พู่กันผู้หญิง อานน์ ฟัลลาแยร์-กอสแตร์

โดย...อฐิณป ลภณวุษ artofmylifeasafrog.blogspot.com

ภาพ Portrait of a Violinist ผลงานของ อานน์ ฟัลลาแยร์-กอสแตร์ จิตรกรสาวชาวฝรั่งเศส (มีชีวิตระหว่าง ปี 1744-1818) ได้เข้าเป็นสมาชิกใหม่ในคอลเลกชั่น "ภาพเขียนฝรั่งเศสสมัยศตวรรษที่ 18" ของหอศิลป์แห่งชาติสวีเดน กรุงสตอกโฮล์ม

ภาพดังกล่าวถือเป็นหนึ่งในผลงานระดับมาสเตอร์พีซของอานน์ ซึ่งวาดในปี 1773 หลังจากที่เธอได้รับการคัดเลือกให้เข้าสถาบันศิลปะแห่งฝรั่งเศส (Academie Royale de Peinture et de Sculpture) เพียง 3 ปี

อานน์ ได้รับคัดเลือกเข้าสู่สถาบันศิลปะแห่งชาติในวัยเพียง 26 ต้องเข้าใจว่า ยุคนั้นการได้เข้าศึกษาในสถาบันศิลปะสำหรับผู้หญิงนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ท่ามกลางบรรดาศิลปินชาย เธอจะต้องมีฝีมือที่เอกอุหาตัวจับยากจริงๆ จึงจะมีสิทธิได้ที่นั่งในโรงเรียนศิลปะ นอกจากนี้ เธอยังใช้ฝีมือเข้าไปเรียนได้ด้วยตัวเองโดยไม่ได้ใช้เส้นสาย

อาจารย์ของเธอคือ โกล้ด-โชเซป แวร์กเนต์ นักวาดภาพแนวแลนด์สเคป ทว่าสิ่งที่เธอถนัดกลับเป็นภาพสติลล์ไลฟ์ (ภาพหุ่นนิ่ง) โดยภาพที่มีอยู่ในคอลเลกชั่นเดียวกันของหอศิลป์แห่งชาติสวีเดน ก็อย่างเช่น Still Life with Brioche, Fruit and Vegetables (1775) และภาพจำลองของ Floral Still Life (ไม่ทราบปีที่วาด)

สำหรับภาพสติลล์ไลฟ์ที่เธอถนัดเป็นพิเศษ ก็คือ ภาพวาดดอกไม้ต่างๆ ที่โดดเด่นด้านการใช้สี และการสร้างภาพลวงตา ในยุคนั้นภาพสติลล์ไลฟ์ฝีมือเธอเป็นที่ต้องการมาก อย่างไรก็ตาม อานน์ ต้องการพัฒนาฝีมือไปในทิศทางอื่นๆ ด้วย แม้จะรู้ว่าวาดภาพสติลล์ไลฟ์ออกมายังไงก็ขายได้ เธอก็ยังปลีกเวลาไปวาดภาพพอร์เทรต กระทั่งมีผู้ว่าจ้างเป็นถึงระดับราชวงศ์ฝรั่งเศส ไม่ว่าจะเป็น พระนางมารี อองตัวเนตต์ หรือพระปิตุจฉา (ป้า) ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ฯลฯ

Portrait of a Violinist เชื่อว่าเป็นภาพของน้องสาวคนหนึ่งของเธอ อย่าง มาเดอลีน, เอลิซาเบธ หรือซีโมน แต่ไม่มีประวัติว่าคนไหนกันแน่ที่เล่นไวโอลิน หรือมีคนที่เล่นไวโอลินจริงหรือไม่ หากเป็นที่รู้กันว่า อานน์นั้นมีความสามารถทางด้านการวาดภาพเครื่องดนตรี โดยก่อนหน้านี้ เธอมีผลงานวาดภาพสติลล์ไลฟ์เครื่องดนตรีมาหลายภาพ แม้กระทั่งภาพเครื่องดนตรีที่พังแล้วหรือสายขาด เธอก็ยังวาดออกมาได้ดูดี

อย่างไรก็ตาม Portrait of a Violinist กลายเป็นหนึ่งในผลงานระดับมาสเตอร์พีซ ที่เหมือนเป็นการยกฝีมือของจิตรกรสาวจากยุคศตวรรษที่ 18 ไปอีกระดับหนึ่ง

อานน์ ฟัลลาแยร์-กอสแตร์ นอกจากจะเป็นจิตรกรหญิงในยุคที่หาศิลปินสตรีได้ยากแล้ว เธอยังเป็นคนที่ค่อนข้างเก็บตัว ใช้ชีวิตแบบโลว์โพรไฟล์ มุ่งมั่นสร้างสรรค์งานศิลปะ แม้ว่าจะมีสามีนักกฎหมายที่ประสบความสำเร็จและร่ำรวย (ชอง-ปิแอร์-ซิลแวสตร์ กอสแตร์) การใช้ชีวิตแบบนี้ของเธอช่วยให้รอดตายจากเหตุการณ์ปฏิวัติฝรั่งเศสมาได้ แม้การล่มสลายของราชวงศ์ฝรั่งเศส ซึ่งเป็นลูกค้ารายใหญ่ทำให้สูญเสียรายได้ไปมากโข

อานน์ เกิดในตระกูลช่างทองของราชวงศ์ฝรั่งเศส นอกจากทำเครื่องทองแล้ว ครอบครัวของเธอยังมีธุรกิจทอพรม ซึ่งมีส่วนให้เธอสนใจด้านศิลปะ ครอบครัวตัดสินใจย้ายจากชานเมืองไปอยู่ในกรุงปารีสขณะที่เธออายุ 14 ซึ่งทำให้เธอได้เรียนวาดภาพกับศิลปินอาชีพ นอกจากพ่อของเธอเองแล้ว ยังมีมาเดอลีน บาสเซอปอร์กต์ ผู้เชี่ยวชาญการวาดภาพต้นไม้ดอกไม้ รวมทั้ง นักวาดภาพแลนด์สเคป (ภาพทะเลและชายฝั่ง) อย่าง โกล้ด-โชเซฟ แวร์กเนต์

อานน์ได้รับคัดเลือกให้เข้าเรียนใน อะกาเดมี รัวยาล เดอ แปงตูร์ เอต์ เดอ สกูปตูร์ ด้วยภาพสติลล์ไลฟ์ 2 ภาพ The Attributes of Painting และ The Attributes of Music (ทั้งสองภาพอยู่ในพิพิธภัณฑ์ลูฟร์) โดยเป็นสตรี 1 ใน 4 คนเท่านั้นที่ได้เข้าศึกษาในสถาบันนี้ ก่อนเกิดการปฏิวัติฝรั่งเศส 

จากนิทรรศการศิลปะซึ่งจัดในปี 1771 เดนีส์ ดิเดอโรต์ บันทึกเอาไว้ว่า... หากสมาชิกใหม่ของสถาบันศิลปะแห่งชาติเป็นเหมือน น.ส.อานน์ ฟัลลาแยร์ ทุกคนก็คงดี "เราจะรักษามาตรฐานที่ดีของสถาบันไว้ได้ และยังจะช่วยให้นิทรรศการศิลปะทุกครั้งน่าสนใจและไม่ธรรมดา"

อานน์มีนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในปี 1775 ซึ่งสร้างชื่อของเธอขึ้นมาในฐานะศิลปินหญิงที่วาดภาพดอกไม้ -- 4 ปีต่อมา เธอได้เป็นจิตรกรประจำราชสำนัก เพื่อวาดภาพรับใช้พระนางมารี อองตัวเนตต์โดยเฉพาะ

การได้รับใช้ราชวงศ์ ทำให้เธอได้พื้นที่แสดงภาพในพิพิธภัณฑ์ลูฟร์ตั้งแต่ปี 1781 ซึ่งจิตรกรสตรีน้อยคนนักที่จะมีโอกาสดังกล่าว นอกจากนี้ เธอยังได้รับพระราชทานงานมงคลสมรสในพระราชวังแวร์ซายส์ กับนักกฎหมายผู้ร่ำรวยจากเมืองลอร์เรน ต่อหน้าพระพักตร์ของพระนางมารี อองตัวเนตต์อีกด้วย

หลังปฏิวัติฝรั่งเศส อานน์ยิ่งเก็บเนื้อเก็บตัวมากกว่าเก่า กระทั่งจักรพรรดินโปเลียนขึ้นเรืองอำนาจ จักรพรรดินีโจเซฟีน ก็ยังเรียกตัวเธอไปวาดพอร์เทรตให้ อย่างไรก็ตาม จิตรกรหญิงกลับมาวาดภาพสติลล์ไลฟ์ดอกไม้ ด้วยเทคนิคสีน้ำมัน สีน้ำ และสีน้ำมันผสมกาว (gouache)

Still Life with Lobster (1817) นับเป็นผลงานชิ้นสุดท้ายของอานน์ ซึ่งผู้เชี่ยวชาญทางศิลปะบอกว่า เป็นภาพรวมของผลงานทั้งชีวิตของเธอก็ว่าได้ เธอได้ถวายภาพดังกล่าวให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 ผู้ฟื้นฟูราชวงศ์ฝรั่งเศสขึ้นมาอีกครั้ง ก่อนที่เธอจะเสียชีวิตในปีถัดมา