พัฒนาเศรษฐกิจไทย ต้องสร้างระบบไฟให้มั่นคง
ภาพสังคม สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของผู้คนในกลุ่มประเทศที่ได้ขึ้นชื่อว่าพัฒนาแล้ว
โดย...ทีมงานโลก 360 องศา [email protected]
ภาพสังคม สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของผู้คนในกลุ่มประเทศที่ได้ขึ้นชื่อว่าพัฒนาแล้ว เป็นการตอกย้ำว่าทุกวันนี้ทุกประเทศต่างพยายามรักษาสมดุลของการพัฒนาทางเศรษฐกิจ และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมไปพร้อมๆ กัน ซึ่งแนวคิดแบบนี้แทรกซึมไปในทุกมิติของการดำเนินชีวิต
ดังนั้น เราก็จะเห็นสวนสีเขียวขนาดใหญ่ท่ามกลางชุมชนเมือง เราจะเห็นยานพาหนะทันสมัยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และเราก็จะได้เห็นเทคโนโลยีด้านพลังงานที่มีประสิทธิภาพและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ก่อนหน้านี้ เรามักจะได้รับข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศพัฒนาแล้วในกลุ่มยุโรป เราได้ยินข่าวคราวการส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนอย่างจริงจังในประเทศเหล่านั้น ซึ่งพลังงานหมุนเวียนก็ถือว่าเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และมีความเชื่อว่าไม่มีวันหมดไป
แต่ในขณะเดียวกัน สิ่งที่เราค้นพบความจริงเพิ่มเติมก็คือว่า ทุกๆ ประเทศที่เราได้พบเห็น ยังคงมีการใช้พลังงานเชื้อเพลิงเป็นหลัก และไม่มีประเทศใดเลยที่สามารถใช้พลังงานหมุนเวียนได้หมด 100% เพราะข้อจำกัดทางด้านประสิทธิภาพที่ไม่สม่ำเสมอ รวมทั้งต้นทุนการผลิตที่สูงทำให้ภาระค่าไฟฟ้าที่ประชาชนทั่วไปต้องจ่ายมีอัตราสูงขึ้นด้วย
ประเทศไทยก็มีโครงการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนอยู่หลายแห่งด้วยกัน ทั้งที่เป็นของรัฐบาลและของเอกชน เพราะช่วงที่ผ่านมารัฐบาลได้ให้ความสำคัญและส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง โดยมีการกำหนดราคารับซื้อที่ค่อนข้างสูง เพื่อช่วยลดภาระการลงทุนของภาคเอกชนและสร้างแรงจูงใจ
ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านโดยรอบก็มีโครงการผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานหมุนเวียนเช่นกัน แต่โดยส่วนใหญ่จะเป็นไฟฟ้าพลังน้ำ ส่วนไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ถูกใช้สำหรับพื้นที่ชนบทห่างไกลที่สายส่งไฟฟ้ายังเข้าไปไม่ถึง แต่โดยรวมแล้วเกือบทุกประเทศรอบๆ ไทยก็ยังไม่มีการกำหนดราคารับซื้อที่สูง เพื่อจูงใจนักลงทุนด้านพลังงาน สาเหตุหลักก็คงมาจากความหวั่นเกรงว่าประชาชนทั่วไป จะต้องแบกรับภาระค่าไฟฟ้าที่สูงขึ้น เพราะปัจจุบันนี้ค่าไฟฟ้าคือต้นทุนสำคัญของการผลิต หากรัฐบาลปล่อยให้ค่าไฟฟ้าสูงขึ้น ย่อมสร้างผลกระทบต่อประชาชนและผู้ประกอบกิจการในทุกๆ ด้าน
วรรณณัฐพนธ์ วรรณวานิชชัย เจ้าของธุรกิจนำเข้าบอกกับเราว่า เขายอมรับได้ถ้าประเทศไทยผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานหมุนเวียน แล้วทำให้ค่าไฟฟ้าปรับขึ้นเล็กน้อย เพราะถือว่ามาจากแหล่งพลังงานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แต่ถ้าพลังงานหมุนเวียนทำให้ค่าไฟปรับขึ้นมาก ธุรกิจของเขาเองก็รับไม่ไหว เพราะมีผลโดยตรงต่อต้นทุนทางธุรกิจ นอกจากนั้นแล้วข่าวคราวการหยุดจ่ายก๊าซธรรมชาติของพม่า ที่ส่งผลกระทบต่อการผลิตไฟฟ้าในไทย ก็ทำให้เขารู้สึกกังวลว่า ถ้าไฟฟ้าดับจะส่งผลต่อธุรกิจของเขา ทำให้เขามองว่าประเทศไทยควรมองหาแหล่งเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพมากกว่าก๊าซธรรมชาติ เพราะธุรกิจจะดำเนินต่อเนื่องได้ ไฟฟ้าก็ต้องมีเสถียรภาพเช่นกัน
เรื่องของพลังงานไฟฟ้าเป็นเรื่องใกล้ตัวที่คนส่วนใหญ่ยังมีข้อมูลไม่ครบรอบด้าน ดังนั้นเมื่อประเทศไทยจะมีโครงการสร้างโรงไฟฟ้าเพิ่ม จึงต้องเริ่มต้นจากการสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องกับประชาชนเสียก่อน ซึ่งคุณสุนชัย คำนูณเศรษฐ์ ผู้ว่าการการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย บอกกับเราว่า กระบวนการผลิตไฟฟ้านั้น สิ่งสำคัญที่ทุกๆ คนควรทำความเข้าใจและทำความรู้จักคือ “พลังงานพื้นฐาน” คือแหล่งพลังงานที่สามารถผลิตไฟฟ้าได้ตลอดเวลาตามที่ต้องการ โดยไม่ทำให้ไฟฟ้าดับ เช่น น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหิน เป็นต้น ส่วนพลังงานหมุนเวียน เช่น ลมและแสงอาทิตย์ แม้จะดูเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมก็จริงอยู่ แต่ข้อจำกัดก็มีมากมาย เช่น กังหันลมผลิตไฟฟ้าของไทย มีปริมาณลมที่ดีที่สุดในการผลิตไฟฟ้าเฉพาะช่วงหัวค่ำเท่านั้น แต่ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดของประเทศไทยคือช่วงบ่าย
ส่วนพลังงานชีวภาพนั้น ถึงแม้ว่าไทยจะเป็นประเทศเกษตรกรรมที่สามารถเพาะปลูกได้ดี แต่นั่นก็จะเป็นการทำให้มีคนแห่มาปลูกพืชพลังงานมากกว่าพืชอาหาร ส่งผลให้ประเทศไม่มีความมั่นคงทางอาหาร ดังนั้นการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานชีวมวลก็ต้องมีสัดส่วนที่เหมาะสม
ท้ายที่สุดแล้วเมื่อเทียบต้นทุนการผลิตและสัดส่วนปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้ เพื่อตอบสนองความต้องการที่แท้จริงของประเทศ ปรากฏว่าไฟฟ้าจากพลังงานพื้นฐานอย่างก๊าซธรรมชาติและถ่านหินมีความสำคัญมากที่สุด ซึ่งในปัจจุบันก็มีเทคโนโลยีกระบวนการผลิตที่ทันสมัย ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และเป็นเทคโนโลยีที่ผู้คนในประเทศที่พัฒนาแล้วอย่างเช่นเยอรมนีเลือกใช้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ่านหิน
ทั้งนี้ จากข้อมูลที่เผยแพร่ส่วนใหญ่ ได้นำเสนอเกี่ยวกับภาพลักษณ์โดดเด่นของพลังงานหมุนเวียนในเยอรมนี ที่มีการติดตั้งแหล่งผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 30% ของกำลังการผลิตรวม แต่ในความเป็นจริงแล้ว ด้วยปัจจัยข้อจำกัดต่างๆ ทำให้พลังงานหมุนเวียนในเยอรมนีสามารถผลิตไฟฟ้าได้จริงเพียง 1-2% เท่านั้น ในขณะที่เชื้อเพลิงถ่านหินมีสัดส่วนในการผลิตไฟฟ้าได้จริงให้กับประเทศมากถึง 50%
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โครงสร้างทางเศรษฐกิจของไทยได้เปลี่ยนแปลงไปมาก ณ เวลานี้ รายได้อันดับหนึ่งของประเทศมาจากภาคอุตสาหกรรม รองลงมาคือภาคบริการและการท่องเที่ยว ส่วนด้านเกษตรกรรมนั้นแม้จะมีปริมาณการผลิตที่ค่อนข้างมาก แต่กลับไม่ได้สร้างรายได้อันดับหนึ่งให้กับประเทศเหมือนในอดีต ดังนั้นเสถียรภาพของภาคอุตสาหกรรมบวกกับศักยภาพด้านการท่องเที่ยวและบริการ จะเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เศรษฐกิจไทยเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งแน่นอนว่าการมีระบบไฟฟ้าที่มั่นคงจะมีบทบาทสำคัญอย่างมาก
ด้วยเหตุนี้ คุณเจน นำชัยศิริ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย บอกกับเราว่า การลงทุนใดๆ ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวหรืออุตสาหกรรม ไฟฟ้าคือส่วนสำคัญที่สร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุน การมีพลังงานไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพ นั่นหมายถึงว่าการดำเนินกิจการจะมีความต่อเนื่องและมั่นคง เพราะการเผชิญกับไฟฟ้าดับเพียงหนึ่งครั้ง ก็อาจสร้างความเสียหายคิดเป็นมูลค่ามหาศาลได้แล้ว
โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่มีสายการผลิตขนาดใหญ่ หรือการมีไฟตกเพียงหนึ่งครั้ง ก็อาจทำให้เครื่องจักรบางประเภทต้องเริ่มต้นตั้งค่าทำงานใหม่ หรือสินค้าบางชนิดที่ต้องการกระบวนการผลิตแบบต่อเนื่อง การเจอไฟดับไฟตกเพียงครั้งเดียวก็อาจทำให้สินค้าบนสายพานเหล่านั้นเสียหายได้
นี่คือเรื่องจริงที่เกิดขึ้นกับภาคอุตสาหกรรมดังนั้นถ้าพูดถึงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานลมหรือแสงอาทิตย์ เป็นไปไม่ได้เลยถ้าจะนำมาใช้เป็นพลังงานหลักสำหรับภาคอุตสาหกรรม ถ้าจะใช้งานได้จริงก็ต้องลงทุนกับเทคโนโลยีกักเก็บไฟฟ้าขนาดใหญ่ ซึ่งมีราคาแพงมาก อีกทั้งเมื่อหมดอายุการใช้งานแล้ว จะกลายเป็นขยะมีพิษที่ต้องอาศัยกระบวนการจัดเก็บที่ยุ่งยากและมีค่าใช้จ่ายอีกมากมายตามมา เพราะท้ายที่สุดแล้วไม่ว่าจะเป็นพลังงานจากแหล่งใดก็ตาม ล้วนมีจุดตายของมัน จึงต้องมีความรู้ความเข้าใจที่จะเลือกนำมาใช้ให้ถูกจุด ซึ่งสำหรับภาคอุตสาหกรรมหรือการท่องเที่ยวแล้ว แหล่งพลังงานที่มีราคาถูกและมีเสถียรภาพคือคำตอบที่เหมาะสมที่สุด
ณ เวลานี้ ไม่ว่าจะเป็นสังคมใดหรือประเทศใด ต่างตระหนักถึงผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของภาวะโลกร้อน หรือภัยพิบัติทางธรรมชาติ ที่นับวันจะเกิดขึ้นบ่อยครั้งอย่างไม่คาดฝัน ทุกคนต่างหวาดกลัวการสูญเสีย หวั่นเกรงว่าจะขาดแคลน หรือวิตกว่าจะเกิดสงครามแห่งการแย่งชิงทรัพยากร ดังนั้นสิ่งที่ทุกองค์กรธุรกิจ ทุกสังคม และทุกประเทศต่างให้ความสำคัญ คือจะทำอย่างไรให้สร้างผลกระทบต่อธรรมชาติให้น้อยที่สุด และจะทำอย่างไรให้มีทรัพยากรธรรมชาติคงอยู่ถึงลูกถึงหลาน ส่วนในเรื่องของพลังงาน ทุกคนต่างคิดอย่างมีเหตุผลรอบด้านมากขึ้น
ทางเลือกที่ลงตัวที่สุด ณ เวลานี้ คือการพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงพื้นฐานให้มีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากที่สุด ในขณะเดียวกันก็มีการส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนในสัดส่วนที่พอเหมาะกับศักยภาพทางเศรษฐกิจของประเทศตน และที่สำคัญที่สุดคือต้องร่วมกันปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ไฟฟ้าให้มีประสิทธิภาพมากที่สุดด้วย
