ปั้นดินให้เป็นบุญภารกิจกลุ่มกำลังใจ

โดย... พงศ์ พริบไหว

ภาพชายกลุ่มใหญ่สวมเสื้อสีส้มที่มีตัวอักษรเขียนหลังเสื้อว่า “กำลังใจ” กำลังยกมือสักการะพระพุทธรูปที่ใช้เวลากว่า 7 เดือนเต็มปั้นขึ้นมา อย่างนอบน้อมเป็นครั้งสุดท้ายก่อนพระพุทธรูปที่งดงามเหล่านั้นจะถูกนำไปถวายเป็นพุทธบูชาซึ่งแทบไม่น่าเชื่อว่าช่างปั้นพระทั้งหมด คือ กลุ่มคนหลังกำแพงเรือนจำกลางบางขวาง ที่ร่วมใจกันทำโครงการ “ปั้นดินให้เป็นบุญ” โครงการที่มีหมุดหมายอยู่ที่การสร้างพระพุทธรูปถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ว่ากันตามความจริง โครงการดีๆ แบบนี้จะเกิดขึ้นไม่ได้หากไม่มีผู้สนับสนุนอย่าง โครงการกำลังใจในพระดำริ พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา กรมราชทัณฑ์เรือนจำ กลางบางขวาง มหาวิทยาลัยศิลปากร เครื่อข่ายพุทธิกา มูลนิธิชินโสภณพนิช และบริษัท วิริยะประกันภัย ซึ่งเป็นศูนย์กลางช่วยขยับขับเคลื่อนให้โครงการที่ดูแทบจะเป็นไปไม่ได้กลายเป็นจริง ซึ่งหนึ่งในครูที่เข้าไปสอนในเรือนจำอย่างอาจารย์ยี่หร่า-ภูษิต รัตนภานพ เล่าย้อนให้ฟังถึงที่มาที่ไปของการสอนครั้งแรกเมื่อ 7 เดือนก่อนให้ฟังว่า

“จริงๆ แล้ว โครงการนี้เริ่มมาจากการพูดคุยกับคุณอรสมสุทธิสาคร ซึ่งเคยเข้ามาทำกิจกรรมการอบรมการเขียนให้กับนักโทษคดีอุกฉกรรจ์ในโครงการเรื่องเล่าจากแดนประหารซึ่งหลังจากนั้นเธอก็มีโครงการต่อเนื่องมาตลอดหลายปีจนสุดท้ายมาถึงบทสรุปของโครงการ ซึ่งแกเองได้ชักชวนผมกับอาจารย์ท่านอื่นๆ จากมหาวิทยาลัยศิลปากร เข้ามาร่วมกันสอนปั้นพระพุทธรูปให้กับผู้ต้องขัง ซึ่งมีจำนวนประมาณ 40 คน ส่วนตัวผมเองก็คิดว่าเป็นเรื่องที่ดี ปกติสอนแต่กับนักเรียน อยากลองเข้ามาสอนข้างในนี้ดูบ้าง ปรากฏว่าเข้ามาสอนวันแรกเราเห็นถึงความมุ่งมั่นตั้งใจที่มีมากกว่านักเรียนเราข้างนอกอีกนะ”

อาจารย์ยี่หร่า พูดถึงความประทับใจในตัวลูกศิษย์ตั้งแต่ครั้งแรกที่เข้ามาสอนในเรือนจำ นอกจากอาจารย์แล้วยังมีช่างปั้นมากฝีมืออีกมากมายหลายท่าน เดินทางสลับสับเปลี่ยนกันเข้ามา โดยห้องเรียนในชั้นจัดกันแบบเรียบง่ายริมสนามหญ้าที่กั้นด้วยกำแพงสูง เริ่มสอนสัปดาห์ละครั้ง ก่อนเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ ขนาดที่ผู้ต้องขังขอเพิ่มวันเรียนเพื่อให้ทันกับระยะเวลากำหนด

ปัญหาใหญ่ของการเรียนปั้นพระ คือ นักโทษทุกคนต้องเริ่มจากศูนย์เรียนรู้และพัฒนาทักษะกันจากคำว่าไม่รู้ ซึ่งถือว่าเป็นงานหิน ทั้งความยากอีกอย่าง คือ การรวมตัวที่ต่างมาจากแดนต่างๆ กว่าจะพบกันได้เวลาที่ใช้สอนก็แทบหมด แน่นอนว่าทุกคนในกลุ่มกำลังใจ ต้องมุ่งมั่นและใช้ความพยายามอย่างหนักคล้ายกับว่าเรื่องที่ทำกันเป็นเรื่องที่แทบเป็นไปไม่ได้

“ช่วงแรกๆ ในการเรียนเราก็จะสอนทฤษฎีว่าด้วยลักษณะและความเป็นมาของพระพุทธรูป เพื่อให้ซึมซับเข้าไปในจิตใจของผู้ปั้น จากนั้นก็มาฝึกนวดดินเพื่อทำงานนูนต่ำ พอเป็นแล้วก็ปูพื้นฐานด้วยการปั้นพระองค์เล็ก แล้วก็สอนทำแม่พิมพ์ด้วยปูนปลาสเตอร์ จากนั้นก็ถอดพิมพ์นำมาขัด และมาสู่ขั้นตอนสุดท้าย คือ การเรียนรู้ที่จะปั้นพระพุทธรูปลอยตัวองค์ใหญ่ ซึ่งนักเรียนของเราก็จะแบ่งกลุ่มกันเพื่อช่วยกันทำงาน” 

อาจารย์ยี่หร่า พูดถึงบทเรียนในชั้นที่นักเรียนของเขาจะต้องฝึก แม้ตลอดหลายเดือนบรรยากาศในชั้นเรียนจะเต็มไปด้วยปัญหาและความยากลำบาก ทว่ามุมบางมุมก็ทำให้คนเป็นครูมีความสุขกับภาพที่ได้เห็น นั่นคือ ภาพรอยยิ้มที่เปื้อนเหงื่อของเหล่านักเรียนที่ยืนทำงานกันกลางเปลวแดด ซึ่งดูเป็นสุขและอบอุ่นหัวใจของผู้ที่ให้วิชา กระทั่งหลายเดือนผ่านเลยรูปปั้นพระพุทธรูปของกลุ่มกำลังใจ ได้ออกมาเป็นผลงานที่งดงามจนคนสอนอย่างอาจารย์ยี่หร่าถึงกับเอ่ยปากชมว่า นักเรียนของเราไม่ได้ปั้นพระด้วยมือ แต่ปั้นพระด้วยใจด้วยศรัทธาอันบริสุทธิ์ พระพุทธรูปถึงงดงามเช่นนี้

นอกจากการได้ขัดเกลาตัวเองเสมือนการเยียวยารักษาจิตใจ ผู้ต้องขังที่นี่ยังได้ทำในสิ่งที่ไม่คาดฝัน ว่าสักครั้งในชีวิตที่ถูกจองจำจะมีโอกาส ซึ่งหนึ่งในผู้ต้องขังได้กล่าวถึงความในใจไว้ในวันที่ภารกิจเสร็จสิ้นว่า “วันนี้แม้ตัวผมจะยังอยู่ในนี้ก็ไม่เป็นไร เพราะพระที่ผมปั้นได้ออกไปสู่อิสรภาพแล้ว ครูครับหากครูนำพระพุทธรูปองค์ที่ผมปั้นไปถวายวัดไหนช่วยบอกผมด้วย เมื่อพ้นโทษออกไปแล้วผมจะได้ไปกราบ”

หลังคำพูดนั้นความหมายของอิสรภาพดูเหมือนเป็นคำที่งดงามจริงๆ