ภาวนาด้วยการฟัง...

โดย...ดนัย จันทร์เจ้าฉาย CEO DC Consultants & DMG Books

เราเคยสังเกตตัวเองรึเปล่าครับ เวลาที่อยู่ใกล้คนที่พูดมากๆ ประเภทพูดไม่หยุด แถมเรื่องที่พูดก็มีแต่เรื่องของตัวเองฝ่ายเดียว โดยไม่สนใจปฏิกิริยา อารมณ์และความรู้สึกของผู้ฟังเลย หากเจอคู่สนทนาแบบนี้ เราคงอยากจะรีบเดินหนีไปให้ไกลๆ จากคนชนิดที่โลกหมุนรอบตัวเอง 360 องศา ทุกสิ่งอย่างจึงมีแต่ ฉัน ฉัน แล้วก็ ฉัน ตามประสา Gen Me คือ หมกมุ่นอยู่ในโลกความคิดของตัวเอง แล้วล้อมกรอบเอาไว้อย่างนั้น ใครไปใครมาฉันไม่สน รู้แต่ว่าโลกใบนี้มีแต่เรื่องของฉันเท่านั้น

แถมบางคนก็เรื่องเยอะเหลือเกิน รายละเอียดพร่างพรายแพรวพราว สามารถเก็บไว้ได้ทุกเม็ด พอได้เจอเหยื่ออันโอชะ คือ เพื่อนคุย เธอจึงสามารถพูดได้คนเดียว ขอเพียงมีใครสักคนไว้เป็นที่ระบายเท่านั้น ในทางจิตวิทยา อ.วุฒิพงศ์ ถายะพิงค์ ผู้เขียนหนังสือ มหัศจรรย์..ความรู้สึกบวก! เล่าให้ฟังว่า ผู้ที่โทรศัพท์มาปรึกษาปัญหาสุขภาพจิตกับอาจารย์นั้น ส่วนใหญ่จะโทรมาเพื่อพูดฝ่ายเดียว ไม่ได้ต้องการคำแนะนำหรือขอคำปรึกษาใดๆ เพราะการแก้ปัญหานั้นได้ตัดสินใจไว้เรียบร้อยตั้งแต่ก่อนโทรศัพท์แล้ว! อ้าว ถ้าเช่นนั้นจะโทรศัพท์มาทำไมกัน ...คำตอบคือ ผู้มีปัญหาด้านสุขภาพจิตโทรมาเพื่อต้องการระบายอารมณ์ความรู้สึกและแสวงหาผู้รับฟัง เพราะโดยธรรมชาติของมนุษย์ล้วนต้องการเป็นผู้พูด ต้องการระบายมากกว่ารับฟัง โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในภาวะทุกข์ระทมตรมใจ

ด้านจิตวิทยาและพุทธศาสนา การพูดทำให้ได้ระบายอารมณ์ความรู้สึกและทำให้เกิดความสบายใจ หากเราสังเกตจะเห็นความแน่นๆ อยู่กลางอก ก่อนที่เราจะพูด หากไม่ได้พูดจะมีความรู้สึกคล้าย “อกจะแตกตาย” สังเกตดีๆ จะเห็นความรู้สึกนี้ ให้หมั่นสังเกตบ่อยๆ เป็นการภาวนาที่ดี ส่วนการรับฟังมากๆ คนส่วนใหญ่จะรู้สึกอึดอัด รำคาญใจ ผู้ฟังที่ดีจึงต้องใช้ทั้งความอดทน ความเข้าใจ และยอมรับฟัง การฟังอย่างตั้งใจและเข้าใจจึงเป็นการให้คุณค่าแก่ผู้พูดอย่างยอดเยี่ยม

ในทัศนะของพุทธศาสนาสายมหายาน การฟัง คือ การแสดงความกรุณา ปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ เป็นการภาวนาที่ดีเยี่ยม เพราะในขณะที่ตั้งใจรับฟังอยู่นั้น ผู้ฟังต้องมีความตั้งใจ ใส่ใจ สนใจ เอาใจจดจ่อกับเรื่องราวที่ได้รับฟัง จึงต้องมีสติ มีสมาธิในการรับรู้ เข้าใจ และเข้าถึงเรื่องราว ให้เราลองสังเกตตนเอง ระหว่างที่กำลังฟังคู่สนทนาอยู่นั้น บ่อยครั้งใจของเราจะสร้างความคิดและเรื่องราวขึ้นมาทันที ทำให้ขาดสมาธิในการรับฟัง และบ่อยครั้งก็อยากจะรีบพูดสวนออกมาโดยไม่ฟังให้จบ

การรับฟังเป็นจุดเริ่มต้นของการช่วยผู้อื่นให้พ้นทุกข์ ในขณะที่สังคมไทยกำลังมีปัญหาด้านการใช้วาทกรรมแห่งความเกลียดชังและแบ่งแยกกันอย่างรุนแรงนั้น หากเราหันมาช่วยกันสร้างสรรค์สังคม โดยการรับฟังอย่างลึกซึ้งด้วยความกรุณาและการใช้วาจาแห่งรัก ตามคำแนะนำของท่านติช นัท ฮันห์ พระนักบวชนิกายเซนคนสำคัญของโลก ท่านบอกว่า จะเป็นหนทางเดียวที่จะถอดถอนความคิดที่เห็นผิดได้

หากคนไทยกำลังเริ่มรู้สึกถึงการใช้ความรุนแรงทางวาจา และกำลังขยายผลเป็นวงกว้างประหนึ่งเป็นโรคร้ายแรง เราสามารถรักษาโรคนี้ได้ด้วยยาแห่งการฟังอย่างลึกซึ้ง การรับฟังด้วยความเมตตากรุณาเป็นจุดเริ่มต้นของการยับยั้งปัญหาสังคมที่กำลังเกิดขึ้น

มาเจริญภาวนาและช่วยกันคลายทุกข์ให้กับเพื่อนๆ รอบข้างด้วยการฟังอย่างตั้งใจกันดีกว่าครับ