ก้าวสู่ความเป็น สมัยใหม่

โดย...เสน่ห์จันทน์

ภาพเคลื่อนไหวจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้(Missing Links) นิทรรศการที่รวบรวมผลงาน วิดีโอ และงานภาพเคลื่อนไหวจากศิลปินประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และอื่นๆซึ่งศิลปินเหล่านี้มีความสนใจและทำงานเกี่ยวกับช่วงเวลาของการก้าวเข้าสู่ความเป็นสมัยใหม่ ผ่านบริบทของตัวศิลปินทั้งที่เกิดจากแรงขับของการล่าอาณานิคม หรือจากตัวศิลปินเองรวมถึงผลสืบเนื่องสู่ปัจจุบัน

ในครานี้นำเสนอภาคที่ 1 ความเป็นสมัยใหม่และสภาวะความเป็นเมือง (นิทรรศการแบ่งเป็น 2 ภาค) มีศิลปินร่วมแสดงงาน ประกอบด้วยจอมเปท คุสวิดานันโต (สาธารณรัฐอินโดนีเซีย)มาเรีย ทานิคูชิ (สาธารณรัฐฟิลิปปินส์) อูดัมทรานเหงียน (สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม/สหรัฐอเมริกา) เทะหม่อนาย (สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา) และ สุริยะ ภูมิวงศ์ (สาธารรัฐระชาธิปไตยประชาชนลาว) โดย กฤติยากาวีวงศ์ เป็น ภัณฑารักษ์

อูดัมทรานเหงียน

 

มาดูผลงานของ เทะหม่อนาย (The MawNaing) ศิลปินจากเมียนมา ที่นำเสนองานวิดีโอเล่าเรื่องด้วยภาพและเสียงจากบทกวี มีความยาว 11.30 นาที ศิลปินถ่ายทำงานชิ้นนี้ที่โรงงานแก้วแห่งหนึ่งในย่างกุ้ง

“ชีวิตดำเนินเป็นวงจร ครั้นเมื่อเราตายชีวิตก็กลับเกิดขึ้นใหม่ บ้างเป็นมนุษย์ บ้างก็เป็นสัตว์ ชีวิตของเราไม่มีวันหยุดนิ่ง เปรียบเทียบได้กับการทำแก้วที่มีการหมุนเวียนและก่อร่างขึ้นใหม่อยู่เสมอ”

ผลงานชิ้นนี้เกิดขึ้นจากบทกวีที่ศิลปินเป็นผู้แต่งขึ้นเอง โดยได้รับแรงบันดาลใจมาจากคำสอนของพระพุทธเจ้า เกี่ยวกับวัฏจักรของชีวิตมนุษย์

ผลงานของ อูดัมทรานเหงียน

 

เทะหม่อนาย เล่าถึงการทำงานศิลปะในประเทศเขาว่า รัฐบาลยังมีการควบคุม โดยเฉพาะบทกวี หรือความคิดเห็นของสื่อที่มีต่อรัฐบาล โดยทุกครั้งที่สร้างผลงานเสร็จต้องได้รับการตรวจสอบจากกองเซ็นเซอร์รอบแล้วรอบเล่า เพื่อที่จะตรวจสอบว่ามีการเปรียบเปรยพาดพิงถึงสังคมและการปกครองของรัฐบาลทหารหรือไม่ มีทั้งผลงานที่ผ่านและไม่ผ่าน ซึ่งส่งผลให้การนำเสนอผลงานของศิลปินเมียนมาทำได้ยากมาก

สำหรับผลงาน Again and Again สะท้อนถึงเรื่องของการเซ็นเซอร์ การเสียดสี และบรรยากาศทางสังคมของประเทศเมียนมาในปัจจุบัน ภายใต้ระบบการปกครองทางทหาร นำมาเปรียบเทียบกับเรื่องราวของโรงงานผลิตแก้วเก่าแห่งหนึ่งในกรุงย่างกุ้ง ที่ยังคงดำเนินวิถีการผลิตแบบเดิมๆ เสมือนเป็น “ชีวิตดำเนินเป็นวงจร” มีการผลิต ถูกนำไปใช้ แตกหัก รีไซเคิลและกลับมาสู่โรงผลิตใหม่อีกครั้ง โดยนำเสนอเรื่องราวเป็นภาพยนตร์เชิงสารคดี ผสานการเล่าเรื่องเชิงกวีซึ่งเป็นผลงานเก่าที่ได้รับการตรวจสอบจากกองเซ็นเซอร์ว่าสามารถเผยแพร่ได้

เทะหม่อนาย

 

ด้าน อูดัมทรานเหงียน (Uudam TranNguyen) ศิลปินจากสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม/สหรัฐอเมริกา กล่าวว่า “ผมไปศึกษาท่สี หรัฐต้งั แต่เด็ก เป็นเวลา 13 ปี แล้วกลับมาที่เวียดนาม ภาพแรกที่เห็นและเกิดความประหลาดใจคือภาพของคนจำนวนมหาศาลขี่มอเตอร์ไซค์ทั่วทั้งถนน ที่น่าอัศจรรย์ใจคือการขี่ที่เป็นระบบเหมือนมีแผงกั้นบางๆ ระหว่างคันซึ่งกว่าที่ผมจะสามารถขี่ได้เหมือนคนอื่น ต้องใช้เวลาหลายเดือน”

จุดนี้เองจึงเป็นที่มาของผลงาน Waltzof the Machine Equestrians ที่ศิลปินต้องการนำเสนอกลุ่มนักบิดใส่เสื้อกันฝนสีสันสดใสและใช้หนังยาง คลิปหนีบกระดาษเชื่อมแต่ละคนเข้าไว้ด้วยกันซึ่งเปรียบเสมือนกลุ่มคนที่มีความสัมพันธ์ที่ยืดหยุ่นซึ่งกันและกันในสังคม

ผลงานของ เทะหม่อนาย

 

“จักรยานยนต์ถือเป็นยานพาหนะหลักสำหรับคนไซ่ง่อนในการไปมาหาสู่ และเชื่อมพื้นที่เมืองกับชนบท ผมจินตนาการถึงการขี่จักรยานยนต์ว่าเป็นเหมือนเครื่องจักรกลหรือม้าเหล็ก ซึ่งเหมือนกับการขี่ม้าแบบสมัยใหม่ และใช้เป็นสัญลักษณ์แทนการพัฒนาและโลกาภิวัตน์”

งานวิดีโอชิ้นนี้แสดงให้เห็นกลุ่มนักบิดจำนวน 28 คน ที่ถูกออกแบบท่าทางให้แสดงกับพื้นหลังที่เป็นเส้นขอบฟ้าของนครโฮจิมินห์ประกอบกับเสียงดนตรี Waltz no.2 ที่อัดจากการแสดงสดของนักแต่งเพลงชาวรัสเซีย DmitriShostakovich ถ่ายทำที่ย่านถูเถียม แถบแม่น้ำไซ่ง่อน ซึ่งกั้นแบ่งย่านพัฒนาเก่าและใหม่ การเคลื่อนตัวที่น่าทึ่งของเหล่านักบิดเป็นเหมือนการปลดปล่อยชีวิตของชาวเวียดนาม เหล่าบรรดาจักรยานยนต์ที่เห็นก็เหมือนการเปลี่ยนแปลงของสังคมเวียดนามที่ความดั้งเดิมกับความเป็นสมัยใหม่ การเกษตรกับอุตสาหกรรม และความเป็นเอกเทศกับความเป็นชุมชน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ถูกซ้อนทับกันอยู่

ในนิทรรศการนี้ยังมีผลงานของศิลปินท่านอื่นให้ได้ชม ซึ่งต่างแสดงให้เห็นถึงความหลากหลาย และความแตกต่างเชิงสังคม วัฒนธรรมในขณะที่พยายามสร้างจุดหลักบางจุด เพื่อที่จะเชื่อมความเป็นภูมิภาคนี้เข้าด้วยกัน ร่วมชมและค้นหาความหมายได้ที่ หอศิลป์ บ้านจิมทอมป์สัน กรุงเทพฯ ถึงวันที่ 31 ก.ค.

ผลงานของ เทะหม่อนาย