของมาร์การ์เท ซึ่งทำให้เขาเริ่มกลับมาวาดภาพได้อีกครั้ง โดยภาพในยุคนี้จะเป็นภาพบ้านและสตูดิโอของเขาเอง รวมไปถึงภาพแลนด์สเคปทิวทัศน์ใกล้บ้าน

 

สภาพอากาศที่บ้านเกิดของเขาบนเกาะฟรีเซียเหนือนั้นเปลี่ยนแปลงบ่อยมาก และก้อนเมฆก็เคลื่อนที่ไปอย่างรวดเร็ว นี่อาจมีส่วนให้ฮันส์สนใจการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ ซึ่งทำให้แสงและก้อนเมฆในธรรมชาติเปลี่ยนแปลงตั้งแต่เด็ก เขาเห็นว่าท้องฟ้าสีฟ้าต่างหากที่ดูน่าเบื่อ เขาจะต้องสร้างสรรค์สิ่งที่คนอื่นไม่สังเกตเห็นลงบนเฟรม และแสดงให้เห็นว่าการวาดภาพแลนด์สเคปไม่ใช่สิ่งน่าเบื่อ

สำหรับไกลเซียร์ที่เขาย้ายไปอยู่นั้นเป็นที่ลุ่ม ซึ่งมักจะมีน้ำท่วมอยู่บ่อยๆ และผู้คนมักออกไปเล่นสเกตกันในฤดูหนาวเมื่อหนองน้ำกลายเป็นน้ำแข็ง ฮันส์วาดเส้นสายที่เป็นร่องรอยจากสเกตน้ำแข็งในผลงานที่น่าจดจำ อย่าง Winterabend bei Deezbull (Winter Evening near Deezbull) และ Winter in Nordfriesland (Winter in North Frisia) ในปี 1904 ซึ่งช่วงเวลาดังกล่าวศิลปะแบบอาร์ตนูโวเริ่มเข้ามามีอิทธิพล และฮันส์ก็รู้ว่าเส้นโค้งๆ และเส้นสายในธรรมชาติคือสิ่งสำคัญในอาร์ตนูโว ซึ่งเขาได้นำมาใช้ผลงานแลนด์สเคป แม้ว่าจะไม่ได้จัดอยู่ในศิลปินอาร์ตนูโวด้วยก็ตาม

 

หากพิจารณาดูภาพ Schneegestober (Snowstorm) ในปี 1928 ของเขา ก็อาจจะทำให้ไขว้เขวไปได้ว่า ฮันส์ เพเทอร์ เฟดเดอร์สัน กลายเป็นจิตรกรอาวองต์-การ์ดที่นิยมนำเอาเทคนิคการสร้างจุดให้เกิดเป็นภาพ (Pointillism) ไปแล้ว ทว่า จริงๆ แล้วภาพที่ดูเหมือนจริงมากๆ นั้น จุดทุกจุดแสดงถึงเกล็ดหิมะจริงๆ อย่างที่ตาของฮันส์เห็น โดยจุดที่มีขนาดแตกต่างกันมากมาย อีกทั้งระยะห่างแบบที่เหมือนจริง ดูราวกับกำลังยืนอยู่ท่ามกลางหิมะจริงๆ

ไม่แน่ชัดว่า ฮันส์ริเริ่มวาดภาพที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาลตั้งแต่เมื่อไรและอย่างไร แต่ถ้าจะสังเกตการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน ก็ต้องพุ่งเป้าไปที่ท้องฟ้าในภาพ ซึ่งนอกจากจะเห็นการเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจนแล้ว ท้องฟ้ายังเป็นจุดเด่นที่สุดในภาพของเขา โดยกินพื้นที่มากกว่าครึ่งไปเสียทุกชิ้นเลยก็ว่าได้

 

ด้วยฝีแปรงที่ค่อนข้างจะอิสระของเขา ทำให้ไม่สามารถจัดหมวดหมู่ให้อยู่กลุ่มเอ็กซ์เพรสชันนิสม์ได้ แม้ว่าเขาจะเริ่มโด่งดังขึ้นมาในช่วงเวลาดังกล่าว อีกทั้งหลายๆ คนก็สังเกตว่าผลงานบางชิ้น ดูจากฝีแปรงแล้วดูเหมือนเขาวาดภายใต้เวลาอันรวดเร็ว คล้ายสไตล์เอ็กซ์เพรสชันนิสม์ แต่เมื่อลองเปรียบเทียบกับผลงานของเพื่อนจิตรกรที่เติบโตขึ้นมาพร้อมกัน ทั้งวาดภาพแลนด์สเคปของบ้านเกิดบนเกาะฟรีเซียเหนือเหมือนๆ กัน อย่างเอมิล นอลเด ที่เป็นเอ็กซ์เพรสชินนิสม์แท้ๆ แล้ว จะเห็นความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ด้วยความที่ครอบครัวมีฐานะร่ำรวยมาก เขาไม่เคยวาดผลงานออกมาเพื่อขาย ทำให้หลายๆ ภาพ หากไม่มีใครมาอ้อนวอนขอซื้อ ก็จะเก็บเอาไว้ในครอบครัว ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ชื่อเสียงของเขาไม่ดังเปรี้ยงปร้างออกมานอกรัฐชเลสวิก-โฮลชไตน์เช่นเพื่อนสนิท เอมิล นอลเด