ลายแทงแห่งปัญญา (จบ)

โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย

การศึกษาแบบสอบสวนนี้ เป็นวิธีคิดที่มีความเป็นวิทยาศาสตร์มีความเป็นสากล ใช้ในการเจาะหาข้อมูลข้อเท็จจิรงได้ในทุกเรื่อง การศึกษาค้นคว้าแบบนี้ จะทำให้ใช้ปัญญาอย่างบริสุทธิ์ ปราศจากอคติ เพราะเป็นการค้นหาความจริงไปตามกระบวนการของมันเอง ผู้ที่ต้องการพัฒนาอย่างเป็นระบบ จึงควรฝึกคิด ฝึกค้นคว้าไปในเส้นทางนี้

(5) สังเคราะห์ หมายถึง การกลั่นเอาความรู้จากทุกแหล่งมาประมวลเป็นองค์ความรู้ที่แท้จริงเฉพาะเรื่องนั้นๆ

แต่ก่อนที่จะสังเคราะห์ก็ต้องวิเคราะห์เสียก่อน วิเคราะห์ คือ การแยกแยะข้อมูลจากทุกแหล่งเท่าที่จะหาได้มาศึกษาค้าคว้าให้ทั่ว อย่างที่ภาษาทางการวิจัยเรียกว่าเป็นการ “ทบทวนรายงานการวิจัย” หรือ “ทบทวนวรรณกรรม”

คือ ศึกษาดูว่าสิ่งที่เรากำลังศึกษาอยู่นั้น มีใครศึกษามาแล้วบ้าง แต่ละคนศึกษาอย่างไร ค้นพบอะไร เมื่อวิเคราะห์เจาะลึกไปจนทั่วแล้ว จึงสังเคราะห์ คือ เลือกจับเอาเฉพาะสิ่งที่เป็นแก่นสารเท่านั้นมาใช้ทำงานต่อไป

(6) สรุป หมายถึง การจับใจความให้เหลือเฉพาะส่วนที่เป็น “สาระสำคัญ” เท่านั้น

เมื่อศึกษาเรื่องใดก็ตาม ต้องจับประเด็นสำคัญของเรื่องนั้นให้ได้ เมื่อจับประเด็นได้แล้ว จะทำให้ไม่หลงไปกับฐานข้อมูลอันมากมาย ไม่เข้าใจอะไรพร่าเลือน ศึกษาเรื่องใดก็สรุปออกมาให้ได้ว่าแก่นของเรื่องนั้นจริงๆ มีอยู่อย่างไร

คนที่สรุปเป็น สามารถจับใจความของทุกสิ่งที่ศึกษาออกมาให้เหลือสั้นที่สุดแต่ได้เนื้อหาสาระมากที่สุด เหมือนที่พระพุทธองค์ทรงสรุปคำสอนของพระองค์เหลือเพียงคำเดียว คือ “จงอย่าประมาท” (อปฺปมาท)

เหมือนที่ บารัก โอบามา ใช้คำเพียงคำเดียวเพื่อต้องการสื่อสารถึงสิ่งที่เขาจะทำหากได้เป็นประธานาธิบดี นั่นก็คือ คำว่า “Change” หรือประเทศต้องการความ “เปลี่ยนแปลง” คำนี้เพียงคำเดียวสามารถใช้อธิบายถึงสิ่งที่เขาทำได้ทั้งหมด เป็นต้น

(7) เสนอ หมายถึง การนำเอาสิ่งที่ศึกษาค้นคว้ามานำเสนอในรูปแบบต่างๆ

เช่น นำมาพูด นำมาเขียน นำมารายงาน นำมาจัดพิมพ์ นำมาโพสต์ผ่านระบบออนไลน์ในอินเทอร์เน็ต เพื่อดูว่าสิ่งที่ตนศึกษาค้นคว้ามานั้นมีประโยชน์หรือไม่ ใช้งานได้จริงหรือไม่ คนอื่นเมื่อได้อ่านได้ฟัง แล้วเขารู้สึกอย่างไร เป็นต้น

การนำเสนองานที่ศึกษาค้นคว้าต่อสาธารณะนับเป็นขั้นตอนสำคัญที่สุดขั้นหนึ่งของการพัฒนาปัญญา เพราะเป็นการผลิตสินค้า ขั้นตอนนี้ก็คือ การส่งมอบสินค้า สินค้าจะดีหรือไม่ดีเสียงตอบรับจากผู้บริโภคจะเป็นคำตอบที่สะท้อนความจริงได้ดีที่สุด

ดังนั้น นักวิทยาศาสตร์ทั้งหลายเมื่อศึกษาเรื่องใดจนค้นพบข้อเท็จจริงแล้ว เขาจะไม่เก็บงำไว้ แต่เขาจะต้องหาวิธีตีพิมพ์สิ่งนั้นออกมาเพื่อให้สังคมรับรู้วิพากษ์วิจารณ์

พระพุทธเจ้าเองเมื่อตรัสรู้แล้ว ก็ทรงตัดสินพระทัยนำสิ่งที่ตรัสรู้นั้นมาสอนชาวโลก อำนวยประโยชน์แก่ชาวโลก จนกลายเป็นหลักชัยทางปัญญาของชาวโลกมาทุกวันนี้

การนำเสนอข้อค้นพบ หรือนวัตกรรมทางปัญญาแม้เป็นขั้นตอนสุดท้ายของกระบวนการพัฒนาปัญญา แต่นับว่าเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุด เพราะเสียงตอบรับจากมหาชนหรือสังคมจะเป็นเสียงสะท้อนประสิทธิภาพของสิ่งที่ศึกษามาทั้งหมดว่า ดีจริงหรือไม่มีประโยชน์จริงหรือเปล่า

การศึกษาค้นคว้าเรื่องใดก็ตาม การพัฒนาปัญญาด้วยกระบวนการใดก็ตาม ในที่สุดแล้วจะถือว่ามีประสิทธิภาพจริงหรือไม่ ก็ต้องนำมาสู่การประยุกต์ใช้งานจริงในชีวิตจริง มิเช่นนั้นแล้ว ก็จะเป็นเพียงทฤษฎีความรู้ชนิดหนึ่งเท่านั้น