ล่องสะแกกรัง ขึ้นฝั่งตรอกโรงยา

โดย...กาญจน์ อายุ

แม่น้ำสะแกกรัง เป็นที่ตั้งของชาวแพจำนวนกว่าร้อยหลังคาเรือน ซึ่งเป็นชุมชนแพลอยน้ำแห่งสุดท้ายในประเทศไทย เป็นชุมชนที่มีความน่าสนใจว่าพวกเขาจะใช้ชีวิตกันอย่างไรโดยที่เท้าไม่เหยียบแผ่นดิน

ล่องสะแกกรัง

กิจกรรมล่องแม่น้ำสะแกกรังจะพาไปสำรวจวิถีชีวิตอีกแบบของการอยู่อาศัย ไม่ว่าจะเป็นพื้นเรือนที่ลอยด้วยการพยุงตัวของลำไผ่ รั้วบ้านที่มีไว้เพื่อกันผักตบชวา ฟาร์มเตยลอยน้ำที่ไม่ต่างจากสวนหลังบ้าน และน้ำประปาแบบไม่มีมิเตอร์ (ก็ตักใช้จากแม่น้ำนั่นแล) ระหว่างทางมีร้านขายปลาย่างขึ้นชื่ออยู่ที่ “แพป้าแต๋ว” เป็นบ้านชาวแพอีกหลังที่ยึดอาชีพขายปลาย่างมานาน หน้าร้านก็มีแค่หน้าบ้าน ถ้าใครต้องการซื้อต้องนั่งเรือมาซื้อเอง

นอกจากนี้ ริมสองฝั่งยังมีสถานที่สำคัญอย่าง “วัดอุโปสถาราม” หรือวัดโบสถ์มโนรมย์ ถ้ามองจากแม่น้ำจะเห็นมณฑปทรงแปดเหลี่ยมรูปทรงยุโรปเด่นชัด ส่วนด้านในประกอบด้วย พระวิหาร มีพระประธานเป็นพระพุทธรูปยืนปางห้ามญาติ และพระพุทธรูปสมัยรัตนโกสินทร์หลายองค์ ส่วนจิตรกรรมฝาผนังมีทั้ง 4 ด้านเกี่ยวกับพุทธประวัติ โดยหนึ่งในนั้นมีภาพอันเป็นที่มาของประเพณีตักบาตรเทโวของอุทัยธานีด้วย

 

พระอุโบสถ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปประทับนั่งปางมารวิชัย 5 องค์อยู่บนฐานชุกชีเดียวกันซึ่งจะมีองค์หนึ่งกำลังยิ้ม แต่คำตอบว่าองค์ไหนยิ้มอยู่นั้น คนมองเท่านั้นที่สามารถตอบได้ และด้านในมีภาพจิตรกรรมทั้ง 4 ด้านเป็นเรื่องเกี่ยวกับพุทธประวัติยาวติดต่อกัน ส่วนจิตรกรรมด้านนอกเป็นเรื่องวิถีชีวิตของชาวบ้าน

การเดินทางไปวัดอุโปสถารามไปได้ทั้งทางน้ำและทางรถยนต์ โดยข้างวัดจะมีสะพานเชื่อมระหว่างแผ่นดินใหญ่และเกาะเทโพอันเป็นที่ตั้งของวัด เมื่อเรือแล่นลอดใต้สะพาน ตามความเชื่อของชาวสะแกกรังคนบนเรือต้องทำมือสามเหลี่ยมเหนือศีรษะเพื่อป้องกันสิ่งไม่ดีหล่นใส่ตัว

อีกเรื่องที่จำเป็นต้องทราบคือจำนวนเรือนแพที่เห็นอยู่ปัจจุบันนี้จะไม่มีวันเพิ่มขึ้นได้อีก เพราะมีกฎห้ามสร้างเรือนแพเพิ่มเพื่อการสัญจรทางน้ำ ทำให้ชุมชนชาวแพนับวันก็ยิ่งน้อยลงๆ ซึ่งหากในอนาคตไม่เหลือแล้ว ภาพที่เห็นอยู่ขณะนี้ก็จะเป็นตำนานเพราะเท่ากับว่าในไทยไม่มีเหลืออยู่เลย

 

ขึ้นฝั่งตรอกโรงยา

อีกหนึ่งชุมชนเก่าแก่ที่ยังรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิมไว้อยู่ใน “ตรอกโรงยา” บนฝั่งแผ่นดินใหญ่ ตรอกนี้เคยเป็นแหล่งสูบฝิ่นอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ทำให้ชาวบ้านเรียกตรอกนี้จนติดปากว่า “ตรอกโรงยา” แต่ควันฝิ่นก็ต้องหมดไปในปี 2500 เมื่อจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ประกาศให้ฝิ่นเป็นสิ่งเสพติดผิดกฎหมาย

ทุกวันนี้จึงเห็นเพียงแต่เพียงร้านขายยาหอมทับทิมที่ “ร้านหมอวิรัตน์” ร้านขายยาแผนปัจจุบัน และร้านขายยาโบราณที่ปิดกิจการไปแล้วชื่อ “ฮกแซตึ้ง” ที่ยังรักษาสภาพร้านขายยาไว้เกือบสมบูรณ์ บ้านหลังนี้ไม่ได้เปิดเป็นแหล่งท่องเที่ยว แต่สามารถติดต่อกับผู้ดูแลที่อยู่บ้านข้างๆ ลักษณะเป็นบ้านไม้กึ่งปูนสองชั้น ชั้นล่างเป็นร้านขายยา มีตู้ยาจีนโบราณแต่ไม่มียาอยู่แล้ว ส่วนชั้นบนเป็นที่พัก มีห้องตรงกลางเป็นห้องบรรพบุรุษและหิ้งบูชาเทพเจ้าของจีน เด็กแถวนั้นมักกลัวความคร่ำครึของบ้านหลังนี้ แต่ถ้ามองในแง่ประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมกลับมีคุณค่ามาก

 

สำหรับนักท่องเที่ยวต้องมาเที่ยวตรอกโรงยาวันเสาร์ เพราะทั้งตรอกจะแปรเป็นตลาดโบราณ มีของกินท้องถิ่น ของใช้โบราณ และบ้านในตรอกก็พร้อมใจเปิดบ้าน อย่างร้านขายของชำ “เกศมาลี” พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น “บ้านนกเขา” ที่ได้สะสมของเก่าในชุมชนไว้และเขียนคำอธิบายให้นักท่องเที่ยวได้ศึกษาแบบฟรีๆ และร้านขายหมูสะเต๊ะตรงสุดทางที่ขายดีจนปิ้งไม่ทัน ในละแวกเดียวกันกับตรอกโรงยายังมีร้านขึ้นชื่ออย่างร้านไพพรรณ ขายขนมปังสังขยา ร้านดวง ขายขนมเปี๊ยะ และร้านกาแฟโบราณป้าทองที่เป็นเหมือนสภากาแฟให้คนรุ่นเกษียณมาแลกทัศนะกัน

การมาเยือนอุทัยธานีครั้งนี้ทำให้เห็นความหลงใหลบางอย่างของมนุษย์ยุคเทคโนโลยี ขอใช้คำว่า “โหยหาอดีตและความเรียบง่าย” น่าจะเหมาะที่สุด นั่นคือชีวิตที่แสนจะธรรมดากลายเป็นสิ่งหายากไปเสียแล้ว เช่น ชีวิตชาวแพกลายเป็นเรื่องน่าตื่นเต้น และสถาปัตยกรรมเก่าแก่กลายเป็นเสน่ห์

คนยุคนี้มักเห็นว่าการที่ยุคสมัยเปลี่ยนไป แต่วิถียังไม่เปลี่ยนคือเรื่อง “เจ๋ง” ซึ่งจริงๆ แล้วมันคืออีกด้านของการพัฒนาที่เรียกว่า “การอนุรักษ์” สิ่งสำคัญที่นักพัฒนาต้องระลึก

เส้นทาง “ล่องสะแกกรัง ขึ้นฝั่งตรอกโรงยา” เป็นหนึ่งในกิจกรรมเลดี้ เจอร์นีย์ 2557 (Lady Journey 2557) โดยความร่วมมือระหว่างการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และบัตรเครดิตยูโอบี เลดี้ พาผู้โชคดีที่ถือบัตรไปเปิดประสบการณ์เที่ยวเมืองไทยในมุมมองใหม่ ตอบโจทย์ความต้องการของผู้หญิงยุคใหม่ที่รักอิสระและชอบเรียนรู้