หุ่นไทยในเทศกาลหุ่นโลก

หุ่นไทยไม่แพ้หุ่นชาติใดในโลก

อะ!!! ถ้าไม่เชื่อ ต้องไปงานนี้ “เทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ 2014”

เรื่องหุ่นๆ (ที่มีคนเข้าไปเกี่ยวข้อง) จะเกิดขึ้นวันนี้เป็นวันแรก ถือเป็นคาร์นิวัลที่ใหญ่ที่สุดของปี จัดที่กรุงเทพฯ นี่ละที่สำคัญ ฟรีตลอดงาน พลาดแล้วเสียดายแย่ เพราะงานดีๆแบบนี้นานทีจะหมุนเวียนมาจัดที่ประเทศไทย

กว่า 80 ประเทศ มากถึง 160 คณะ คณะเล็ก คณะใหญ่บางคณะไม่เคยเปิดการแสดงมาก่อน เป็นครั้งแรกที่คณะเหล่านั้นจะมีโอกาสอวดฝีมือการเชิดหุ่นต่อสายตาประชาชน

 

“ร็อด เพโทรวิค” กรรมการบริหารเทศกาลหุ่นโลก บอกว่าไฮไลต์ครั้งนี้มีความหลากหลายมากเพราะแต่ละคณะ แต่ละประเทศต่างมีอัตลักษณ์ไม่ซ้ำกัน สะท้อนถึงวัฒนธรรม วิถีชีวิต ความเป็นไปและความเป็นอยู่ของผู้คนผ่านหุ่นรูปแบบต่างๆ

“โดยรวมก็จะมีการแสดงสำหรับทุกวัย ทั้งกลุ่มเด็ก ซึ่งจัดให้แสดงในช่วงเช้า กลุ่มครอบครัว มีทั้งช่วงสายบ่าย เย็น และกลุ่มผู้ใหญ่ เนื้อหาค่อนข้างจะมีสาระจริงจังและแฝงปรัชญา แต่สิ่งหนึ่งที่ผมอยากให้
คำจำกัดความก็คือการเชื่อมประสานกันอย่างกลมกลืน ด้วยแนวคิดสามัคคีกลมเกลียว มุ่งหวังให้ผู้แสดงและผู้ชมมีความรักในหุ่นเข้าใจและเข้าถึงงานศิลปะแขนงนี้”

ความน่าสนใจของเทศกาลหุ่นโลกไม่เพียงแค่จำนวนคณะหุ่นที่เข้าร่วม ทว่ายังหมายรวมถึงความตระการตาของการแสดงที่คณะหุ่นแต่ละชาติจะนำเสนอ ตั้งแต่เนื้อหา ลักษณะของหุ่น เทคนิค ตลอดจนองค์ประกอบศิลป์

 

“สำหรับเด็กๆ ไม่ควรพลาดการแสดงของคณะหุ่นสหราชอาณาจักร สำหรับครอบครัว แนะนำให้ร่วมกิจกรรมของคณะหุ่นญี่ปุ่น ซึ่งมีจุดเด่นในการทำหุ่นเด็ก นอกจากนี้ ยังมีคณะหุ่นที่น่าสนใจจากไอซ์แลนด์ อาร์เจนตินา บราซิล ฝรั่งเศส รัสเซีย ออสเตรเลีย รวมถึงภาพยนตร์หุ่นที่ได้รางวัลระดับโลกอีกหลายเรื่อง และที่เรียกว่าเป็นกิจกรรมพิเศษ ก็คือคณะหุ่นเฉลิมฉลอง 450 ปี ของ วิลเลียม เชกสเปียร์” กรรมการบริหารเทศกาลหุ่นโลก ย้ำ

ในฐานะเจ้าภาพ คณะหุ่นไทยก็ไม่น้อยหน้า จัดเต็ม จัดหนักขนหุ่นไทยที่คุ้นเคยกันดี รวมทั้งหุ่นแปลกตา หุ่นพื้นบ้านมาสร้างความตื่นใจให้แก่สาวกหุ่นโดยเฉพาะ รับประกันว่าได้ชมการแสดงแล้วจะหลงรักการแสดงหุ่นอย่างแน่นอน

 

กรรมการบริหารเทศกาลหุ่นโลก ยืนยันว่าเป็นโอกาสอันดีที่ผู้ชมและคณะหุ่นนานาชาติจะได้มาชมศิลปะหุ่นของไทยซึ่งครบถ้วนทั้งหุ่นวิจิตรงดงามแบบไทยประเพณี หุ่นแบบพื้นบ้าน หรือจะเป็นหุ่นร่วมสมัย นอกจากนี้ พื้นที่การจัดแสดงบริเวณเกาะรัตนโกสินทร์ก็มีบรรยากาศที่สวยงาม อยู่ใกล้กับแม่น้ำเจ้าพระยา สร้างประสบการณ์ใหม่ให้วงการหุ่นคึกคัก

“คณะหุ่นสายเสมา” หนึ่งคณะหุ่นไทยที่ได้เข้าร่วมเทศกาลหุ่นโลกมาแล้ว 3 ครั้ง ปี 2009-2010 สาธารณรัฐเช็ก ปี 2013อินโดนีเซีย พร้อมคว้ารางวัลสูงสุดประจำเทศกาลมาครอง ปีนี้ก็เป็นอีกครั้งที่ถูกเทียบเชิญ “นิมิตร พิพิธกุล” ประธานมูลนิธิหุ่นเสมา เล่าถึงความพร้อมการแสดงของชาวคณะว่ารูปแบบจะนำเสนอผ่านหุ่นสายชุดเจ้าเงาะ ซึ่งเคยตราตรึงผู้ชมเมื่อครั้งเปิดการแสดงปี 2009 โดยครั้งนี้เขายังยึดตาม
เค้าโครงเดิมเพื่อให้ผู้ชมอิ่มเอมกับการแสดงแบบฉบับหุ่นไทย

 

“ธีมเนื้อหาก็ยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงอะไรใหม่ เพราะส่วนตัวผมคิดว่าสังคมอันตรายมีอยู่แล้ว ไม่ว่าจะยุคสมัยไหน ความหวาดกลัวของเจ้าเงาะที่มีต่อสังคมก็ทำให้เจ้าเงาะไม่อยากจะออกจากหอยสังข์ สุดท้ายพอออกจากหอยสังข์เจ้าเงาะก็พาตัวเองไปอยู่กระท่อมปลายนา ซึ่งก็เป็นแนวคิดที่ไปเชื่อมโยงกับหลักเศรษฐกิจพอเพียงที่นำมาปรับใช้กับเนื้อหา ก็เป็นการแสดงที่แฝงปรัชญาไว้ด้วย มีความเป็นสากล
คนไทยเข้าใจ ฝรั่งก็เข้าใจ ที่สำคัญมีความร่วมสมัย”

จากประสบการณ์ที่คลุกคลีอยู่กับคณะหุ่นสายมานาน นิมิตร เล่าว่า โลกของหุ่น ไม่ว่าหุ่นประเภทใดล้วนมีเสน่ห์ น่าจับจ้อง น่าสัมผัส และน่าชื่นชม คนมีชีวิต หุ่นก็ไม่ต่างกันชีวิตของหุ่นยามเมื่อได้โลดแล่นบนเวที มีคนชักหรือเชิดก็กระปรี้กระเปร่าราวกับคนหนุ่มสาว ลมหายใจของหุ่นจะไม่โรยแรงตราบใดที่ผู้คนยังสนใจหุ่น

“หัวใจของหุ่นจะคงอยู่ได้ คือการทำให้คนรู้จัก การทำให้คนเกิดความเคารพ สุดท้าย คนคนนั้นต้องรู้สึกชื่นชมกับการแสดงหุ่น ฉะนั้น ความคาดหวังของผมต่อเทศกาลหุ่นโลกก็แค่หวังว่าจะมีคนมาดูเยอะๆ เพื่อจะให้หุ่นไทย ยิ่งเฉพาะหุ่นพื้นบ้านหรือหุ่นท้องถิ่นมีเวทีแสดง มีที่ยืน ก่อนที่มันจะสูญหายไปจากสังคมไทย เพราะต้องยอมรับว่าคนไทยส่วนใหญ่รู้จักหุ่น หรือจะได้ดูการแสดงหุ่นในวาระพิเศษเท่านั้น ถ้าไม่มีเวทีแบบนี้ก็คงไม่มีโอกาส แล้วหุ่นพื้นบ้านไทยที่ไม่ใช่หุ่นไทยประเพณีก็คงไม่มีโอกาสเข้าถึงผู้ชมได้หรอก”

 

คณะหุ่นไทยที่เข้าร่วมเทศกาลหุ่นโลกครั้งนี้มีมากกว่า 50 คณะ จากทั่วสารทิศ เหนือ ใต้ ออก ตก อีสาน กลาง ความพร้อมของแต่ละคณะมีเกินร้อย เพราะนี่คือเวทีและโอกาสที่พวกเขาจะเปิดการแสดงต่อสายตาประชาชนชาวไทยและชาวโลก คนที่ไม่รู้จักหุ่นก็จะได้รู้จัก คนที่คุ้นเคยอยู่แล้วก็จะเปิดประสบการณ์ เปิดโลกทัศน์ที่กว้างไกลกว่าเดิมในฐานะศิลปะการแสดงและมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ

“หุ่นไทยเป็นหุ่นคณะใหญ่ ซึ่งต่างประเทศจะไม่ค่อยมีพอเป็นคณะใหญ่หุ่นไทยก็เลยดูอลังการ ยิ่งเป็นหุ่นไทยประเพณีก็จะดูวิจิตรสวยงาม ประดับประดาเครื่องแต่งกายและการออกแบบ นั่นเป็นภาพที่คนทั่วโลกมองเห็น เป็นความสวยงามเชิงวัฒนธรรม จุดเด่นของหุ่นอีกอย่างจะเน้นลีลา เน้นการร่ายรำ อาจไม่ได้เน้นอารมณ์ความรู้สึก แต่มีบุคลิกนุ่มนวล สังเกตได้ว่าเวลาคนชักหรือคนเชิดหุ่นไทยจะมีความนุ่มนวล ถือเป็นเอกลักษณ์ของหุ่นไทย”

ขณะที่เนื้อหาที่นำเสนอ ไม่ว่าหุ่นไทยหรือหุ่นโลกต่างก็มุ่งไปจับประเด็นปรัชญา สังคม เศรษฐกิจ วิถีชีวิตที่สะท้อนความเป็นชาติและวัฒนธรรม บ้างก็ดัดแปลงหรือได้แรงบันดาลใจมาจากวรรณกรรมอมตะ นำมาตีความใหม่เพื่อให้เข้ากับยุคสมัยโดยเล่าผ่านตัวละครหุ่น ทำหน้าที่คล้ายตัวละครคนออกลีลาท่าทางราวกับเป็นคนแสดงจริงๆ

 

“มันก็เหมือนละครเวทีที่ใช้คนแสดงนั่นละครับ เพียงแต่พอเป็นหุ่น หุ่นก็ต้องทำหน้าที่แทนคน มีอารมณ์ ความรู้สึก ลีลา ท่าทาง ที่ถอดแบบมาจากคนอีกที”

สัมผัสหุ่นไทยและหุ่นโลก พร้อมกระทบไหล่ชาวคณะหุ่นอย่างชิดใกล้ ในเทศกาลหุ่นนานาชาติกรุงเทพฯ 2014 เปิดการแสดงจนถึงวันที่ 10 พ.ย.นี้ ทั่วกรุงเทพฯ อาทิ สนามหลวง โรงละครแห่งชาติ  พิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป์ร่วมสมัยถนนราชดำเนิน ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ศาลาเฉลิมกรุง ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และสยามพารากอน ใกล้ที่ไหนไปชมที่นั่น รายละเอียดและรอบการแสดง เช็กได้ที่ facebook/harmonyworldpuppet