สมุนไพรหน้าร้อน

โดย...หนูดี – วนิษา เรซ

หน้าร้อนแบบนี้ได้ยินเสียงคนบ่นกันเยอะเลยค่ะ ว่า สิวขึ้น ผื่นขึ้น และรู้สึกว่าผิวเสียสมดุล หนูดีเห็นแบบนี้แล้วเลยนึกถึงสมุนไพรไทยหลายๆ ตัวที่เราชอบทานแต่ต้องหลีกเลี่ยงเสียในหน้าร้อน เช่น โสมเกาหลี ขิงสดหรือน้ำขิง รวมถึงสูตรต่างๆ ที่กระตุ้นให้ร่างกายอบอุ่น เพราะโดยพื้นฐานแล้วหนูดีเป็นคนปลายมือปลายเท้าเย็น ฟ้องถึงลักษณะของร่างกายเดิมที่เลือดลมไหลเวียนไม่ค่อยดี และสิ่งที่เป็นนี้ไม่ได้รุนแรงถึงขั้นที่เราจะไปพบแพทย์ แต่มันก็ทำให้ร่างกายของเรามีความน่ารำคาญเล็กๆ น้อยๆ อาชีพที่อุดช่องโหว่เล็กๆ เหล่านี้ได้ ก็คือ แพทย์ทางเลือกนั่นเอง

หนูดีเองก็เลยมีงานอดิเรกเป็นการศึกษาและลองไปหาแพทย์ทางเลือกที่ต่างๆ เรียกได้ว่า ว่างเมื่อไหร่ชวนกันไปลุยโลดเสมอ ถ้าไม่ชวนแม่ก็ชวนน้องสาว ไม่เช่นนั้นก็ชวนเพื่อนๆ ไปกัน บางคนไปแล้วชอบ บางคนไปแล้วเฉยๆ บางคนตามไปแล้วหวาดผวา ประมาณว่าเจ็บตัวและเหม็นสมุนไพร

ไม่เป็นไรค่ะ งานอดิเรกมีไว้เรียนรู้ และถ้ามันช่วยดูแลสุขภาพเชิงป้องกันได้ ก็ถือว่ามีแต่ได้ไม่มีเสีย เพราะส่วนใหญ่แล้วสิ่งที่ลองทำหรือลองกิน ก็มักปลอดภัยกว่าอาหารขยะที่เราเลือกกินเวลาไปเลี้ยงปาร์ตี้กับเพื่อนด้วยซ้ำ

หนูดียังแซวเพื่อนๆ เลยว่า แหม...ทีทานแอลกอฮอล์ไม่กลัว ทีต้องมาทานสมุนไพรละ ข้อแม้แยะขึ้นมาเชียว กลัวเป็นพิษบ้าง กลัวมันทำร้ายร่างกายบ้าง กลัวผลข้างเคียงบ้าง ...น่าตีจริงๆ ทำเหมือนกับว่าแอลกอฮอล์นั้นไม่มีทั้งพิษและผลข้างเคียงเลยหรือ

อย่างไรก็ตาม หนูดีเองลองเล่นเยอะ ทานอะไรแปลกๆ มาแยะและสารพัด พอถึงฤดูกาลไหนก็หยิบตำราที่ซื้อๆ มาปัดฝุ่นดูเล่น หาสมุนไพรประจำฤดูกาลมาทานดีกว่า เผื่อช่วงที่ร่างกายร้อนไปบ้าง เย็นไปบ้าง หรือจะแค่บำรุงโดยรวมก็สนุกดี

ถือเป็นการลับสมองประจำฤดูกาล

เอาละค่ะ หน้าร้อนกำลังผ่านไป และหน้าฝนกำลังจะเข้ามา ตอนนี้ร้อนและชื้นอย่างสนุก สลับกันไปมาแทบทุกวัน

ร่างกายของเราเสียเหงื่อ เหนื่อย และโหย

ทางแก้ที่ฉับไวของคนเมือง ก็คือ ทานน้ำอัดลม กาแฟเย็น ชานมไข่มุก ของทอดกรุบกรอบที่ทานแล้วหายเพลียแบบสะใจ และอาหารหวานๆ มันๆ อีกเพียบเพื่อเรียกพลังงาน

แต่ผลข้างเคียง ก็คือ นอกจากจะได้พลังงานเพียบ! แค่ช่วงสั้นๆ แล้ว เราจะเพลียทบทวีตอนน้ำตาลหายไป และผลพลอยได้ ก็คือ สิวค่ะ เพราะร่างกายร้อนเกินไป

ตามหลักการของแพทย์แผนโบราณทั้งแบบไทยและแบบจีนนั้น สิวเกิดจากความร้อนสะสม ทำให้ลมหายใจร้อน มือและเท้าร้อน ผมหงอกเร็ว ปากแห้ง มีสิวฝ้า กลิ่นตัวแรง ปัสสาวะน้อย มีกลิ่นปาก ฯลฯ ทั้งหมดนี้เราต้องเปลี่ยนแปลงตัวเองพอสมควรเพื่อดึงร่างกายกลับมาสู่จุดสมดุลอีกครั้ง

หนูดีพบว่า เมื่อร่างกายเสียสมดุลไปแล้ว หากสุขภาพดั้งเดิมของเราแข็งแรงดี เราจะดึงกลับมาได้ในเวลาไม่เกินหนึ่งสัปดาห์ หรืออย่างแย่สุดก็ 2 สัปดาห์

วิธีที่เร็วสุด คือ หาสมุนไพรหวานใจสำหรับอาการช่วงนั้น และตั้งใจปรับอาหารสุดๆ

หากมีอาการสิวเพราะร่างกายร้อน หนูดีมักพุ่งไปหา “ตรีผลา” ค่ะ ซึ่งเป็นสมุนไพรจากตำราอายุรเวทของอินเดีย เป็นการหมักของผลไม้ 3 ประเภท คือ สมอไทย สมอพิเภก และมะขามป้อม และปรับอาหาร โดยต้องขอขอบคุณหมอเขียวใจเพชร กล้าจน ที่เปิดบ้าน ณ จ.มุกดาหาร ให้พวกเราเข้าไปเรียนรู้เรื่องอาหารฤทธิ์เย็น จนหนูดีท่องได้ขึ้นใจหลังจากนั่งๆ นอนๆ กินๆ เรียนๆ ไป 10 วัน ว่ามีอะไรบ้างทานแล้วดึงอุณหภูมิร่างกายลง เช่น ผักบุ้งเขียว ตำลึง แตงโม แอปเปิ้ล บัวบก มะระ มะรุม ชมพู่ กระท้อน ฟ้าทะลายโจร ใบเตย หญ้าพลังม้า รางจืด หญ้าปักกิ่ง ย่านาง หยวกกล้วย มะละกอ น้ำรากบัว แต่หลักการง่ายๆ ที่ใช้จำ คือ อาหารนั้นควรมีเส้นใยเยอะและฉ่ำน้ำ ที่สำคัญควรมีรส “ขมหรือจืด”

หนูดีพบว่า บางครั้งเปลี่ยนอาหารด้วยสติไม่กี่วัน อาการดีขึ้นอย่างน่าปรบมือให้ความพยายามของตัวเอง

ส่วนสมุนไพรตรีผลานั้น หากใครไม่เคยทานและคิดจะทานเพื่อดูแลสิวและอาการร่างกายร้อน หนูดีขอแนะนำว่าศึกษาให้ดีมากๆ นะคะ และหากมีโรคต่างๆ อยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ อย่าดุ่มๆ กิน เพราะตอนหนูดีเริ่มเข้าสู่วงการหาแพทย์ทางเลือกใหม่ๆ ก็ลองไปทั่วค่ะ เอาร่างกายเป็นหนูทดลอง ก็มีผิดบ้างพลาดบ้าง ขำๆ กันไปประสาเด็ก เพราะเริ่มเร็ว แค่อายุ 18 ก็เริ่มเล่นแล้ว สมัยนั้นยังอยู่อเมริกา ก็เรียกได้ว่าเป็นคนที่เด็กสุดที่ไปนั่งรอหมอ เพราะส่วนใหญ่เขามักจะเป็นฝรั่งสูงอายุที่ร่างกายเริ่มเสื่อมแล้วทั้งนั้น

ตัวอย่างเด็ดสุดที่หนูดีนำมาเป็นตัวอย่างเสมอ คือ ทานโสมเกาหลีในหน้าร้อนจนเลือดซึมมุมปากเพราะร่างกายร้อนเกิน ทำให้รู้ว่า อ๊ะ...ของดีๆ มันไม่ได้ดีกับร่างกายเราทุกฤดูกาลนะจ๊ะ รับมือด้วยความระมัดระวังมากขึ้น และเอามาเตือนเพื่อนๆ ที่ชอบลองของเสมอ

ส่วนตรีผลานั้น เรียกได้ว่า ผลไม้ 3 ชนิดนี้มาเจอกันส่งผลให้น้ำตรีผลามีสารต้านอนุมูลอิสระสูงมาก จากงานวิจัยแล้วยังพบอีกว่ามีฤทธิ์ในการลดเบาหวานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม หลักๆ แล้วตรีผลามีสรรพคุณในการช่วยลดน้ำตาล ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ลดการผลิตน้ำมัน และกระตุ้นภูมิคุ้มกัน รวมถึงการมีวิตามินซีสูงจากมะขามป้อม ทำให้ช่วยปกป้องผิวได้รวมถึงกระตุ้นการสร้างคอลลาเจนด้วย

ศึกษาแล้วน่าสนใจนะคะ สำหรับหน้าร้อนต่อฝนนี้ แต่เตือนไว้ก่อนว่า สีสันหน้าตาดำมะเมื่อมคล้ายๆ น้ำโคลน กลิ่นก็...ประมาณหนึ่ง แต่ทานแล้วถ้าไม่ถือสา ก็นับว่าสรรพคุณน่ารักทีเดียว และหากใครคิดจะทานอย่าทานในเวลาเช้าหรือเย็น เพราะตัวตรีผลามีสรรพคุณลดร้อน จึงควรทานตอนร่างกายร้อนสุดของวัน คือ ตอนเที่ยงค่ะ ดังนั้น ใครพกแบบน้ำไม่สะดวก ก็ควรหาแบบเป็นเม็ดนะคะ จะได้พกพาไปทานช่วงอาหารกลางวันได้แบบไม่หกเปื้อนกระเป๋า