ปีศาจตามท้องเรื่อง

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

เส้นทางวิวัฒนาการตั้งแต่ปี 2488 ยุคที่คอมพิวเตอร์ยังเป็นหลอดสุญญากาศใช้กำลังไฟฟ้าสูง สั่งงานเป็นรหัสตัวเลขที่ยุ่งยากซับซ้อน เครื่องขนาดมหึมา เช่น มาร์ค วัน (MARK I), อีนิแอค (ENIAC), ยูนิแวค (UNIVAC) จนถึงยุคปัจจุบันที่ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence : AI) กระจายไปทั่วโลก ทั้งหมด แตกแขนงเป็นเรื่องราวมากมาย

ไม่ใช่สิ่งบังเอิญที่นิยายหรือหนังวิทยาศาสตร์ หลายเรื่องโฟกัสในจุดเดียวกัน ด้วยพล็อตเรื่องที่เล่าถึงนวัตกรรมสำหรับเข้าถึงข้อมูลชั้นสูงสุด ทำลายศักยภาพที่มนุษย์มี แต่แล้วแนวคิดดังกล่าวก็เป็นเสมือนการก้าวล้ำไปยังดินแดนต้องห้ามที่

ปี 2511 หนัง เรื่อง 2001 : A Space Odyssey ซึ่งสร้างจากนิยายชื่อเดียวกันของอาเธอร์ ซี คล๊าค เล่าถึงเจ้าโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ชื่อ ฮาล 9000 ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมทุกอย่างของยานอวกาศ กระทั่งวันหนึ่งเมื่อมันค้นพบเสาหินลึกลับบนดวงจันทร์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์การก้าวกระโดดทางปัญญาญาณของมนุษย์ มันก็หยั่งคิดแล้วว่า หากรายงานข้อเท็จจริงเรื่องนี้ให้มนุษย์ทราบจะมีปัญหาอื่นๆ ตามมาอีกมากมาย จึงตัดสินใจรายงานข้อมูลผิดพลาดทำให้มนุษย์ และเมื่อมนุษย์รู้ทัน ไม่ไว้ใจใน ฮาล จนต้องตัดสินใจปิดสวิตช์มัน ความเป็นมิตรระหว่างกันที่เคยมีก็แตกหัก

ต่อมาในปี 2538 แอนนิเมชั่น เรื่อง Ghost in the shell ที่เล่าเรื่องราวของทีมปราบปรามหน่วย 9 ที่ต้องรับมือกับนักเจาะข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่กลายเป็นอาชญากรรมสำคัญของโลกอนาคต พวกเขาได้รับมอบหมายให้ค้นหาและทำลายสุดยอดนักเจาะข้อมูลที่มีชื่อว่า พับเพ็ตมาสเตอร์ ที่ถูกรัฐบาลสร้างขึ้นให้สามารถควบคุมจิตใจมนุษย์และบังคับไซบอร์กทั้งหลายให้ทำงานตามที่ต้องการ

ทั้งมนุษย์และไซบอร์กเป็นเพียงแค่เปลือก (Shell) ที่มีผี (Ghost) ซึ่งง่ายต่อการควบคุม ความสามารถในด้านนี้ ทำให้ พับเพ็ตมาสเตอร์ มีความสามารถเยี่ยงพระเจ้าแฝงตัวอยู่ในโลกไซเบอร์ อำนาจควบคุมโลกอนาคตไว้กำมือ ทำให้มันคิดการใหญ่ว่าไม่มีเหตุผลอันใดเลยที่จะเชื่อฟังมนุษย์ ผู้ซึ่งคิดจะทำลายมันทิ้งเมื่อเห็นว่าเริ่มสั่งการมันไม่ได้

ล่วงมาถึงปีปัจจุบัน หนังเรื่อง Transcendence เล่าเรื่องของ ดร.วิล แคสเตอร์ หัวหน้าทีมวิจัยที่ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งมีความรู้สึกนึกคิดแบบมนุษย์และยังรวบรวมเอาความอัจฉริยะ ความรู้ทั้งหมดที่มีมาวิวัฒนาการให้มนุษย์กับคอมพิวเตอร์เชื่อมต่อเป็นหนึ่งเดียว รวม ดร.วิล กับปัญญาประดิษฐ์ให้มีอำนาจผู้สร้างที่บังคับได้กระทั่งคลื่นอนุภาพและมวลสาร เหนือชั้นกว่า พับเพ็ตมาสเตอร์

กว่า 40 ปี (นับจากปีที่ฉาย 2001 : A Space Odyssey) วิวัฒนาการของคอมพิวเตอร์พัฒนาก้าวล้ำไปทุกด้าน ขนาดที่เล็กลงเรื่อยๆ แต่กลับมีประสิทธิภาพในการทำงานที่สูงขึ้น รวดเร็วขึ้น แผ่ขยายขอบเขตการรับส่งข้อมูล เพิ่มขึ้นอย่างแทบจะไม่มีสิ่งใดขวางกั้นได้อีกต่อไป ด้วยเหตุนี้ จึงช่วยไม่ได้ที่คอมพิวเตอร์จากนิยายในจินตนาการก็ยิ่งทำงานได้พิสดารขึ้นตามไปเป็นเงาตามตัว

ทั้งสามเรื่องที่ยกมา มีจุดร่วมอย่างชัดเจนคือ ตั้งคำถามว่า การสร้างให้คอมพิวเตอร์รู้จักคิดเองและมีความคิดเหนือข้อจำกัดของมนุษย์ กระทั่งก้าวข้ามไปเป็นพระเป็นเจ้าจำแลงคือการพัฒนาที่เดินมาถูกทางแล้วหรือ กรณีนี้จึงจะยังเป็นที่ถกเถียงกันต่อไปอีกหลายยุค

ประเด็นที่น่าสนใจคือ คอมพิวเตอร์นั้นประมวลทุกสิ่งจากข้อมูล หากข้อมูลนั้นๆ ไม่มีมโนธรรมคอยกำกับอยู่การตีความที่ไม่ได้มีมนุษย์เป็นศูนย์กลางก็อาจจะได้ผลลัพธ์ที่น่าสยดสยองตามมาก็เป็นได้

ทั้งเจ้าฮาล 9000 พับเพ็ตมาสเตอร์ และ ดร.วิล อาจจะตีความว่า มนุษย์เป็นเพียงกลุ่มเซลล์ทุกๆ อย่างที่ประกอบขึ้นเป็นร่างไม่ได้แตกต่างไปจากสิ่งมีชีวิตอื่นๆ มีความรู้สึกนึกคิดที่เกิดจากการทำงานของระบบเคมีในสมอง กระทั่งความทรงจำของมนุษย์ก็เป็นแค่เพียงชุดข้อมูลที่ระบบเคมีผนึกไว้ในเซลล์สมอง ขณะที่เรื่องของจิตวิญญาณก็เป็นเพียงสมมติฐานที่ยังไม่มีหลักฐานที่สามารถกำราบความสงสัยไม่รู้จบของมนุษย์ได้อยู่หมัด

จากการเฝ้าสังเกต พวกมันพบว่ามนุษย์มีจุดอ่อนมากมาย โดยเฉพาะในปัจจุบัน พวกมันแทบไม่ต้องออกแรงไปสืบค้นหาข้อมูลของมนุษย์ให้เหนื่อยเลย ทุกๆ วันมนุษย์ต่างสมัครใจฝากทุกเรื่องไว้กับมัน ตั้งแต่เรื่องสัพเพเหระไปจนถึงความลับสำคัญ และนับวันมนุษย์จะยิ่งอยู่กับพวกมันมากกว่าจะรู้จักกันเอง และหนำซ้ำยังมีแนวโน้มว่าขาดพวกมันไม่ได้อีกด้วย ข้อมูลความรู้ที่ไร้มโนธรรม อาจจะทำให้มันกลายเป็น ปีศาจ ตามท้องเรื่องไปในที่สุด