คนเก่า เวลาเปลี่ยน

โดย...ภัทระ คำพิทักษ์

อาจเพราะเรื่องคนเป็นศาสตร์ที่ศึกษาเรียนรู้กันมาตั้งแต่โบราณ ฉะนั้นจึงมิใช่เรื่องแปลกที่ในร้านหนังสือหรือตำหรับตำราว่าด้วยการบริหารสมัยใหม่จึงมักจะมีหนังสือเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ และปรัชญาปะปนอยู่ด้วยจำนวนมาก

หลายเรื่องเกิดขึ้นมาเป็นพันปีแล้ว แต่ไม่น่าเชื่อว่ายังทันสมัยอยู่เสมอ

เห็นสภาพบ้านเมืองตอนนี้แล้วนึกถึงบทสนทนาเรื่องการรักษาอำนาจระหว่างกษัตริย์เหวินแห่งราชวงศ์โจว กับกุนซือใหญ่ เจียงไท่กง

เจียงไท่กง แนะนำกษัตริย์หรือผู้มีอำนาจสูงสุดในยุคนั้นว่า เมื่อมีอำนาจได้เป็นผู้ปกครองแล้ว สิ่งที่กษัตริย์เหวินควรจะทำคือ

“...ควรบำเพ็ญขันติธรรม นอบน้อมแด่ปราชญ์บัณฑิต แผ่พระคุณแก่ราษฎร...

...พึงรักษาผลประโยชน์ของราษฎร เห็นอกเห็นใจราษฎร เกลียดในสิ่งที่ราษฎรเกลียด และรักในสิ่งที่ราษฎรรัก จึงจักได้รับการสนับสนุนอุ้มชูจากราษฎร หากทำได้เช่นนี้ ถึงไม่มีนักรบพลเกราะก็ชนะศึกได้ ถึงไม่มีอาวุธโจมตีเมือง ก็ตีเมืองแตกได้ ถึงไม่มีกำแพงแข็งแกร่งและคูกว้างลึก ก็ตั้งรับอย่างมั่นคงได้

“ผู้ใดนำผลประโยชน์มาให้ราษฎร ราษฎรก็จะต้อนรับผู้นั้นด้วยความยินดี

ผู้ใดทำร้ายราษฎร ราษฎรย่อมไม่เปิดประตูต้อนรับผู้นั้นเป็นแน่

แผ่นดินมิใช่ของใครคนใดคนหนึ่ง การแย่งยึดแผ่นดินก็เปรียบได้กับการล่าสัตว์ เมื่อล่าได้แล้ว ราษฎรบนแผ่นดินล้วนมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งหนึ่งส่วน

เปรียบได้กับการนั่งเรือ ถ้าข้ามแม่น้ำโดยปลอดภัย ทุกคนก็ถึงฝั่งเหมือนกัน ถ้าเรือชำรุด ล่มกลางครัน ทุกคนก็ประสบเคราะห์กรรมเหมือนกัน

ถ้านำผลประโยชน์ไปให้ราษฎร ราษฎรก็จะเปิดประตูต้อนรับ ถ้าไม่นำผลประโยชน์ไปให้ราษฎร ราษฎรก็จะปิดประตูไม่ต้อนรับ

ต้องไม่เอาประโยชน์จากราษฎร จึงจะสามารถชนะใจราษฎร

ต้องไม่เอาประโยชน์จากบ้านเมือง จึงจะสามารถแย่งยึดอำนาจรัฐ

และต้องไม่เอาประโยชน์จากแผ่นดิน จึงจะสามารถยึดครองแผ่นดิน

เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ที่สามารถชนะใจราษฎร ต้องทำให้ราษฎรได้รับผลประโยชน์ ผู้ที่สามารถแย่งยึดอำนาจรัฐ ต้องทำให้ชาติบ้านเมืองได้รับผลประโยชน์ ผู้ที่สามารถยึดครองแผ่นดิน ต้องทำให้แผ่นดินได้รับผลประโยชน์ จึงกล่าวกันว่า มรรคนั้นมองไม่เห็น การณ์นั้นสดับไม่ได้ยิน ผู้ชนะนั้นไม่มีใครรู้ เหตุผลนี้ลึกซึ้งยิ่งนัก

พญาเหยี่ยวก่อนจู่โจมเหยื่อ มักรั้งหัวหรุบปีก พยัคฆ์ร้ายก่อนตะปบเหยื่อ มักค้อมหัวหมอบต่ำ ปราชญ์ก่อนสำเร็จการ ต้องคิดถึงผู้อื่น รักษาคุณธรรม รอบคอบและระมัดระวัง มีสติปัญญาอันยิ่งใหญ่แต่งประกาย จึงไม่ตกเป็นเป้าสังเกต วางตัวเสมือนหนึ่งบอดใบ้ ไม่รู้ ไม่เห็น ใครเล่าจะหยั่งรู้ได้ว่าท่านคิดอะไร...” (จาก ฉางต่วนจิง ศาสตร์แห่งการยืดหยุ่นพลิกแพลง เจ้าหยุย รจนา อธิคม สวัสดิญาณ เรียบเรียง)

นี่คือคำแนะนำที่เจียงไท่กง ซึ่งคนรุ่นหลังสรรเสริญว่าเป็น 1 ใน 2 นักยุทธศาสตร์การสงครามที่เก่งกาจที่สุดในประวัติศาสตร์จีน มีให้แก่กษัตริย์เหวินหรือโจวเหวินหวัง เมื่อ 3,000 กว่าปีก่อนตอนโจวเหวินหวังโค่นล้มราชวงศ์ซางลงได้และสถาปนาราชวงศ์โจว

ถ้าไปพิเคราะห์ดูว่า ทำไมโจโฉจึงตั้งตนเป็นใหญ่เอาชนะตั๋งโต๊ะและอ้วนเสี้ยวได้ จะพบว่า หนึ่งในปัจจัยสำคัญนั้นเกิดจากการมียุทธศาสตร์ที่ถูกต้อง

ผู้ที่เสนอยุทธศาสตร์ให้โจโฉนำไปปฏิบัติจนบรรลุชัยได้มีสองสามคน คนสำคัญผู้หนึ่งในหมู่นั้นคือ เหมาเจี้ย

กุนซือผู้นี้เสนอยุทธศาสตร์ 3 ประการแก่โจโฉนั้น คือ ชูโอรสสวรรค์ ฟื้นที่นา และสะสมกำลังทหาร

การสนับสนุนฮ่องเต้ทำให้โจโฉได้รับความชอบธรรมทางการเมือง

ความชอบธรรมทางการเมือง คือ สิ่งที่ปูทางนำไปสู่ชัยชนะทางการเมือง

นี่ก็อีกล่ะ ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปกี่พันปี การสู้รบกันทางการเมือง ถ้าฝ่ายใดกุมความชอบธรรมเอาไว้ได้ คนนั้นก็จะได้เปรียบทางการเมือง

พึงเข้าใจว่า ความชอบธรรมทางการเมืองนี้มีหลายประการ บางช่วงบางเวลา “มาจากการเลือกตั้ง” ก็คือ ความชอบธรรมทางการเมือง แต่ถ้ายึดกุมสิ่งนี้แต่ประการเดียว แล้วเอาแต่ประโยชน์จากแผ่นดิน ต่อให้มีความชอบธรรมว่ามาจากการเลือกตั้ง มีการเลือกตั้งเป็นยันต์กันผี แต่ใช่ว่าจะกันได้ตลอด

บางครั้งบางคราวความชอบธรรมคือ การเป็นหัวหน้าพรรคใหญ่ แต่การเมืองแบบพิลึกกึกกือ ใครเป็นนายทุนพรรคก็สำคัญกว่าการเป็นหัวหน้าพรรคเป็นต้น ฯลฯ

การฟื้นที่นานั้น ถ้าเทียบไปก็เหมือนกับการฟื้นเศรษฐกิจ ทำให้ปวงประชาหน้าใส ซื้อง่ายขายคล่อง คนไม่อดอยากหิวโหย ถ้าทำได้แบบนี้ ถึงจะได้อำนาจมาโดยมิสง่างามปวงประชาก็ยังพอรับได้

นี่ก็อีก ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปกี่พันปี มันก็เป็นแบบเดียวกันนี้เด๊ะ

ข้อหลังนั้นไม่ต้องถามว่าทำไปทำไม ถ้าตีความว่าการสะสมทหารหมายถึงการสะสมคนดีคนเก่งไว้เป็นกำลัง จะทำการสิ่งใด ไม่ว่าจะเปิดกิจการ จะปกครอง จะสู้รบมันก็ย่อมมีโอกาสประสบชัยชนะทั้งสิ้น

ประวัติศาสตร์มีไว้เพื่อเรียนรู้ ใครใส่ใจก็เชิญตามอัธยาศัย...