นิทรรศการ 100 ปี สงครามแห่งมนุษยชาติณ หอศิลป์แห่งชาติ

โดย...อฐิณป ลภณวุษ

แคนาดา กรุงออตตาวา นิทรรศการ The Great War : The Persuasive Power of Photography เปิดตัวในวันครบรอบ 100 ปี แห่งการเกิดสงครามโลก ครั้งที่ 1 และจะจัดแสดงไปจนกระทั่งวันที่ 16 พ.ย.ศกนี้

ในงานรวบรวมภาพถ่ายจากสงครามโลก ครั้งที่ 1 เอาไว้มากมายกว่า 400 ภาพ โดยได้ร่วมมือกับศูนย์ข้อมูลความขัดแย้งสมัยใหม่ อาร์ไคฟ์ ออฟ โมเดิร์น คอนฟลิกต์ กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ อาร์ไคฟ์ ออฟ โมเดิร์น คอนฟลิกต์ เมืองโทรอนโต หอศิลปะเมืองออนแทรีโอ พิพิธภัณฑ์สงครามรำลึกกรุงแคนเบอร์รา ประเทศออสเตรเลีย พิพิธภัณฑ์สงครามแห่งแคนาดา ในกรุงออตตาวา หอสมุดแห่ง ชาติกรุงออตตาวา พิพิธภัณฑ์กองทัพ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ศูนย์ข้อมูลภาพ ถ่ายไรเยอร์สันแห่งมหาวิทยาลัยไรเยอร์สัน เมืองโทรอนโตและอีกหลากหลายแห่ง

แม้ว่าก่อนหน้านี้ การถ่ายภาพจะถือเป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญ ทว่าสิ่งที่หลงเหลือจากสงครามโลก ครั้งที่ 1 ได้ ตอกย้ำถึงความสำคัญของภาพถ่ายที่เป็นยิ่งกว่าเพียงบันทึกทางหน้าประวัติศาสตร์ ภาพถ่ายจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพถ่ายที่มาจากทางราชการของรัฐบาลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสงคราม แสดงให้เห็นถึงการวางแผนการรบ บ้างก็บอกเราถึงการเซ็นเซอร์ในยุคนั้น รวมถึงการถ่ายภาพเพื่อสร้างความเป็นหนึ่งเดียวและเพื่อให้ประชาชนสนับสนุนการกระทำของรัฐ ฯลฯ

ในขณะเดียวกันกองทัพฝ่ายพันธมิตรยังใช้ภาพถ่ายเป็นเครื่องมือในการพัฒนาแผนการ การสืบข่าวทางลับ การปลุกระดม และโน้มน้าวใจ เรียกว่าในยุคดังกล่าว ภาพถ่ายกลายเป็นสื่อกลางในการเชื่อมโยงทุกสิ่งที่เกี่ยวข้องกับสงครามมากกว่าที่จะเป็นเครื่องมือในการบันทึกเรื่องราวส่วนตัวของใครคนใดคนหนึ่ง แม้ว่าจะเป็นภาพถ่ายพอร์ตเทรตหรือภาพถ่ายครอบครัวในยุคสงครามโลก ครั้งที่ 1 ล้วนแล้วแต่เป็นมากกว่าบันทึกทางหน้าประวัติศาสตร์ทั้งนั้น ในนิทรรศการ The Great War : The Persuasive Power of Photography นี้ จึงประกอบไปด้วยภาพถ่ายอันหลากหลาย ทั้งภาพเหตุการณ์ในสนามรบ รวมไปถึง ภาพถ่ายครอบครัว ภาพถ่ายนายทหาร ภาพทิวทัศน์ ภาพถ่ายทางอากาศ หรือภาพกิจกรรมต่างๆ ของกองทัพ ฯลฯ

The Great War : The Persuasive Power of Photography แสดงภาพถ่ายที่แทนคำนับพัน ไม่ว่าจะเป็นการถ่ายทอดเรื่องราวความเป็นจริง ชีวิตที่ยิ่งกว่านิยาย ความน่ากลัวของสงครามและความหาญกล้าที่เกิดขึ้นในสงครามโลก ครั้งที่ 1

นิทรรศการส่วนแรกแสดงให้เห็น เหตุการณ์ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากความสงบไปสู่จุดปะทุแห่งสงคราม โดยมีทั้งเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นในโลกอย่างในอังกฤษ ออสเตรเลีย ฝรั่งเศส เยอรมนี รวมถึงภาพเหตุการณ์สำคัญในแคนาดาเอง

ภาพถ่ายที่เกี่ยวกับการวางแผนยุทธการการรบแสดงเป็นกลุ่มภาพพาโนรามาแบบภาพถ่ายทางอากาศ รวมทั้งโปสเตอร์ที่แสดงออกถึงโฆษณาชวนเชื่อในยุคดังกล่าว

การวางแผนจัดนิทรรศการครั้งนี้ เกี่ยวเนื่องกับโปรเจกต์ในอนาคตอีกมากมายหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นโครงการ IWM (Imperial War Museums) ของสหราชอาณาจักร ที่มีวัตถุประสงค์จะรวบรวมเรื่องราวของชายหญิง 8 ล้านคน ทั้งที่ไปสู้รบในแนวหน้า และผู้เป็นตัวจักรสำคัญในแนวหลังของเครือจักรภพทั้งหมด เนื่องในโอกาสครบ 100 ปีของสงครามโลกครั้งที่ 1 ขณะที่ในส่วนของแคนาดาเองก็รวบรวมชาวแคนาดาที่มีส่วนร่วมในสงครามดังกล่าวเอาไว้ในเว็บไซต์ www. livesofthefirstworldwar.org เพื่อให้คนที่เป็นญาติพี่น้อง หรือผู้ที่อาจจะเคยรู้จักมักจี่กับคนในภาพที่รวบรวมไว้ มาบอกเล่าเรื่องราวของคนคนนั้นเก็บเป็นบันทึกเอาไว้ประกอบโครงการ IWM ดังกล่าวนั่นเอง