ลายแทงแห่งความสุข (ตอน 2)

แสวงหาความสุขที่ชอบธรรม หมายความว่า รู้จักแสวงหาความสุขที่ได้มาโดยถูกทาง หมายถึง โดยวิธีการที่เหมาะสม ถูกหลักแห่งเหตุและผล เช่น อยากมีสุขภาพแข็งแรง ก็หมั่นออกกำลัง หมั่นดูแลสุขภาพ อยากมีความสุขจากการมีทรัพย์ ก็หมั่นทำการงานแล้วรู้จักเก็บรู้จักออมจนมีทรัพย์สินเงินทองขึ้นมาตามลำดับ ไม่ใช้ทางลัดในการหาความสุข แต่เพียรหาความสุขด้วยการสร้างเหตุปัจจัยที่จะนำไปสู่ผลลัพธ์บั้นปลายไปตามลำดับ เป็นต้น และถูกธรรม หมายถึง โดยวิธีการที่สุจริต เช่น สุจริตทางกาย คือ ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนคนอื่น สุจริตทางวาจา คือไม่โกหก ไม่หลอกลวงใครด้วยข้อมูลข่าวสารอันเป็นเท็จ หรือด้วยการเกลี้ยกล่อมให้คนอื่นลุ่มหลงมัวเมาด้วยเล่ห์เพทุบาย สุจริตทางใจ คือ มีจิตเมตตา ปรารถนาดีเป็นที่ตั้ง มีจิตแช่มชื่น เบิกบาน ผ่องใส มีความเย็นอกเย็นใจจากการคิดเป็น คิดถูก
คิดดี คิดมีประโยชน์ เป็นต้น

กล่าวอย่างสั้นที่สุด การแสวงหาความสุขที่ชอบธรรม ท่านต้องการเตือนให้รู้จัก “แสวงหาความสุข” โดยคำนึงถึง “คุณภาพของความสุข” ควบคู่กันไปด้วย

คนจำนวนมากในโลกนี้อยากมีความสุข มุ่งแสวงหาความสุข แต่ไม่คำนึงถึงคุณภาพของความสุข นั่นเป็นเหตุให้ ทั้งๆ  ที่กำลังแสวงหาความสุข แต่กลับต้องพบกับความทุกข์อยู่ร่ำไป เป็นต้นว่า

บางคนอยากมีความสุขจากการมีเงินมีทอง แทนที่จะตั้งหน้าตั้งตาทำมาหากินอย่างสุจริต รู้จักเก็บ รู้จักออม ซึ่งหากไม่ระย่อท้อถอย วันหนึ่งข้างหน้าก็อาจกลายเป็นเศรษฐีมีเงินทองและมีความสุขกับเงินที่ทำมาหาได้กับเขาเหมือนกัน แต่แล้วเขากลับไม่เลือกทางเส้นนี้ กลับมุ่งไปที่การแสวงหาวิธีร่ำรวยทางลัดด้วยการค้ายาเสพติด ซึ่งแน่นอนในเบื้องต้นมันอาจทำให้เขามีเงินมากมายอย่างรวดเร็ว และดูเหมือนว่าเขากำลังจะมีความสุขกับเงินมากมายที่เพิ่มขึ้นทุกวันในบัญชี แต่แล้วอยู่มาวันหนึ่งปรากฏว่า ตำรวจสามารถติดตามจับกุมตัวเขาได้พร้อมของกลางและยึดเงินและทรัพย์สินทั้งหมด ผลก็คือ เขาถูกตัดสินจำคุกหลายสิบปี เงินก็ไม่มี ความสุขก็หดหาย ชีวิตเหมือนตายไปแล้วทั้งเป็น

หรืออีกกรณีหนึ่ง ผู้ชายบางคนอยากมีความสุขจากโลกิยารมณ์ แต่แทนที่จะปลูกต้นรักไปตามธรรมชาติ แล้วก็แต่งงานกับหญิงที่ตนรักอย่างถูกทำนองคลองธรรม เขากลับเลือกทางลัดด้วยการลักลอบมีความสัมพันธ์กับสตรีที่มีคู่ครองแล้ว ผลก็คือ ในเบื้องต้นเขาก็มีความสุขดีอยู่ แต่ในบั้นปลาย พอถูกสามีเขาจับได้ เขาจึงมีสถานภาพเป็นชายโฉดที่ลักลอบเป็นชู้กับภริยาของชาวบ้าน ทั้งยังต้องเสียเงินทองมากมายเพื่อชดใช้ความผิดที่แอบก่อเอาไว้ ซ้ำยังเสื่อมเสียชื่อเสียงที่สู้สั่งสมมาทั้งชีวิตอีกด้วย ตัวเองก็มีความสุขเพียงชั่วคราว ชื่อเสียงก็ป่นปี้ ชีวิตที่กำลังจะไปได้ดีก็ต้องมาพังครืน

หรือนักพรตบางคน อยากมีความสุขจากการหลุดพ้นจากกองกิเลส แต่แล้วแทนที่จะมุ่งปฏิบัติขัดเกลาโดยมีครูบาอาจารย์ท่านผู้รู้เป็นที่ปรึกษานำพาปฏิบัติไปตามลำดับ กลับไม่ดำเนินตามทางนั้น เขาดุ่มเดินเข้าป่าใหญ่ไพรระหง แล้วเพียรคิดค้นวิธีปฏิบัติฝึกหัดเอาเอง กระทั่งจิตเตลิดเปิดเปิงเข้าสู่วังวนของมิจฉาทิฏฐิพลัดหลงออกไปจากหนทางแห่งมรรคผลนิพพานเกิดมีโลกิยฤทธิ์ หน่วงเหนี่ยวจิตให้ยึดติดถือมั่นอยู่ในศีล ในพรต มีอัตตาตัวตนหลงวนอยู่ในกองกิเลส หนักหนาสาหัสกว่าเดิมหลายร้อยหลายพันเท่า ความสุขที่มีถึงแม้จะดี แต่ก็ไม่ปลอดภัย ตัวเองก็หลง ศิษยานุศิษย์ก็เหลว เบื้องต้นมีเจตนาดี แต่เพราะวิธีการที่ไม่ถูกต้อง จึงหลุดออกจากสุขแท้ที่ต้องการไปจมอยู่กับสุขสังขาร (การปรุงแต่งกายใจให้เป็นสุขเอาเอง) ที่ล่องลอย

สามตัวอย่างนี้คืออุทาหรณ์ของความสุขที่ไม่มีคุณภาพ

จริงอยู่ ความสุขเป็นสิ่งที่พึงปรารถนาของมนุษย์ทุกคน แต่ก็อยากเตือนไว้ในที่นี้ด้วยว่า บรรดามนุษย์ที่กำลังแสวงหาความสุขกันอยู่ทั่วไปนั้น ต้องไม่มัวแต่แสวงหาความสุขจนหน้ามืดตามัว โดยหลงลืมที่จะมองหา “คุณภาพของความสุข” ด้วย

กล่าวอีกนัยหนึ่งว่า ความสุขเป็นสิ่งสำคัญ แต่คุณภาพของความสุขสำคัญยิ่งกว่า เนื่องเพราะความสุขที่ปราศจากคุณภาพ (ปราศจากความชอบธรรม ได้มาโดยผิดทางและผิดธรรม) ก็ไม่ต่างอะไรกับเหยื่ออันโอชะที่เกี่ยวติดมากับเบ็ดอันคมกริบดีๆ นี่เอง ใครเผลองับเหยื่อที่งามงดหมดจดพริ้งเพราทว่าซ่อนเบ็ดเอาไว้ข้างในอย่างแยบยลเข้าไป แน่นอนในเบื้องต้นอาจมีความสุขเพราะโอชารสจนลืมตาย แต่ในบั้นปลายอาจทุกข์เหมือนตายไปแล้วทั้งเป็น

โปรดอย่าลืมว่า ความสุขเป็นสิ่งสำคัญ แต่คุณภาพของความสุขสำคัญยิ่งกว่า

ความสุขที่ปราศจากคุณภาพ แท้ที่จริงแล้วมันหาใช่อะไรอื่นไม่ หากมันเป็นเพียงน้ำผึ้งที่ฉาบทาอยู่บนคมมีดโกน หรือไม่ต่างอะไรกับความทุกข์ที่รอเวลาเผยตัวเมื่อถึงเวลาอันเหมาะสมเท่านั้น

ด้วยเหตุนี้ เวลาที่ใครก็ตามกำลังหยิบยื่นความสุขให้กับเรา หรือชวนเราดุ่มเดินไปแสวงหาความสุข จึงต้องแสวงหาความสุขนั้นอย่างมีวิจารณญาณ มิเช่นนั้นอาจติดหลุมพรางของความสุขที่มีผลเป็นความทุกข์ได้ทุกเมื่อ