สิ่งจำเป็น...

เทคโนโลยีได้เปลี่ยนคนและสังคมโลกอย่างรวดเร็วเกินกว่าจินตนาการไว้มากนัก

หลังเกิดเหตุบุกเข้าสังหารผู้ทำงานในกองบรรณาธิการหนังสือ ชาร์ลี เอ็บโด ที่ประเทศฝรั่งเศส มีผู้เสียชีวิต 12 คน ก็เกิดการปะทะกันทางโลกทัศน์กันอย่างอึงคะนึงว่า การรักษาเสรีภาพของสื่อมวลชนกับกำหนดปริมณฑลของการวิพากษ์วิจารณ์ในสิ่งที่ผู้คนเชื่อถือศรัทธาอย่างมณฑลของศาสนา ซึ่งกรณีนี้คือศาสนาอิสลามนั้น ควรจะเป็นอย่างไร

ฝรั่งเศส ชาติตะวันตกและอื่นๆ เห็นว่าควรจะเชิดชูเสรีภาพนั้นไว้ รูปธรรมการแสดงออกถึงเรื่องนี้คือ บรรดาสื่อใหญ่ในตะวันตกได้ลงขันกันสนับสนุนให้กองบรรณาธิการ ชาร์ลี เอ็บโด ทำงานต่อไป ผู้นำฝรั่งเศสและผู้นำประเทศต่างๆ 40 ชาติ พากันร่วมเดินขบวนเพื่อแสดงจุดยืนดังกล่าว โดยหลายเมืองในหลายประเทศของยุโรปได้จัดเดินขบวนเพื่อแสดงถึงจุดยืนนี้ ขณะที่ผู้นำศาสนาอิสลามในหลายประเทศได้แถลงว่า สิ่งที่ ชาร์ลี เอ็บโด ทำนั้น เป็นสิ่งที่ไม่เหมาะสม และการตีพิมพ์ฉบับใหม่ยังเป็นการกระตุ้นความรุนแรงขึ้นมาอีก

คงจะตื้นเขินเกินไปที่จะแสดงความเห็นโดยใช้กรอบความคิดของสังคมเราไปตัดสินเหตุในสังคมอื่น และตื้นเขินกว่านั้นอีกถ้าจะมองเฉพาะเหตุที่เกิดขึ้นเพียงผิวเผินโดยไม่ไปศึกษาให้ละเอียดว่า เนื้อหาที่ ชาร์ลี เอ็บโด ได้นำเสนอมาอย่างต่อเนื่องนั้นมีสาระอย่างไร มีท่วงทำนองหรือมีน้ำเสียงในการนำเสนออย่างไร รวมทั้งความเชื่อและพื้นฐานหลักการในแต่ละสังคมนั้นเป็นอย่างไร

ถ้าพิจารณาโดยปัจจัยเหล่านี้แล้ว ผมเชื่อว่าจะมีมุมมองที่ถกเถียงแลกเปลี่ยนกันอีกมาก และเป็นเรื่องที่ควรจะศึกษาหาความรู้กันเอาไว้ เพราะนี่จะเป็นแนวโน้มที่สำคัญยิ่งอย่างหนึ่งของโลกปัจจุบัน

หลังกรณี 911 เป็นต้นมา ความขัดแย้งระหว่างโลกตะวันตกและมุสลิมสายเข้มข้นก็รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ และกระแสนี้เป็นหัวลมแห่งการเปลี่ยนแปลงที่พัดเอาการเปลี่ยนผ่านไปบันดาลให้เกิดการเปลี่ยนไปในหลายๆ ประเทศ เกิดผลกระทบต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ เศรษฐกิจ การค้า การลงทุน สุดคณานับ ถึงทุกวันนี้ลมแห่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังกระโชกหนักมิได้ลดลงเลย

หลายปีนี้บ้านเรามีปัญหาเรื่องการเมือง และได้ลุกลามขยายวงไปเป็นปัญหาอื่นๆ อีกมาก ท่ามกลางสารพัดสารเพที่ถูกยกขึ้นมากล่าวอ้างนั้น ประเทศตะวันตกและประเทศที่พัฒนาแล้วหลายประเทศได้ยกกรณีความเชื่อ ความศรัทธาของคนไทยที่มีต่อสถาบันหลักของชาติขึ้นมาวิจารณ์ โดยเฉพาะเรื่องเสรีภาพในเรื่องการแสดงความคิดเห็นและปัญหาที่อาจจะเป็นอุปสรรคเนื่องจากมาตรา 112 ในประมวลกฎหมายอาญา

มีผู้พยายามอธิบายนักคิดปัญญาชน นักการทูต ฯลฯ ซึ่งยึดถือหลักการเรื่องเสรีภาพ ก็เข้าใจบ้างไม่เข้าใจบ้าง แสร้งไม่เข้าใจบ้างไปตามประสา แต่กรณี ชาร์ลี เอ็บโด ก็จะเป็นตัวอย่างที่ทำให้คนเหล่านั้นชัดขึ้น เพราะปัญหาเหล่านี้เกิดขึ้นในบ้านตัวเอง ในสังคมใกล้ตัวยิ่งขึ้น

ขณะที่สังคมที่อื่นกำลังตื่นตัวเรื่องนี้ ประเทศเราก็กำลังตั้งลำใหม่โดยคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญได้กำหนดเนื้อหาในรัฐธรรมนูญใหม่ ในส่วนเรื่องว่าด้วยสิทธิและเสรีภาพของบุคคล โดยบัญญัติว่าบุคคลย่อมเสมอกันในกฎหมายและได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายเท่าเทียมกัน ทั้งนี้ได้เพิ่มคำว่า “เพศสภาพ” ไว้ด้วย

ในทางกลับกัน ได้เพิ่มเติมเนื้อหาเกี่ยวกับการจำกัดเสรีภาพ โดยนำประเด็นเกี่ยวกับการใช้ถ้อยคำที่ก่อให้เกิดความเกลียดชัง หรือที่เรียกว่า Hate Speech มาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญเพื่อจำกัดเสรีภาพของสื่อสารมวลชนในทุกแขนง รวมถึงการสื่อสารในโลกออนไลน์ด้วย โดยให้เหตุผลว่าเป็นการจำกัดเสรีภาพเพื่อป้องกันหรือระงับความเสื่อมทรามทางจิตใจหรือสุขภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความเกลียดชังกันระหว่างคนในชาติ หรือศาสนา หรือการใช้ความรุนแรงระหว่างกัน

การจำกัดเสรีภาพจะเป็นการป้องกันหรือระงับเหตุได้หรือไม่ ก็คงต้องรอพิสูจน์ด้วยวันเวลาในอนาคต แต่ที่แน่ๆ คือ ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีมันง่ายที่จะทำให้เราปะทะหรือละเมิดคนอื่น กลุ่มอื่นได้ง่ายๆ และสังคมแต่ละสังคมก็ผ่านประสบการณ์และมีความเชื่อ มีบทเรียน มีบาดแผลที่แตกต่างกัน วิธีการแสวงหาทางออกจึงต่างกัน

ระหว่างโลกผันผวน ผู้คนผันแปร สิ่งที่จะช่วยให้ญาณทัศนะเราไม่เสื่อมถอยลง จนกลายเป็นความคับแคบคือ การหมั่นศึกษา การค้นคว้า การพูดคุยที่มีคุณภาพเท่านั้น และต้องหมั่นฝึกตบะไม่ให้ Like หรือ Share อะไรง่ายๆ พูดอีกนัยคือ ต่อไปนี้ทักษะของการแสวงหาความจริง และการใจกว้างรับความเห็นที่แตกต่างจะกลายเป็นศาสตร์และศิลป์ที่จำเป็นต่อการดำรงชีพแล้ว ใครไม่ฝึกทักษะเรื่องนี้เห็นทีไม่มีทางอื่น นอกจากเป็นเหยื่อ

อาจจะโหดร้ายแต่เป็นอย่างนั้นจริงๆ