ชาวมิลานรำลึก ‘มาร์ก ชากัลล์’

โดย...อฐิณป ลภณวุษ 

นิทรรศการที่รวบรวมผลงานครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในรอบ 50 ปี ของ มาร์ก ชากัลล์ ณ ศูนย์ศิลปวัฒนธรรม กรุงมิลาน (ปาลาซโซ เรอาเล) อันเป็นการร่วมงานของภัณฑารักษ์อย่าง เมอเรต เมเยอร์ และคลาวเดีย เซวี

มาร์ก ชากัลล์ ถือเป็นจิตรกรชื่อดังแห่งศตวรรษที่ 20 หลายๆ คนที่อาจคุ้นเคยกับเขามาบ้าง อาจจะพอทราบระแคะระคายว่า ด้วยพื้นฐานของครอบครัวที่เป็นยิวโดยกำเนิด ทำให้ตัวเขาต้องระหกระเหินผ่านความโหดร้ายของสงคราม ภัยพิบัติ และความยากลำบากทางการเมืองมามากมาย ในนิทรรศการ Marc Chagall Una Retrospettiva 19081985 นี้ ถ่ายทอดความเป็นไปในตัวตนความเป็น มาร์ก ชากัลล์ ผู้ที่มักจะทดลองสไตล์ใหม่ๆ ที่ก้าวล้ำกว่าคนอื่นๆ

ผลงานของมาร์กยังแสดงออกถึงความสนใจใคร่รู้เรื่องราวความเป็นไปในโลก รวมทั้งแสดงอารมณ์อันอ่อนไหวไปกับสิ่งรอบๆ ตัว

นิทรรศการจัดแสดงตั้งแต่วันนี้ถึง 1 ก.พ. ปีหน้า รวบรวมเอาไว้ซึ่งภาพเขียนของ มาร์ก ชากัลล์ จำนวน 220 ภาพ นับจากผลงานที่เขาสร้างสรรค์เอาไว้ตั้งแต่ปี 1908 ที่เขาเริ่มต้นสร้างสรรค์เอาไว้ที่ เลอ เปอตีต์ ซาลง จนกระทั่งถึงผลงานในวาระสุดท้ายของชีวิตในทศวรรษที่ 1980 ทีเดียว เรียกว่าในนิทรรศการ Marc Chagall Una Retrospettiva 19081985 เราจะได้ท่องไปกับทั้งชีวิตในแวดวงศิลปะของ มาร์ก ชากัลล์ โดยมีผลงานจำนวนมากมายที่ยังไม่เคยจัดแสดงให้สาธารณชนชมมาก่อน

กว่าที่จะสำเร็จเป็นนิทรรศการใหญ่ระดับกึ่งศตวรรษนี้ ต้องได้รับความร่วมมือจากหอศิลป์ระดับโลกหลายแห่ง ไม่ว่าจะเป็น โมมา หรือหอศิลปะร่วมสมัย กรุงนิวยอร์ก (MoMA Museum of Modern Art) เดอะ เม็ต หรือพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทน กรุงนิวยอร์ก (The Met The Metropolitan Museum) หอศิลป์แห่งชาติ (สหรัฐ) ในวอชิงตัน หอศิลป์แห่งชาติ (รัสเซีย) ในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ศูนย์ศิลปะร่วมสมัยปอมปิดู กรุงปารีส ฯลฯ นอกจากนี้ยังได้ภาพมาจากคอลเลกชั่นส่วนตัวอีกจำนวนหนึ่ง

ธีมของนิทรรศการ Marc Chagall Una Retrospettiva 19081985 มุ่งเน้นไปที่การตีความภาษาสัญลักษณ์ของ มาร์ก ชากัลล์ ซึ่งบรรดานักวิจารณ์ศิลปะเปรียบผลงานของเขาประหนึ่งบทกวีที่มีพัฒนาการไปตามกาลเวลาแห่งศตวรรษที่ 20 จากรากเหง้าตระกูลชาวยิวจากรัสเซียมากระทั่งถึงการเข้าสู่แวดวงศิลปินอาวองต์การ์ดแห่งกรุงปารีส ซึ่งนิทรรศการ ณ ปาลาซโซ เรอาเล จัดแสดงเรียงร้อยไปตามกาลเวลา ให้ชิ้นงานบอกเล่าตัวของมันเอง

ตั้งแต่เซ็กชั่นแรกที่เล่าเรื่องชิ้นงานเมื่อเริ่มวาดในรัสเซีย การเดินทางอพยพมายังฝรั่งเศส การเดินทางกลับไปยังรัสเซียช่วงสั้นๆ ในปี 1921 ก่อนจะต้องอพยพมาฝรั่งเศสอย่างถาวรอีกครั้ง ตามด้วยเซ็กชั่นต่อมา เมื่อนาซีเรืองอำนาจในยุโรปในทศวรรษที่ 1940 ทำให้มาร์กต้องอพยพอีกครั้งไปยังฝั่งสหรัฐ ที่ซึ่งชีวิตของเขาต้องพบกับความโศกเศร้าซ้ำซ้อน เมื่อ เบลล่า ภรรยาอันเป็นที่รักต้องมาจากไปอย่างกะทันหัน

มาถึงอีกช่วงตอนของชีวิตที่ดูเหมือนจะเป็นท่วงทำนองที่ผ่อนคลายที่สุด คือช่วงหลังสงครามที่เขากลับมายังฝรั่งเศส และตัดสินใจที่จะปักหลักอยู่ที่โก๊ตดาซูร์ ด้วยบรรยากาศสงบเงียบและสีสันแห่งท้องทะเล ประกอบกับอายุที่มากขึ้น ทำให้ผลงานในช่วงนี้ของเขาดูผ่อนคลายและเข้าใจโลก

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะต้องระหกระเหินหนีตายลี้ภัยไปยังที่ต่างๆ และภาพเขียนของเขาก็เล่าเรื่องในท่วงทำนองที่แตกต่างกันไปในแต่ละยุคสมัย ทว่าสิ่งที่เป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งในงานของ มาร์ก ชากัลล์ ก็คืออารมณ์ของความเป็นเด็กอยู่ตลอดเวลา อันแสดงออกมาทางด้านสีสันและลายเส้นที่สนุกสนาน ดูมีชีวิตชีวา

มากกว่าเรื่องของเทคนิคในการสร้างสรรค์ศิลปะของศิลปินกลุ่มก้าวหน้า มาร์ก ชากัลล์ ยังถ่ายทอดเรื่องราวทางวัฒนธรรมของชาวรัสเซีย วัฒนธรรมของชาวยิว รวมทั้งวัฒนธรรมแบบชาวตะวันตกที่มีอิทธิพลต่อตัวเขาตลอดระยะเวลาในชีวิต เช่นเดียวกับสรรพสิ่งในธรรมชาติ ทั้งสัตว์ใหญ่น้อย ต้นไม้ ดอกไม้

“จิตวิญญาณของ มาร์ก ชากัลล์ คร่ำครวญแต่ไม่ได้ครวญคราง แม้เขาจะต้องผ่านเรื่องราวอันโหดร้าย ต้องล้มลุกคลุกคลาน ต้องหลบหนี และกลายเป็นคนนอก สวรรค์ของเขาไม่ได้อยู่บนโลกใบนี้ แต่คนเราก็เหมือนถูกฆ่าให้ตายทั้งเป็นอยู่ทุกวันอยู่แล้ว เขา (มาร์ก) ถ่ายทอดวัฒนธรรมผ่านศิลปะ และถือว่านั่นคือการช่วยให้หลุดพ้น นั่นคือกุญแจในการถ่ายทอดคำโกหกแห่งยุคโมเดิร์น” โจวานนี อาร์ปิโน นักเขียน/นักหนังสือพิมพ์ชาวอิตาเลียน เคยกล่าวเอาไว้

หลังเสร็จสิ้นการแสดงที่มิลานแล้ว Marc Chagall Una Retrospettiva 19081985 ยังจะไปจัดแสดงให้ชมที่มูเซ่ รัวโยซ์ เดส์ โบซาร์ตส์ เดอ เบลชิก ที่กรุงบรัสเซลส์ ประเทศเบลเยียม ต่อไป