เที่ยวเขาเที่ยวเรา

โดย...นันทิยา วรเพชรายุทธ

ยินดีต้อนรับเข้าสู่สัปดาห์แห่งการกิน ดื่ม ช็อป และท่องเที่ยวค่ะ

บางคนอาจชอบเที่ยวช่วงปีใหม่ เพราะอากาศกำลังหนาวกำลังดี แต่สงกรานต์นี่แหละที่เป็นช่วงพีกจริงๆ เพราะเป็นเทศกาลรวมญาติของคนต่างจังหวัด เราจึงได้เห็นการหลั่งไหลกลับบ้านของแรงงานทั่วทุกสารทิศในช่วงนี้

เดือนนี้ยังถือเป็นไฮซีซั่นทั่วโลก ฝั่งอาเซียนในแถบอินโดจีน ไทย ลาว พม่า กัมพูชา ไปจนถึงสิบสองปันนา มีเทศกาลน้ำเฉลิมฉลองปีใหม่ท้องถิ่น ต่างชาติเรียกรวมๆว่าเป็น Water Festival ซึ่งมีชื่อเรียกเฉพาะกันไปในแต่ละประเทศ เช่น ตะจาน (Thingyan) ในพม่า ส่วนในฝั่งเมืองหนาวก็กำลังเป็นฤดูชมดอกไม้ ดอกซากุระ ดอกบ๊วย ปีนี้คาดว่าจะมีคนไทยบินไปเที่ยวญี่ปุ่นช่วงสงกรานต์ถึง 5 แสนคนทีเดียว

แต่ไม่ว่าจะไปเที่ยวที่ไหน ช่วงนี้คงหนีไม่พ้นการ “เที่ยวอย่างมีอารยะ” ซึ่งเพิ่งเป็นประเด็นทั้งอินบาวด์และเอาต์บาวด์ไปหมาดๆ จากนักท่องเที่ยวจีนมาไทย และนักท่องเที่ยวไทยไปญี่ปุ่น ที่ตกอยู่ในสภาวะเดียวกัน เรื่องนี้มีการพูดถึงกันมาเยอะแล้วในแง่ลบ แต่ส่วนตัวแล้วคิดว่ามันมีมุมที่ดีสะท้อนออกมาให้เห็นอยู่เหมือนกัน ในแง่มุมเชิงเศรษฐกิจและโครงสร้างทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป

พฤติกรรมแย่ๆ ของนักท่องเที่ยวมีอยู่ทุกที่ ทุกเชื้อชาติ ตั้งแต่คนที่เราเรียกว่าเป็นผู้ดีอังกฤษไปจนถึงคนชายขอบ แต่โดยทั่วไปแล้ว เรามองกันว่านี่เป็นพฤติกรรมส่วนบุคคล ไม่อาจเหมารวมการขีดเขียนกำแพงของคนไม่ถึง 10 คน เป็นนิสัยของคนทั้งชาติไปด้วย

แต่กระแสพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของนักท่องเที่ยวจีน ในแง่หนึ่งได้สะท้อนถึงปริมาณของคนที่หลั่งไหลเข้ามา บ่งชี้ถึงภาวะเศรษฐกิจจีนที่เฟื่องฟูและมีการเติบโตของชนชั้นกลางมากขึ้น ทำให้คนกล้าที่จะออกไปเที่ยวต่างประเทศ จากเดิมที่เป็นเรื่องจำกัดเฉพาะกลุ่มคนรวยเพียงหยิบมือ และคนที่เพิ่งขยับฐานะเหล่านี้ก็เลือกที่จะทดสอบตลาดต่างประเทศในไทย เพราะสถานที่สวยงาม ราคาถูก ผู้คนอัธยาศัยดี ถึงแม้ว่าก่อนหน้านี้ สำนักข่าวรอยเตอร์สจะระบุว่า ไทยต้องฝืนกัดฟันยิ้มรับ(เงิน)นักท่องเที่ยวจีนก็ตาม

เพียงแต่เงินที่เข้ามาจากการท่องเที่ยวเชิงปริมาณแบบนี้ ก็ต้องแลกกับปัญหาที่เจ้าบ้านมองว่าไม่น่าพิสมัย ซึ่งมีตั้งแต่ปัญหาใหญ่เพราะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ระบบนิเวศวิทยาทางทะเล ไปจนถึงความขัดหูขัดตาในแง่มารยาท

ตรงจุดนี้ก็ต้องแก้ปัญหากันไปว่า ประเทศปลายทางสามารถบริหารจัดการผลกระทบได้หรือไม่ จะมีการออกมาตรการเหมือนกับที่หมู่เกาะปาเลา จำกัดไฟลต์บินจากจีนเพื่อลดการล้นทะลักของนักท่องเที่ยว หรือจะปล่อยให้เป็นเสียงสะท้อนจากสังคมไป ส่วนประเทศต้นทางนั้น ล่าสุดมีรายงานว่าทางการจีนจะขึ้นบัญชีนักท่องเที่ยวที่มีพฤติกรรมไม่เหมาะสมแล้ว หลังจากที่ทั้งออกคู่มือทั้งเตือนกันมาหลายปีอารยะไม่ใช่สิ่งที่สร้างกันได้ด้วยเงิน แต่เงินเป็นปัจจัยหนึ่งที่ค่อยๆ นำไปสู่การมีอารยะ โดยใช้องค์ประกอบทางสังคม มาตรการของรัฐ การเข้าถึงอินเทอร์เน็ต และการออกไปเปิดหูเปิดตาในโลกมากขึ้น เพื่อให้คนตระหนักถึงกฎกติกาและมารยาทร่วมกันในสังคม เพียงแต่อาจต้องใช้เวลาเรียนรู้ปรับตัวกันสักระยะหนึ่ง

คนไทยเราเองก็ควรร่วมเรียนรู้สิ่งเหล่านี้ไปด้วยเหมือนกัน เพราะอารยะ ก็ไม่ใช่สิ่งที่สร้างกันได้จากเสรีภาพและประชาธิปไตยเหมือนกันค่ะ