สร้างสวน สร้างคน

โดย...ภัทระ คำพิทักษ์

อีกไม่กี่วันข้างหน้านี้จะมีการสรุปผลการศึกษา เพื่อนำไปสู่การตัดสินใจว่าควรจะพัฒนาพื้นที่ 700 ไร่ ย่านมักกะสันของการรถไฟแห่งประเทศไทยอย่างไร เรื่องนี้ท้าทายคุณ คสช. พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และ พล.อ.อ.ประจิน จั่นตอง รมว.คมนาคม ยิ่งนัก

พูดแบบนี้ ถ้าคุณประยุทธ์ได้ยินเข้า อาจจะโวยวายว่า มันมาเกี่ยวอะไรกับผมนักหนา ไม่เกี่ยวสักเรื่องได้ไหม แค่ปัญหาอื่นก็ยุ่งขิงอยู่แล้ว แต่ท่านที่เคารพทั้งหลาย ผมขอเรียนว่า ไอ้ที่ศึกษาก็ศึกษากันไป สุดท้ายของอย่างนี้อยู่ที่คนมีอำนาจจะตัดสินใจ ครับ

ปัญหาของเรา คือ คนมีอำนาจรู้ไหมว่า ตัวเองตัดสินใจได้และควรจะตัดสินใจอย่างไร?

คาร์ล เซแกน (Carl Sagan) เขียนหนังสืออันโด่งดังชื่อ The Demon-haunted World Science asa Candle in the Dark หรือแปลเป็นไทยว่า โลกที่เต็มไปด้วยปีศาจ ระบุไว้ตอนหนึ่งว่า เมื่อไม่นานมานี้รัฐสภาสหรัฐตัดสินใจยุบหน่วยงานหนึ่งซึ่งมีหน้าที่ในการให้คำแนะนำนักการเมืองในสภาเกี่ยวกับเรื่องวิทยาศาสตร์ คาร์ล เซแกน ตั้งคำถามไว้อย่างคมคายว่า มีนักการเมืองในรัฐสภาสหรัฐกี่คนที่รู้เรื่องวิทยาศาสตร์ เขาเองคิดว่า หลังจาก เบนจามิน แฟรงคลิน ตายแล้ว แทบไม่มีเลย แต่น่าตกใจว่าเมื่อไม่มีคนรู้เรื่องแล้ว ยังยุบเลิกหน่วยงานเช่นนี้ทิ้ง แล้วนักการเมืองเขาทำงานกันยังไง ตัดสินกันด้วยข้อมูลแบบไหน คนอเมริกันฝากอนาคตไว้กับใคร?

ที่อื่นเป็นยังไงไม่รู้ แต่ที่เมืองไทยนี่ ต่อให้มีผลการศึกษาแบบไหนก็ตาม สุดท้ายแล้วขึ้นอยู่กับการตัดสินใจขอผู้มีอำนาจเท่านั้น ว่าจะมีความรู้ความสามารถ มีปรีชาญาณเพียงไร และเห็นแก่ประโยชน์ของบ้านเมืองเพียงไร

ตอนรัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ สร้างสวนจตุจักร จะมีกระบวนการตัดสินใจอย่างไรจำไม่ได้ แต่ตอนสร้างสวนเบญจสิรินั้น ผมไม่เคยลืมเลยว่า คนที่ปิดทองหลังพระคือ พล.อ.เทียนชัย ศิริสัมพันธ์

ปีนั้นมีการย้ายกรมอุตุนิยมวิทยาออกไปนอกเมือง ที่ดินบนถนนสุขุมวิทผืนนี้จึงถูกจับจ้องตาเป็นมันจากกลุ่มทุนต่างๆ มีกลุ่มทุนสารพัดวิ่งเต้นกับรัฐบาลชาติชายเพื่อขอเช่าที่ผืนนี้ไปทำประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ท่ามกลางการแย่งชิงกันวุ่นวายนั้นเอง พล.อ.เทียนชัย รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ก็ได้อาศัยอำนาจของการเป็นพรรคร่วมรัฐบาลและรับผิดชอบงานเรื่องนี้ ทำเรื่องเข้าคณะรัฐมนตรีชนิดวันแถลงผลการประชุม ครม.ออกมาทุกคนหงายหลังผลึ่ง

เพราะ พล.อ.เทียนชัย เสนอให้ทำเป็นสวนสาธารณะและ ครม.เห็นชอบ

แน่นอนว่า การตัดสินใจครั้งนั้นได้รับการสรรเสริญกันทั้งเมือง และกลายเป็นประวัติศาสตร์อันน่าชื่นชม

เช่นเดียวกัน ตอนที่โต้เถียงกันมากว่า เราควรสร้างรถไฟฟ้าใต้ดินหรือบนดิน คุณบรรหาร ศิลปอาชานายกรัฐมนตรีในเวลานั้น ก็ทุบโต๊ะว่า สร้างใต้ดิน

ประเทศไทยเลยมีรถไฟฟ้าใต้ดินใช้อยู่จนถึงทุกวันนี้

ข้อดีข้อเสียของการใช้ประโยชน์ที่ดินซึ่งได้ชื่อว่า เป็นพื้นที่สีเขียวกลางเมืองผืนนี้ ต่างฝ่ายต่างแสดงกันมามาก อยู่ที่ใครจะให้น้ำหนักแก่เรื่องใด ผมเองนั้นคิดว่า ประเด็นใหญ่สุดเหนือเรื่องอื่นใด คือ สิ่งแวดล้อมมีผลต่อการเรียนรู้ของมนุษย์และประเทศไทยควรมีพื้นที่ที่เอื้อต่อการพัฒนาทรัพยากรบุคคลในชาติ

เราบ่นกันตลอดเวลามิใช่หรือว่า เราไม่มีพื้นที่สาธารณะ ประชาชนถูกบีบให้ไปเดินพักผ่อนในห้างสรรพสินค้า ซึ่งบ้านอื่นเมืองอื่นที่เจริญแล้วเขาไม่มีไลฟ์สไตล์แบบนี้ เพราะเขาชัดเจนว่า พื้นที่ไหน
เป็นพื้นที่สาธารณะเพื่อการพักผ่อน พื้นที่ไหนเพื่อการค้า เวลาไหนเป็นเวลาพัก เวลาไหนเป็นเวลาซื้อของเข้าบ้าน

พื้นที่กับการสร้างคนนั้นเป็นเรื่องที่สัมพันธ์กันอย่างลึกซึ้งนะครับ

อาจารย์เจตนา นาควัชระ เคยเล่าเอาไว้อย่างน่าคิดว่า ทำไมมหาวิทยาลัยสำคัญๆ ของโลกนั้นถึงมีภูมิทัศน์ที่สวยงามและออกแบบตึกอาคารต่างๆ ที่แลดูแล้วก่อให้เกิดแรงบันดาลใจ นั่นก็เพราะสภาพแวดล้อมและธรรมชาตินั้น เป็นส่วนสำคัญยิ่งของกระบวนการเรียนรู้ รวมทั้งการพัฒนาบุคลิกของคน  

คิดแบบฝรั่งไม่ออกก็ลองนึกเอาง่ายๆ ก็ได้ว่า ทำไมหลวงปู่หลวงพ่อที่เรานับถือทั้งหลายนั้น ทำไมท่านถึงเข้าป่าไปเรียนรู้ตัวเองจากป่า

ผมคงไม่ฝันมากจนเกินไปว่า คนที่เป็นทหารจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้บ้าง ในเมื่อบรรพชนของกองทัพอย่าง พล.อ.เทียนชัย ยังเข้าใจได้ ทหารรุ่นหลานอย่างคุณประยุทธ์ หรือคุณประจิน ก็น่าจะเข้าใจได้

ปัญหาของบ้านเมืองมีเยอะ แง่มุมต้องตัดสินมีมาก แต่เชื่อไหมว่า งานการสร้างคนเป็นเรื่องสำคัญที่สุด ถ้าเราสร้างคนได้ เราก็เปลี่ยนประเทศได้ และถ้าคนเราเปลี่ยนประเทศ เราก็เปลี่ยน

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องการสร้างสวนหรือสร้างศูนย์การค้า หากแต่มันคือการสร้างคนหรือการบอนไซคนไทยให้ไปไหนไม่รอด ติดอยู่กับวงเวียนเดิมๆ ชีวิตแบบเดิมๆ เป็นเหยื่อร่ำไป

ไหนว่าจะมาปฏิรูป คิดและทำแบบนักปฏิรูปบ้างได้ไหม