ซามูไรยุคใหม่

โดย...ไพบูลย์ กระจ่างวุฒิชัย

สำหรับประเทศญี่ปุ่นแล้ว แน่นอนว่าต้องเป็นจุดหมายปลายทางหนึ่ง หรือ Dream Destination ของใครหลายคน อาจจะด้วยภูมิทัศน์ที่สวยงาม บ้านเมืองที่สะอาดตา

เมื่อไม่นานมานี้ ส่วนตัวได้รับเกียรติครั้งสำคัญจากสายการบิน ไทย แอร์เอเชียเอ็กซ์ (Thai AirAsia X) ให้ร่วมเดินทางไปยังเมืองโอซากา ประเทศญี่ปุ่น ก่อนอื่นต้องยอมรับว่าเวลานี้เมืองโอซากามีการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างเป็นระบบ และจุดสำคัญที่เป็นที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวมากมาย

เช่น พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำโอซากา ไคยูคัง (Osaka Aquarium KAIYUKAN) สวนสนุกยูนิเวอร์แซล สตูดิโอ เจแปน (Universal Studio Japan) ปราสาทโอซากา (Osaka Castle) ชิงช้าสวรรค์เทมโปซัน (Tempozan Giant Ferris Wheel) อาคารอูเมดะ (Umeda Sky Building) ซึ่งเป็นอาคารสูงที่เหมาะสมกับการชมทิวทัศน์รอบเมืองแบบ 360 องศา เป็นต้น

แต่จะว่าไปแล้วสิ่งที่สำคัญที่ทำให้การเดินทางครั้งนี้ประทับใจมากที่สุด คือ คนญี่ปุ่นนั่นเอง

ในหนังสือประวัติศาสตร์การปฏิวัติอุตสาหกรรมเปรียบเทียบของอาจารย์ฉัตรทิพย์ นาถสุภา อธิบายถึงการเข้าสู่ระบบทุนนิยมและการพัฒนาประเทศของญี่ปุ่นไว้อย่างน่าสนใจว่า “ซามูไร” เป็นชนชั้นปกครองที่ยอมทำลายพันธนาการศักดินาเพื่อพาประเทศเข้าสู่ระบบอุตสาหกรรมและทุนนิยมที่สร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ ทั้งๆ ที่ซามูไรเป็นส่วนหนึ่งของชนชั้นศักดินา

ซามูไรเป็นผู้ที่เห็นการณ์ไกล มีความคิดก้าวหน้า ยอมรับการปรับปรุงเศรษฐกิจเร่งให้เกิดการปฏิวัติอุตสาหกรรมภายในประเทศ เพื่อป้องกันการคุกคามจากชาติตะวันตก จนสามารถพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศได้เป็นผลสำเร็จด้วยพลังชาตินิยม

ปัจจุบันนี้อาจไม่มีซามูไรถือดาบเหมือนเมื่อหลายร้อยปีก่อน แต่จิตวิญญาณความเป็นผู้นำแบบซามูไรของคนญี่ปุ่นนั้นไม่ได้หายไป

ตัวอย่างเล็กๆ แต่สะท้อนถึงความเป็นผู้นำของคนญี่ปุ่น คือ “การเคารพกติกาทั้งในเชิงกฎหมายและในเชิงสังคม” เช่น การยืนชิดขวาระหว่างการใช้บันไดเลื่อนภายในสถานีรถไฟ เพื่อให้คนที่เร่งรีบสามารถใช้ช่องทางทางซ้ายมือเดินหรือวิ่งไปโดยสารรถไฟได้สะดวก โดยไม่ต้องมีป้ายบอกว่า “ยืนชิดขวา เดินชิดซ้าย”

เช่นเดียวกับความศักดิ์สิทธิ์ของทางม้าลาย จะด้วยระบบกฎหมายหรือวัฒนธรรมของญี่ปุ่นก็แล้วแต่ คนขับรถจะให้คนข้ามถนนให้หมดก่อน ไม่มีการบีบแตรไล่ให้คนข้ามถนนเร็วๆ แม้ว่าสัญญาณไฟจราจรจะเป็นสีเขียวที่ให้คนขับรถสามารถออกตัวได้ก็ตาม

เพียงแค่ตัวอย่างเล็กๆ ไม่กี่ตัวอย่างที่ว่ามานี้ อย่าได้แปลกใจว่าทำไมญี่ปุ่นถึงมีความเข้มแข็งและสามารถพัฒนาประเทศได้อย่างต่อเนื่อง เพราะเขาเริ่มมาจากการพัฒนาที่ตัวคน โดยเมื่อคนถูกพัฒนาในทางที่ดี ประเทศก็ย่อมได้รับผลดีตามไปด้วย

กลับมาดูประเทศไทยที่อยู่ในยุคของการปฏิรูป ก็ชวนให้เกิดคำถามว่า เราให้ความสนใจกับการพัฒนาคนแค่ไหนกัน