เอล ลิสซิตซกี ศิลปะเพื่อการเปลี่ยนแปลง

โดย...อฐิณป ลภณวุษ artofmylifeasafrog.blogspot.com

พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่แห่งไอร์แลนด์ ร่วมฉลองหนึ่งศตวรรษของเหตุการณ์ปฏิวัติไอร์แลนด์ (Ireland’s Easter Rising) การลุกฮือขึ้นเพื่อเรียกร้องเอกราชจากอังกฤษ ด้วยนิทรรศการ El Lissitzky : The Artist and the State ผลงานของ เอล ลิสซิตซกี ศิลปินอาวองต์-การ์ด ชาวรัสเซีย (มีชีวิตระหว่างปี 1890-1941)

นิทรรศการ El Lissitzky : The Artist and the State สะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ของศิลปินกับการเคลื่อนไหวของประชาชน ซึ่งเป็นการสร้างสรรค์ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ซึ่งใกล้เคียงกับการลุกฮือขึ้นของประชาชนชาวไอริชพอดิบพอดี

นับเป็นครั้งแรกที่มีการจัดแสดงผลงานของ เอล ลิสซิตซกี ในไอร์แลนด์ งานนี้ได้รับความร่วมมือจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัย ฟาน เอบเบมิวเซียม ไอด์โฮเฟน (Van Abbemuseum Eindhoven) ในเมืองไอด์โฮเฟน ประเทศเนเธอร์แลนด์ เจ้าของผลงานศิลปะอาวองต์-การ์ดเหล่านี้

เอล ลิสซิตซกี หรือชื่อจริงๆ ว่า ลาซาร์ มาร์โควิช ลิสซิตซกี ตัวเขาเองก็เป็นผู้สนับสนุนคณะปฏิวัติรัสเซียตัวยง สำหรับ ลาซาร์ การเกิดขึ้นของสหภาพโซเวียตหมายถึงโอกาสที่จะหลุดพ้นจากการควบคุมของระบบเก่าๆ ซึ่งเขาถือว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งการก้าวเข้าสู่โลกใบใหม่ในการสร้างสรรค์ผลงานของเขาเอง

ผลงานซึ่งโดดเด่น แสดงความเป็นตัวตนของ ลาซาร์ มาร์โควิช ลิสซิตซกี อย่างชัดเจน ได้แก่ซีรี่ส์ Proun (พรูอูน) ที่เขาได้แรงบันดาลใจจากกวีและนักเขียนชาตินิยมชาวไอริช อย่าง อลิส มิลลิแกน (1865-1953) และเพื่อนของเธอ โม้ด กอนน์ (1866-1953) ในการสร้างสรรค์ออกมา

นอกจากซีรี่ส์ Proun แล้ว ในนิทรรศการนี้ได้จัดแสดงผลงานชิ้นสำคัญๆ ของ เอล ลิสซิตซกี สอดคล้องไปกับการเล่าเรื่องราวการปฏิวัติชาติไปสู่ความเป็นเอกราชของสาธารณรัฐไอร์แลนด์ด้วย รวมถึงการแสดงให้เห็นว่าผลงานศิลปะของลาซาร์ และกวีของอลิส มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมและการเมืองเช่นไร

เพื่อให้เห็นภาพอิทธิพลของศิลปินที่มีต่อการเมืองและสังคม ยังได้มีการนำผลงานของศิลปินร่วมสมัยอีก 4 คนมาจัดแสดงเอาไว้ด้วย ไม่ว่าจะเป็น รอสเซลลา บิสกอตติ ประติมากรสาวชาวอิตาเลียน, นูริยา กูเอลล์ ศิลปินนักเคลื่อนไหวชาวสเปน, แซราห์ เพียร์ซ ศิลปินชาวอเมริกัน รวมถึง ฮิโตะ สเตเยิร์ล ผู้กำกับภาพยนตร์สาวชาวเยอรมัน

ลาซาร์ มาร์โควิช ลิสซิตซกี หรือที่รู้จักกันดีในนาม เอล ลิสซิตซกี ศิลปินอาวองต์-การ์ดคนสำคัญของรัสเซีย ซึ่งมีผลงานทั้งจิตรกรรม งานออกแบบ และภาพถ่าย โดยเฉพาะผลงานเชิงปลุกระดม หรือ Propaganda ที่มีส่วนในการส่งต่อข้อความทางการเมืองสมัยตั้งต้นของสหภาพโซเวียต นอกจากอาจารย์ของเขาอย่างคาซีมีร์ มาเลวิชแล้ว เขายังได้อิทธิพลจากกลุ่มเบาเฮาส์ในเยอรมนี และการเคลื่อนไหวทางศิลปะอย่างคอนสตรักทิวิสม์ ที่อ้างถึงแนวคิดทางสถาปัตย์ รวมทั้งทฤษฎีความคิดต่างๆ มาสร้างสรรค์งานศิลปะ

การสร้างสรรค์และการทดลองสิ่งต่างๆ รวมทั้งสไตล์ในผลงานของเขา เป็นรากฐานสำคัญให้เกิดการพัฒนาของงานกราฟฟิกดีไซน์ ที่กลายเป็นสิ่งสำคัญของสังคมในศตวรรษที่ 20

สำหรับเอล ลิสซิตซกี เข้ามาทำงานศิลปะด้วยความเชื่อว่า ศิลปินจะต้องมีส่วนในการช่วยเปลี่ยนแปลงสังคมไปในทิศทางที่ดีขึ้น ครอบครัวเขามีพื้นฐานมาจากชาวยิวในลิทัวเนีย เขาเริ่มวาดนิทานยิวสำหรับเด็ก เพื่อที่จะยกระดับวัฒนธรรมยิวในรัสเซีย พออายุ 15 เอลก็เริ่มเป็นครู ซึ่งกลายเป็นอาชีพหลักของเขาควบคู่กับการเป็นศิลปินมาตั้งแต่นั้น

ซีรี่ส์ Proun นับเป็นผลงานชุดแรกๆ หลังจากทำงานเป็นลูกมือให้อาจารย์อย่าง คาซีมีร์ มาเลวิช อยู่พักใหญ่ โดยเริ่มชิ้นแรกในปี 1921 นอกจากเขาจะได้รับการศึกษาในเยอรมนี เช่นเดียวกับเด็กจากครอบครัวชาวยิวอื่นๆ ของสหภาพโซเวียตแล้ว เขาได้ทำงานให้กับทูตวัฒนธรรมของรัสเซียในเยอรมนี ซึ่งทำให้ได้รับอิทธิพลจากกลุ่มเบาเฮาส์ ที่กำลังรุ่งเรืองอยู่ในขณะนั้นมาเต็มๆ โดยเฉพาะ วาสสิลี คันดินสกี จิตรกรรัสเซียเช่นเดียวกับเขา และยังมี มาร์ก ชากัลล์ ศิลปินเชื้อสายยิวที่มีอิทธิพลต่อเขาเช่นเดียวกัน

ในยุคสมัยของเขา มอสโกกลายเป็นแหล่งรวมกลุ่มของศิลปินรัสเซีย ไม่ว่าจะเป็นมาร์ก ชากัลล์ คาซีมีร์ มาเลวิช และเอล ลิสซิตซกี ด้วย พวกเขาสร้างโมลพอสโนวิส หรือกลุ่มคนหนุ่มแห่งศิลปะแนวใหม่ ซึ่งแม้จะเป็นการรวมตัวกันในระยะสั้นๆ ทว่าเป็นรากฐานของการสร้างจิตรกรรุ่นใหม่ๆ ของรัสเซียได้อักโข โดยนอกจากศิลปะแนวทัศนศิลป์แล้ว ยังมีศิลปะแขนงอื่นๆ เช่น การออกแบบกราฟฟิก การออกแบบตัวอักษร การออกแบบสถาปัตย์ รวมถึงงานออกแบบท่าเต้นสมัยใหม่อีกด้วย

ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ราวปี 1941 ที่เขาเริ่มทำงานแนวปลุกระดม เพื่อต่อต้านนาซี ออกมาเป็นโปสเตอร์รณรงค์มากมายให้รัฐบาลรัสเซีย เช่น Davaite pobolshe tankov! (Give us more tanks!)

เขาเสียชีวิตจากวัณโรคในปีเดียวกันนั้นเอง

ซีรี่ส์ Proun ผลงานชิ้นเอกของเขา มีเส้นสายแสดงให้เห็นชัดเจนถึงอิทธิพลของเบาเฮาส์ กับวัฒนธรรมแบบชาวยิวที่เป็นต้นกำเนิด โดยอาจพูดได้ว่าเอลเป็นคนแรกที่ต่อยอดรูปทรงจากภาพกราฟฟิก 2 มิติ ไปยังแนวคิดแบบ 3 มิติ จากเทคนิคทั้งสีอะครีลิกและภาพพิมพ์หินด้วย