มาหาเซอร์ไพรส์มหาสารคาม

โดย...กาญจน์ อายุ

มหาสารคามไม่มีภูเขา เมื่อไม่มีภูเขาก็ไม่มีน้ำตก ไม่มีทะเลหมอก ไม่มีทางเดินป่าขึ้นเขา เรียกได้ว่าไม่มีจุดขายทางธรรมชาติอย่างที่คนไทยชอบ แต่มหาสารคามมี “เซอร์ไพรส์”

เซอร์ไพรส์ 1 ปูอะไรสีมังคุด

อ.นาเชือก เป็นที่ตั้งของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าดูนลำพัน แหล่งค้นพบปูน้ำจืดชนิดใหม่และมีที่เดียวในโลก แต่ก่อนชาวบ้านเรียกมันว่า “ปูแป้ง” แต่หลังจากปี 2536 ที่ได้รับพระราชทานนามใหม่จากสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี เป็น “ปูทูลกระหม่อม” ก็กลายเป็นปูที่มีความสำคัญ และไม่อยากใช้คำว่ามันเป็นสรรพนาม

ปูทูลกระหม่อมได้รับการกล่าวขานว่าเป็นปูน้ำจืดที่สวยที่สุดชนิดหนึ่งของโลก ด้วยสีสันภายนอกที่สวยงามทั้งกระดองสีม่วงเปลือกมังคุด ก้ามสีเหลืองส้ม ปลายก้ามเป็นสีขาวงาช้าง ตัวใหญ่กว่าปูนาแต่ไม่เท่าปูม้า อาศัยอยู่ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าดูนลำพันมากถึง 38,905 ตัว คิดเป็นร้อยละ 60 ของพื้นที่ทั้งหมด

 

ปูทูลกระหม่อมอาศัยอยู่ในรูที่ขุดลึกลงไปใต้ดิน ระดับความลึกจะขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำใต้ดิน ถ้าเป็นหน้าแล้งจะขุดลงไปลึกมากที่สุดประมาณ 3 เมตร แต่ถ้าเป็นหน้าฝนจะตื้นขึ้นเหลือประมาณ 40 เซนติเมตร พวกมันใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในรู โดยเฉพาะในหน้าแล้งที่เกือบจะไม่เห็นตัว ปกติมันจะขึ้นมาหาอาหารรอบปากรูในรัศมีไม่เกิน 1 เมตร ออกหาแมลง เศษใบไม้ เศษหญ้า และออกตามหาคู่ผสมพันธุ์เดือน มิ.ย.-ก.ย. แต่ก็มีวิธีการล่อให้มันยอมออกจากรูด้วยการใช้กิ่งไม้เล็กๆ เหลือใบไม้แห้งไว้ที่ปลายแล้วแหย่เข้าไปในรู แต่อาจต้องใช้เวลานานหน่อย เพราะใบไม้แห้งไม่ใช่อาหารโปรด และรูก็ลึกเกินกว่าจะแหย่ไปให้ถึงตัวมัน

ปูทูลกระหม่อมจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองอันดับที่ 14 ดังนั้นหากใครฆ่าหรือจับถือว่ากระทำการผิดกฎหมาย นอกจากนี้ภายในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าดูนลำพัน ยังมีธรรมชาติให้ศึกษาโดยเฉพาะต้นลำพัน หรือต้นธูปฤๅษีที่ขึ้นรอบหนองน้ำ หนองน้ำที่เกิดจากตาน้ำ หรือภาษาอีสานเรียกว่า ดูน ผุดขึ้นกลางป่าอันอุดมสมบูรณ์

เขตห้ามล่าสัตว์ป่าดูนลำพันมีขนาด 343 ไร่ แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ เขตบ้านพักเจ้าหน้าที่และเขตอนุรักษ์ เขตอนุรักษ์มีขนาด 206 ไร่ มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติยาว 1.8 กิโลเมตร ที่แน่นอนว่าระหว่างทางต้องผ่านรูปูมากมาย และอย่างน้อยต้องมีสักรูที่ปูออกมาโชว์ตัว

เซอร์ไพรส์ 2 ลิงอะไรสีทอง

ย่างเข้ามาใน เขตวนอุทยานโกสัมพี นึกว่าอยู่ศาลพระกาฬ เพราะมีบรรดาลิงแสมอยู่สองข้างทาง บ้างนั่ง บ้างก็ห้อยโหนอยู่กระจัดกระจาย แม้ลิงที่นี่จะสายพันธุ์เดียวกับที่ลพบุรี แต่ลิงในเขตวนอุทยานโกสัมพีเป็นเจ้าของพื้นที่มาตั้งแต่ต้น คนเพิ่งมาตั้งขอบเขตให้เป็นวนอุทยานเพื่อการอนุรักษ์ในภายหลัง ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นหน้าที่ของคนที่ต้องให้อาหารและจำกัดปริมาณลิง

อภิชาติ การเกษ หัวหน้าวนอุทยานฯ ให้ข้อมูลว่า วนอุทยานฯ มีขนาด 125 ไร่ แต่ก่อนมีชื่อว่าดอนเจ้าปู่ ซึ่งเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพ ทำให้ผืนป่ายังไม่ถูกตัดทำลาย มีไม้ยางนาใหญ่เป็นที่ 2 ของจังหวัด อีกทั้งต้นจามจุรีและต้นข่อยก็ใหญ่โตเสมือนคฤหาสน์ของฝูงลิง

จำนวนลิงแสมมีประมาณ 800 ตัว (เพิ่งนับจำนวนเมื่อ ม.ค. 2558) ซึ่งในจำนวนนั้นมี 200 ตัวที่เป็น “ลิงแสมสีทอง”

หัวหน้าวนอุทยานฯ อธิบายว่า ขนสีทองเป็นผลจากยีนด้อย เกิดจากการผสมพันธุ์ใกล้ชิดจนเกิดการผ่าเหล่าซึ่งไม่ใช่ว่าลิงทุกตัวจะมีโอกาสได้รับยีนด้อย ทำให้ฝูงลิงทั้งหมดมีผสมกันระหว่างสีทองและสีเทาซึ่งเป็นสีปกติของลิงแสมทั่วไป ข้อมูลจากไซเตส (CITES) ระบุด้วยว่า ลิงแสมสีทองไม่เคยพบที่อื่นในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

สถานการณ์ตอนนี้จำนวนลิงมีมากเกินกว่าพื้นที่ จึงทำให้เกิดปัญหาอาหารตามธรรมชาติมีไม่เพียงพอ และตามมาด้วยลิงจะออกจากป่าไปแย่งอาหารจากชาวบ้านที่อยู่ใกล้เคียง วิธีแก้ปัญหาจากต้นเหตุที่ดีที่สุดคือทำหมัน แต่ลิงแสมเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง การทำหมันแบบถาวรจึงต้องได้รับการอนุมัติ ดังนั้นสิ่งที่ทำได้ตอนนี้คือ ให้อาหารลิงทุกวันตอนเช้า 09.00 น. และอนุญาตให้นักท่องเที่ยว
ให้อาหารลิงได้ แต่ถึงกระนั้นก็เกิดปัญหาใหม่ตามมา คือ คนให้อาหารผิดจากธรรมชาติ นั่นคือแทนที่จะให้ผลไม้แต่กลับให้มันฝรั่งทอดกรอบ เบอร์เกอร์ น้ำอัดลม ทำให้เกิดปัญหาขยะจากคนภายนอกตามมา ครั้นจะให้ทางวนอุทยานฯ เลี้ยงอาหารลิงทุกมื้อก็ไม่มีงบประมาณเพียงพอ

หัวหน้าอภิชาติ กล่าวว่า วนอุทยานโกสัมพีมี 5 สิ่งให้สัมผัส อย่างแรกคือ ลิงแสมสีทอง สองคือ อุณหภูมิที่เย็นอยู่เสมอ สามคือ นกนานาชนิด สี่คือ แก่งตาด หรือโขดหินในแม่น้ำชียาว 200 เมตร ที่จะเผยให้เห็นในช่วงหน้าแล้ง ซึ่งในเทศกาลสงกรานต์แก่งตาดจะเป็นสถานที่เล่นน้ำยอดนิยม และห้าคือ สะพานแขวนยาว 65 เมตร สร้างข้ามหนองบุ่งระหว่างเส้นทางศึกษาธรรมชาติ และในอนาคตมีแผนจะทำเส้นทางจักรยานดูลิง ดูนก และดูต้นไม้ใหญ่

ข้อแนะนำสำหรับการเดินดูลิง ข้อแรกคือ ห้ามถือของกิน สอง ห้ามรังแกลิงเพราะคุณสู้กองทัพลิงไม่ได้ สาม พกที่ยิงหนังสติ๊กแต่ห้ามยิง เพราะแค่ถือให้เห็นลิงก็กลัวแล้ว สี่ ใส่ชุดทหารลายพราง เพราะเป็นยูนิฟอร์มของเจ้าหน้าที่ที่มันเกรงขาม และห้า ควรเดินเป็นหมู่คณะ ตามนิสััยของลิงจะซุกซนและอยากรู้อยากเห็นอยู่แล้ว ถ้าเราไม่ไปคุกคามมัน ก็ต่างคนต่างเดินทางคนทางลิง

ปูทูลกระหม่อมชนิดใหม่ของโลก และลิงแสมสีทองแห่งเดียวในเอเชียแปซิฟิก คือ เซอร์ไพรส์ เพราะจังหวัดที่ไม่มีอะไรโดดเด่นนอกเหนือจากเป็นแหล่งการศึกษาของอีสานกลาง ชาวอีสานเองก็ยังคิดไม่ออกว่ามหาสารคามมีอะไร จังหวัดที่น้อยเนื้อต่ำใจว่าไม่มีธรรมชาติสวยๆ อย่างใครเขา กลับมีสัตว์ที่ไม่มีที่ใดเหมือน ถือเป็นของขวัญจากธรรมชาติบนแผ่นดินพื้นราบที่ดูเหมือนจะธรรมดาผืนนี้